W środę 22-letni student prawa Uniwersytetu Warszawskiego zabił siekierą portierkę i poważnie zranił ochroniarza. Nie znamy wciąż motywów tej zbrodni, ale jej brutalność przywołuje skojarzenia z masakrami z USA.
Młody mężczyzna zaatakował siekierą portierkę robiącą obchód przed zamknięciem budynku Popełnił zbrodnię ok. godz. 18:40, przed gmachem Audytorium Maximum. Sprawca zadał ofierze liczne ciosy, a następnie zranił ochroniarza, który próbował jej pomóc. Kobieta zmarła na miejscu, stan mężczyzny jest stabilny.
Podczas zatrzymania sprawca nie stawiał oporu, nie próbował uciekać ani się ukryć. Według nieoficjalnych informacji sprawiał wrażenie, jakby stracił kontakt z rzeczywistością. Wiadomo, że ma 22 lata, jest studentem prawa, pochodzi z Gdańska. Na razie nie znamy motywów i stanu psychicznego. Więcej informacji policja ma podać w piątek.
W Polsce jest to zbrodnia szokująca, zwłaszcza że jej nagranie z kamer przemysłowych krąży po sieci. W USA brutalne — często masowe — zabójstwa na kampusach i w szkołach zdarzają się z przygnębiającą regularnością.
Zbrodnie w USA. Otwierają ogień, gotują piekło
Jest rok 1999. Dwóch uczniów, 18-letni Eric Harris i 17-letni Dylan Klebold, wchodzi do stołówki w liceum w Columbine w stanie Kolorado. Spod długich, czarnych płaszczy wyjmują broń. Pierwszy ma ze sobą samopowtarzalny karabin, pistolet i obrzyna, drugi podobny zestaw, ale bez karabinu. Otwierają ogień do uczniów i nauczycieli. W sumie wystrzelą 188 pocisków, zabijając 13 osób i raniąc 24. Rzeź w szkole zakończą samobójstwem.
U Klebolda zdiagnozowano depresję i myśli samobójcze, u Harrisa skłonności psychopatyczne.
Teraz rok 2007. 23-letni student politechniki Virginia Tech Seung-Hui Cho o godz. 7:15 zabija dwie osoby w akademiku. Później wchodzi do budynku, w którym są laboratoria i sale wykładowe, zamyka łańcuchem drzwi wejściowe i zaczyna strzelać. Jest uzbrojony w dwa pistolety i 400 sztuk amunicji. Wystrzeli 170, zabije 30 osób w dziewięć minut. Gdy na miejsce dociera policja, Cho strzela sobie w głowę.
Sprawca miał zaburzenia psychiczne. W nagranym manifeście mówił, że nienawidzi bogatych dzieciaków, czuje się odrzucony i prześladowany.
Przenieśmy się do 2014 r. Elliot Rodger, 22-letni student Santa Barbara City College, morduje nożem trzy osoby: dwóch współlokatorów ze studenckiego mieszkania i ich przyjaciela. Potem wsiada do samochodu i robi objazd po studenckiej dzielnicy, strzelając po drodze do przechodniów, zwłaszcza kobiet. Ma przy sobie dwa pistolety, które, podobnie jak poprzedni sprawcy, kupił legalnie. Wystrzeli 55 pocisków, zabije trzy osoby, rani 13. Atak trwa osiem minut. Gdy policja odpowiada ogniem, Rodger popełnia samobójstwo.
Zostawia manifest, w którym na 137 stronach rozpisuje się o swojej nienawiści do kobiet i atrakcyjnych mężczyzn. Zapowiada zemstę. Również zdiagnozowano u niego problemy psychiczne.
To nie wszystko.
Rok 2012, podstawówka w Sandy Hook. 20-letni Adam Lanza w pięć minut zabija strzałami 20 dzieci i sześcioro nauczycieli. Ma przy sobie pięć sztuk broni, większość półautomatycznej. Popełnia samobójstwo. Rok 2018, liceum w Parkland. 19-letni Nikolas Cruz, karabin samopowtarzalny, 17 ofiar. Kilka lat później, 2022 r., podstawówka w Uvalde, 18-letni Salvador Ramos, dwa karabiny samopowtarzalne, 21 ofiar. W ubiegłym roku w liceum w Apalachee 14-letni Colt Gray — cztery ofiary, karabin samopowtarzalny. Listę można ciągnąć.
