Problemy z płodnością dotykają wielu kobiet na całym świecie. Naukowcy z Uniwersytetu w Oxfordzie odkryli jednak, że takim osobom jeszcze przed podjęciem próby zajścia w ciąże może pomóc jedna rzecz — odchudzanie. Podczas badania przeanalizowali dane ponad 2000 pacjentów.
Zespół przeprowadzający badanie porównał wagę kobiet z prawdopodobieństwem zajścia przez nich w ciążę bez zapłodnienia in vitro, z zapłodnieniem in vitro jak i ogólnie. Naukowcy zwrócili także uwagę na prawdopodobieństwo urodzenia przez badane osoby żywego dziecka.
— Wszystkie uczestniczki badania były kandydatkami do zapłodnienia in vitro. Przed leczeniem zaoferowano im wsparcie w zakresie odchudzania. Pojawiły się także przypadki kobiet, które zaszły w ciążę w sposób naturalny i finalnie nie musiały poddawać się zapłodnieniu in vitro — powiedziała autorka badania i dietetyczka Moscho Michalopoulou w wywiadzie dla „Newsweeka”.
Diety niskoenergetyczne i farmakoterapia — odchudzanie przed zajściem w ciążę
W badaniu naukowcy skupili się na kobietach w wieku co najmniej 18 lat ze wskaźnikiem BMI wynoszącym 27 kg/m² lub więcej. Pacjentki te starały się o zapłodnienie in vitro z lub bez leczenia wewnątrz cytoplazmatyczną iniekcją plemników (ICSI) z powodu niepłodności.
— IVF i ICSI to techniki wspomaganego rozrodu, w których oocyty [komórki biorące udział w reprodukcji] są zapładniane poza organizmem, a następnie zarodki są przenoszone z powrotem do macicy kobiety. Kluczową różnicą jest sposób, w jaki dochodzi do zapłodnienia — wyjaśniła Michalopoulou. — Zwykłe komórki jajowe i plemniki są zwykle mieszane na szalce Petriego, a w przypadku ICSI plemniki są bezpośrednio wstrzykiwane do komórki jajowej.
Według doniesień naukowców, średnia wieku wśród kobiet biorących udział w badaniu wynosiła około 30 lat, a mediana wyjściowego BMI 33,6 kg/m². Badane interwencje odchudzające obejmowały diety niskoenergetyczne, program ćwiczeń połączony z poradami dotyczącymi zdrowego odżywiania oraz farmakoterapię połączoną z poradami dotyczącymi diety i aktywności fizycznej.
— Diety niskoenergetyczne zazwyczaj wykorzystują płynne produkty zastępujące prawdziwe jedzenie i wywołują znacznie większy deficyt energetyczny przy całkowitym spożyciu energii nie większym niż 1000 kcal na dzień. Potem następuje stopniowe ponowne wprowadzanie żywności w celu stabilizacji wagi — wyjaśnia Michalopoulou.
Jak powiedziała, są one bezpieczne dla kobiet, jeżeli te są nadzorowane i wspierane w przestrzeganiu takiego programu, z dużą ilością przekazywanej wiedzy na temat jego skuteczności.
— W jednym badaniu główną testowaną interwencją był trening interwałowy o wysokiej intensywności. Jednocześnie uczestniczkom zalecano zdrowe odżywianie zgodnie z państwowymi zaleceniami — powiedziała Michalopoulou.
Zapytana o interwencję „farmakoterapii”, dodała:
— Niektóre uczestniczki zostały poinstruowane, aby przyjmować leki odchudzające, co było główną testowaną interwencją. Jednocześnie jednak otrzymywały one porady dotyczące zdrowego odżywiania lub diet niskokalorycznych, a także porady dotyczące tego, jak zwiększyć swoją aktywność fizyczną, np. wykonując więcej kroków lub ćwiczenia.
Odchudzanie umożliwiło wielu kobietom zajście w ciążę
Według naukowców, interwencje odchudzające następujące przed zapłodnieniem in vitro były związane z wyższym odsetkiem ciąż, do których doszło bez pomocy farmakologicznej.
— Niezależnie od zastosowanej metody odchudzania, we wszystkich badaniach kobiety, które przed leczeniem in vitro uczestniczyły we wspieranym programie, miały o 47 proc. większe szanse na zajście w ciąże w sposób naturalny w porównaniu do kobiet w grupach porównawczych, które zazwyczaj otrzymywały standardową opiekę — powiedziała Michalopoulou. — W związku z tym coraz więcej z tych kobiet nie musiało poddawać się zabiegowi zapładniania in vitro, aby zajść w ciążę, ponieważ zaszły w nią w sposób naturalny.
Jeżeli chodzi jednak o wpływ interwencji odchudzających na ciąże wywołane leczeniem in vitro, wyniki nie były jednoznaczne.
