Nawrocki zwiastuje przyśpieszenie. W polskiej polityce zaczyna się nowa era [OPINIA]

Na tle wielu europejskich demokracji polska scena polityczna może uchodzić za bardzo stabilną. Od dwóch dekad dominują na niej dwa bloki, dwie partie i dwaj przywódcy, wszystkie insurekcje przeciw duopolowi PO-PiS były skutecznie pacyfikowane mniej więcej po półtorej kadencji. Prezydentura Nawrockiego może jednak okazać się katalizatorem przemian, za sprawą których polska polityka przyspieszy na wszelkich możliwych frontach. I wprowadząc scenę polityczną co najmniej w stan głębokiego rozedrgania.

Koalicja 15 października się posypie?

Wskazówką, że nadchodzi głęboka zmiana, było to, co prezydent mówił, obejmując urząd. Z jego słów można wyciągnąć wniosek, że ekipa Karola Nawrockiego od samego początku przyjmie wobec rządu Tuska znacznie bardziej aktywną i ekspansywną postawę niż Andrzej Duda. Prezydent zapowiedział inicjatywę ustawodawczą w sprawie „historycznego kształtu CPK”, radę gabinetową na temat długu i inwestycji, walkę z „łamaniem praworządności”, jakie jego zdaniem dokonuje się za sprawą obecnego rządu. Widać więc, że Nawrocki będzie wtrącał się także w obszar polityki gospodarczej, który do tej pory nawet najbardziej ekspansywny w rozumieniu swoich kompetencji prezydent Wałęsa pozostawiał rządowi.

Prezydent, zwołując rady gabinetowe i wchodząc w inne interakcje z rządem, będzie przy tym grał na podział koalicji 15 października. Widać to już było w trakcie jego przemówienia w Sejmie, gdy zwrócił się bezpośrednio do lewicy, sugerując możliwość porozumienia w takich sprawach jak polityka mieszkaniowa. A przecież koalicja 15 października i bez Nawrockiego może jeszcze nie pęka, ale zmaga się z licznymi wewnętrznymi konfliktami i napięciami.

Do wyborów prezydenckich koalicjanci nie potrafili się porozumieć w kluczowych kwestiach. Po tym, jak ich kandydat wybory przegrał, konflikty programowe i personalne mogą jeszcze przybierać na sile. Tym bardziej że dwóch tworzących ją koalicjantów – Polska 2050 i PSL – według sondaży jest pod progiem wyborczym, a lewica balansuje na jego granicy. W dodatku lider Polski 2050 Szymon Hołownia wyraźnie nie potrafi odnaleźć się po klęsce w wyborach prezydenckich i jego niespełnione ambicje mogą stać się wielkim problemem, zwłaszcza gdy przestanie być marszałkiem Sejmu.

Hołownia, jak pokazały wydarzenia ostatnich tygodni, nie ma za sobą „szabel”. Gdyby chciał odwracać sojusze i porozumieć się z Kaczyńskim, zostanie bez partii. Bardzo więc możliwy jest scenariusz dezintegracji Polski 2050, jej pożarcia przez KO i wypchnięcia samego Hołowni i kilku jego zwolenników poza koalicję.

Z całą pewnością Nawrocki najbardziej będzie starał się rozgrywać Władysława Kosiniaka-Kamysza. Nie pomoże w tym na pewno postawa zwolenników prezydenta, którzy w trakcie uroczystości objęcia przez nową głowę państwa stanowiska zwierzchnika sił zbrojnych, wygwizdali ministra obrony. Problem jednak w tym, że PSL znajduje się w dramatycznej sytuacji i w pewnym momencie partia może uznać, że jeśli nie ma zniknąć pod progiem, to musi wyjść z koalicji.

Z kolei dla Nowej Lewica start be Razem może oznaczać powtórkę z roku 2015 i rozbicie się dwóch lewicowych list o próg. Czarzasty już publicznie wysyła sygnały, że jest gotów do rozmów o jednej lewicowej liście. Razem, gdzie po niezłym wyniku Zandberga panują triumfalistyczne nastroje, na razie twardo deklaruje, że idzie samo. Jeśli jednak miałoby dojść do negocjacji o wspólnym starcie, to Nowa Lewica musiałaby najpierw wyjść z rządu. Dziś to mało prawdopodobny scenariusz. Nie wiemy jednak, co się stanie, jeśli notowania partii zaczną się w kolejnych sondażach sytuować pod progiem.