Tylko w ostatnich siedmiu latach doszło w USA do 227 strzelanin, w których przynajmniej jedna osoba została zabita lub ranna. Są tak powszechne, że amerykańskie dzieci przechodzą szkolenia, co robić w takich sytuacjach, podobne do szkoleń, które ich dziadkowie przechodzili w latach 50. na wypadek ataku nuklearnego. W USA w praktyce każdy może kupić dowolną broń, również taką, która strzela 120 pocisków na minutę.
W Polsce dostęp do broni jest bardziej ograniczony. Pozwolenie wydaje policja, a osoba wnioskująca nie może stanowić zagrożenia dla samego siebie, porządku lub bezpieczeństwa publicznego oraz musi „przedstawić ważną przyczynę posiadania broni”. Niemniej jednak do końca 2023 r. w rękach Polaków było niemal 844 tys. egzemplarzy broni.
Brutalizacja życia publicznego
Wnioski płynące z badania amerykańskiej sceny politycznej, konkretnie z raportu „Political Polarization and Political Violence” Jamesa Piazzy’ego, są przerażające i alarmujące.
Sprawcami strzelanin często kieruje nimi chęć zemsty za osobiste krzywdy, w tym szkolną przemoc i odrzucenie przez rówieśników oraz pragnienie rozgłosu. Wielu zmaga się też z problemami psychicznymi.
Ale na wzrost przemocy wpływa też polaryzacja polityczna. Gdy podziały polityczne są tak głębokie, że zwolennicy jednej partii postrzegają zwolenników drugiej jako zagrożenie dla wartości, tożsamości lub porządku społecznego, gdy czują do nich nienawiść i pogardę, łatwiej im usprawiedliwić stosowanie przemocy wobec „wrogów demokracji” czy „zdrajców ojczyzny”. Nastroje podkręca agresywna retoryka polityków i narracja w bańkach w mediach społecznościowych, które skupiają osoby o takich samych poglądach.
Polaryzacja wywołuje też spadek zaufania do instytucji demokratycznych, takich jak sądy, media czy komisje wyborcze, a to z kolei skłania jednostki i grupy do sięgania po przemoc jako alternatywę dla legalnych środków rozwiązywania konfliktów. Jeśli uważasz, że nieuczciwi urzędnicy „ukradli” twojemu kandydatowi wybory, to możesz spróbować oddać mu zwycięstwo siłą.
Coraz więcej hejtu
A jak jest w Polsce? Mieliśmy już przypadek zabójstw na tle politycznym. W 2010 r. uzbrojony w broń palną, nóż i paralizator 62-letni Ryszard Cyba zamordował polityka PiS Marka Rosiaka. W 2019 r. podczas finału WOŚP do Pawła Adamowicza podbiegł Stefan W. i pchnął go trzykrotnie nożem. Prezydent Gdańska zmarł dzień później. Ta tragedia zapoczątkowała dyskusję o mowie nienawiści i hejcie, niestety nie doprowadziła do trwałych rozwiązań.
Pokazują to chociażby wydarzenia z ostatnich tygodni. Od miesiąca rozkręca się nagonka na Gizelę Jagielską, ginekolożkę, która legalnie przerwała ciążę w 37 tygodniu. Grzegorz Braun, jeden z kandydatów na prezydenta, próbował dokonać „obywatelskiego aresztowania” i nazwał ją morderczynią. Lekarce przyznano policyjną ochroną. W kwietniu pacjent zabił nożem ortopedę. Powód? Miał być niezadowolony z leczenia.
Jeśli dodamy do tego dramatycznie niską dostępność leczenia psychiatrycznego na NFZ, pozostaje tylko mieć nadzieję, że polskim politykom nie przyjdzie do głowy ułatwienie dostępu do broni palnej. A tego przecież chce część naszych parlamentarzystów.