— Nie jest jasne, czy interwencje odchudzające przed leczeniem in vitro mają wpływ na szanse zajścia w ciążę poprzez IVF. W niektórych badaniach odnotowano więcej ciąży, a w niektórych mniej. W innych nie było różnicy — wyjaśniła Michalopoulou. — Ta duża zmienność, w połączeniu z innymi kwestiami metodologicznymi włączonych badań, uniemożliwia nam wyciągnięcie jasnych wniosków na temat tego, czy programy odchudzania przed leczeniem in vitro mają wpływ na powodzenie wywołanej nim ciąży, czy też nie.
Dowody na związek między interwencjami odchudzającymi przed leczeniem in vitro a żywymi urodzeniami były niepewne — głównie dlatego, że istnieje mało badań je opisujących. Niektórzy byli jednak pewni, że odchudzanie nie jest w żaden sposób powiązane z utratą ciąży.
— Otyłość może prowadzić do niepłodności kobiet poprzez brak równowagi hormonalnej, insulinooporność, stany zapalne i zespół policystycznych jajników. Wszystkie te czynniki mogą prowadzić do zaburzeń owulacji — powiedziała Michalopoulou. — Otyłość wiąże się również z mniejszym powodzeniem zapłodnienia in vitro, wymaganiem wyższych dawek leczenia, zmniejszoną reakcją na leki, zmniejszonymi szansami na zajście w ciążę i zwiększonymi szansami na poronienie, jeśli ciąża zostanie osiągnięta.
— Utrzymanie zdrowszej wagi może pomóc poprawić równowagę hormonalną, zwiększyć wrażliwość na insulinę, zmniejszyć stan zapalny i poprawić owulację — kontynuowała. — W przypadku kobiet starających się o zapłodnienie in vitro, obniżenie ich BMI do zdrowszych poziomów może poprawić wrażliwość i reakcję na leczenie, poprawić jakość komórek jajowych i funkcjonowanie organów rozrodczych, a w rezultacie zwiększyć ich szanse na zajście w ciążę.
„Utrata masy ciała może pomóc w płodności”
Jednak, jak zauważyła badaczka, każda kobieta jest inna:
— Wiele większych kobiet będzie miało zdrowe ciąże. Dowody wskazują jednak na to, że zarówno rozpoczęcie ciąży z nadmierną masą ciała, jak i przybieranie na wadze podczas ciąży wiąże się z większym ryzykiem powikłań. Nie oznacza to, że każda kobieta żyjąca z otyłością rozwinie te komplikacje. Po prostu statystycznie będzie ich więcej niż u kobiet, które rozpoczynają ciążę ze zdrowym wskaźnikiem BMI.
Naukowcy mają nadzieję, że ich systematyczny przegląd i analiza randomizowanych badań kontrolowanych doprowadzi do bardziej zaawansowanych badań.
— Wiemy już, że utrata masy ciała może pomóc w bezpłodności, ale to, czy poprawia wyniki leczenia in vitro, jest znacznie mniej pewne. Ten przegląd rzuca nieco światła na temat, ale większość badań jest niewielka i obarczona wysokim ryzykiem błędu systematycznego, więc wyniki wymagają ostrożnej interpretacji. Zapłodnienie in vitro omija wiele barier związanych z otyłością, ale nadal nie jest jasne to, czy opóźnienie leczenia w celu utraty wagi naprawdę zwiększa wskaźniki powodzenia — powiedział w oświadczeniu Ying Cheong, profesor medycyny reprodukcyjnej na Uniwersytecie w Southampton, który nie był zaangażowany w niniejsze badanie.
— Interwencje związane z utratą masy ciała przed leczeniem in vitro wydają się zwiększać szanse na ciążę, zwłaszcza poprzez naturalne poczęcie, co może negować potrzebę leczenia IVF i nie wydaje się zwiększać ryzyka utraty ciąży. To daje nadzieję kobietom zmagającym się z otyłością i niepłodnością — powiedziała Michalopoulou. — Jeżeli chodzi jednak o wpływ masy ciała przed zapłodnieniem metodą in vitro na wskaźnik żywych urodzeń, dowody są ograniczone i niejasne. Potrzebujemy większych, wysokiej jakości badań, aby to sprawdzić.
Odniesienie
Michalopoulou, M., Jebb, S. A., Hobson, A., Khaw, S. C., Stevens, R., Melo, P., Haffner, S. J. P., Clay, K. S., Mounsey, S., Granne, I., Lim, L., Child, T., & Astbury, N. M. (2025). The effect of weight loss before in vitro fertilization on reproductive outcomes in women with obesity: A systematic review and meta-analysis. Annals of Internal Medicine, 178(9).
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.