Rząd, by pokazać sprawczość, może przy tym próbować „na twardo” podejść do niektórych kwestii związanych z rozliczeniami czy praworządnością, co będzie jeszcze bardziej zaostrzać konflikt z opozycją i ośrodkiem prezydenckim. Konstytucja nie daje prezydentowi co prawda wielu możliwości, by np. powstrzymać ministra Żurka przed „odcięciem światła” neoKRS. Prezydent może jednak eskalować polityczny konflikt wokół każdego kontrowersyjnego działania ministra sprawiedliwości. Kluczowym momentem gry prezydenta z rządową większością będzie uchwalenie budżetu. Gdyby udało się rozbić rządową większość w tej sprawie, pojawiłaby się możliwość skrócenia kadencji Sejmu i szybszego otwarcia PiS szansy na powrót do władzy.

Konflikt na prawicy

Jednocześnie sama prawica jest skonfliktowana. W ostatnich tygodniach obserwowaliśmy bardzo ostry spór między PiS a Konfederacją, a zwłaszcza Jarosławem Kaczyńskim a Sławomirem Mentzenem.

Ten konflikt jest pochodną dwóch pomysłów na przyszłość prawicy rywalizujących w samym PiS. Pierwszy, Jarosława Kaczyńskiego, zakłada, że kluczowe jest by prawica pozostała maksymalnie zdominowana przez Prawo i Sprawiedliwość. W tym celu należy wykorzystać czas, jaki pozostał do końca Sejmu X kadencji, by maksymalnie osłabić Konfederację, a w idealnym scenariuszu podzielić to środowisko, doprowadzając do pęknięcia między Bosakiem a Mentzenem.

Druga koncepcja uznaje, że Konfederacja stała się już średnią partią, a PiS nie wróci do władzy samodzielnie, bez porozumienia z Mentzenem. Dlatego w interesie Nowogrodzkiej powinno być z jednej strony budowanie zdolności koalicyjnej z Konfederatami, z drugiej gra na dobry wynik całej prawicy. Ta koncepcja wydawała się bliska Karolowi Nawrockiemu, który jako kandydat PiS osiągnął najsłabszy w historii wynik w pierwszej turze, a drugą wygrał tylko dzięki poparciu wyborców Mentzena i Brauna.

Rywalizacja tych dwóch koncepcji na przyszłość prawicy może przerodzić się więc wymykający się spod kontroli konflikt w trójkącie prezydent Nawrocki-prezes Kaczyński-Konfederacja. A z boku temu wszystkiemu przyglądał się będzie, podgryzając i punktując wszystkie trzy wierzchołki tego trójkąta Grzegorz Braun ze swoją partią notującą politycznie istotne poparcie powyżej progu wyborczego.

A to nie koniec możliwych zmian na prawicy. Marek Jakubiak w rozmowie z Krzysztofem Ziemcem powiedział, że nową centroprawicową partię mógłby – być może w porozumieniu z PSL i Hołownią – założyć Mateusz Morawiecki. To skomplikowałoby życie zarówno Kaczyńskiemu, jak i Tuskowi. Choć dla Kaczyńskiego, który wyraźnie nie chce współpracować z Konfederacją „wyhodowanie” sobie centroprawicowego koalicjanta przez kontrolowany rozłam w partii, umożliwiający przesunięcie PiS na prawo nie byłoby najgorszym scenariuszem.

Otoczenie międzynarodowe też nie sprzyja stabilności

Stabilności polskiej sceny politycznej nie sprzyja też otoczenie międzynarodowe. Karol Nawrocki obejmuje urząd prezydenta jako lokalny franczyzobiorca ruchu MAGA. Otrzymał w kampanii wsparcie, jakiego od żadnej amerykańskiej administracji nie otrzymał w Polsce żaden kandydat na prezydenta. Można spodziewać się, że będzie otrzymywać je dalej w swoich sporach z obozem rządowym.

W najgorszym wypadku czeka nas okres, gdy Polska po raz pierwszy po 1989 r. będzie miała dwie równoległe polityki zagraniczne. Jedną, rządową, starającą się utrzymać Polskę w głównym nurcie europejskiej polityki i drugą prezydencką, w sojuszu z Trumpem grającą na osłabienie i podział Europy.

Wszystko to w momencie, gdy międzynarodowa sytuacja staje się coraz trudniejsza dla Polski. W Europie w siłę rosną wrogie integracji, mniej lub bardziej kontestujące liberalną demokrację siły. Wzrost ich znaczenia w takich państwach jak Niemcy jest naprawdę niebezpieczny dla Polski, co prawica zupełnie ignoruje. Nie wiadomo, jak skończy się wojna za naszą granicą. Nie wiemy, jaki kierunek przybierze jeszcze polityka handlowa Trumpa czy konflikt między Stanami i Chinami.

W tej sytuacji nasza klasa polityczna powinna raczej ograniczyć konflikt i wypracować, przynajmniej w polityce międzynarodowej, jakiś elementarny konsensus. W latach 90. udało się go zbudować mimo konfliktu dzielącego obóz postkomunistyczny i solidarnościowy. Dziś nic nie wskazuje, by była to realna perspektywa.