Zaburzenia świadomości, podwójne widzenie, gorączka dochodząca do 40 stopni, a przede wszystkim paraliżujący, wielodniowy ból. Tych objawów doświadczyła Ola Stanisławska, dziennikarka i współtwórczyni podcastu i bloga „Crazy Nauka”. A dzisiaj apeluje do czytelników, aby szczepili się na kleszczowe zapalenie mózgu.
Ona tego nie zrobiła i nikomu nie życzy tego, co przeżyła. Zaczęło się zupełnie niewinne, w połowie kwietnia – niewielka gorączka, biegunka, lekki ból głowy i uczucie rozbicia. – Pewnie gdzieś się przeziębiłam, a może to jelitówka? – zastanawiała się Ola. Objawy ciągnęły się przez dwa tygodnie, niemal do majówki. Ale tuż przed nią Ola poczuła się naprawdę źle.
– Zaczęła boleć mnie głowa, ale tak, że traciłam z bólu świadomość i wymiotowałam co 20 minut. W skali od 0 do 10 oceniam ten ból na 8,5, był nie do wytrzymania – mówi dziennikarka. Lekarka rodzinna dała jej skierowanie do Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, ale tam po zrobieniu tomografii komputerowej i badań z krwi lekarze nic niepokojącego nie wykryli. Odesłali Olę do domu z diagnozą migreny i zaleceniem brania leków przeciwbólowych.
Dlaczego tak mnie boli?
I tak Ola męczyła się jeszcze przez kilka dni. Do koszmarnych bólów głowy doszedł ból kręgosłupa, bioder, promieniujący aż do kolan. I do tego silne zawroty głowy oraz podwójne widzenie. – Stałam się całkowicie niesamodzielna, mąż musiał prowadzić mnie do łazienki, bo nie byłam w stanie dojść do niej sama. Byłam półprzytomna z bólu i kompletnie bezradna. Ale w jakimś przebłysku świadomości moje objawy skojarzyły mi się z kleszczowym zapaleniem mózgu, o którym kiedyś pisałam artykuł – wspomina dziennikarka.
Zadzwoniła do swojej lekarki rodzinnej i podzieliła się swoim przypuszczeniem. Ona potwierdziła, że również rozważa tę diagnozę. – Lekarka szybko dała mi skierowanie do szpitala zakaźnego, a mąż zaraz mnie tam zawiózł. Już parę godzin po przyjęciu, zbadaniu przez lekarza i zrobieniu punkcji lędźwiowej, mającej na celu pobranie płynu mózgowo-rdzeniowego, wiadomo było, że mam zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz móżdżku – wspomina Ola. Następnego dnia rano przyszło potwierdzenie przyczyny zapalenia – wirus z rodziny Flaviviridae, przenoszony przez kleszcze i wywołujący kleszczowe zapalenie mózgu. – Lekarze zrobili mi rezonans magnetyczny z kontrastem oraz inne specjalistyczne badania obrazowe, które na szczęście nie potwierdziły obecności zmian zapalnych w samym mózgu – mówi Ola.
W przypadku tej choroby zalecenie jest jedno – leżeć i czekać, aż organizm zwalczy wirusa. Na kleszczowe zapalenie mózgu (KZM), tak jak na wiele innych infekcji wirusowych, nie ma żadnego lekarstwa. Istnieje szczepionka, ale Ola się nie zaszczepiła. – Przyznaję, to moje zaniedbanie, bo wiedziałam, że szczepionka jest dostępna i warto się zaszczepić. Na początku była jednak bardzo droga i kiedy policzyliśmy z mężem koszty trzech dawek dla naszej rodziny, składającej się z nas, rodziców, i dwojga dzieci, uznaliśmy, że nas na nią nie stać. Potem szczepionka potaniała, ale ja jakoś zapomniałam o tym, żeby ponownie tym się zająć – mówi Ola.
W szpitalu wiedziała już, że to był ogromny błąd, który sprowadził na nią ogromne cierpienie i niebezpieczeństwo. Jedyne, co lekarze mogli zaproponować Oli, to silne leki przeciwbólowe i przeciwwymiotne. Leżała przez osiem dni na oddziale pod kroplówkami przeciwbólowymi, przez część czasu półprzytomna z bólu i gorączki. Ból trochę przechodził po podaniu leku, ale po kilkudziesięciu minutach wracał. – Przyznam, że niewiele pamiętam z pierwszych dni w szpitalu, dopiero po kilku dniach obudziłam się rano jakby bardziej przytomna, a co więcej – głodna po raz pierwszy od kilku tygodni. Zjadłam śniadanie i nie zwymiotowałam go, co było wielkim sukcesem – wspomina Ola.
Nie tylko w lesie
Dzisiaj Ola jest już w domu, ale wciąż nie czuje się całkiem dobrze, ma zawroty głowy, jest bardzo osłabiona. Jej rekonwalescencja może potrwać ponad miesiąc. – Do dzisiaj pamiętam moje zdumienie, kiedy przy wypisie lekarka powiedziała mi, że miałam szczęście, bo moja choroba miała łagodny przebieg. Ja miałam poczucie, że omal nie umarłam, jak więc wygląda przebieg ciężki? – zapytała lekarkę. Okazało się, że faktycznie mogło być dużo gorzej. Osoby ciężko przechodzące infekcję KZM często wymagają użycia respiratora, a po chorobie zostają im trwałe zaburzenia neurologiczne, u dzieci konsekwencją ciężkiego przebiegu choroby mogą być m.in. porażenia kończyn. Zdarza się też – na szczęście rzadko, w 0,5–2 proc. przypadków, że choroba kończy się śmiercią.
Gdzie doszło do zakażenia? Ola do dzisiaj tego nie wie, ale jest przekonana, że mogło to być w pobliżu domu. – Fakt, że sporo chodzę po lesie, mam dwa psy, mieszkam między Lasem Kabackim a Chojnowskim, ale nie wiem, czy akurat w lesie ukłuł mnie kleszcz. Specjaliści od tych pajęczaków przestrzegają, że kleszcze obecnie są wszędzie, w ogródkach, parkach, nawet na przydomowych trawnikach – mówi Ola. Nie znalazła na ciele ani kleszcza, ani śladu po nim. To jednak możliwe. Choroby może przenosić nie tylko dorosły kleszcz, ale również jego stadium pośrednie – nimfa, która jest maleńka i łatwo ją przeoczyć na ciele.
Wirus KZM znajduje się w ślinie zakażonych kleszczy, więc zakażenie następuje w ciągu kilku minut od ukłucia i przez 7-14 dni nie daje żadnych objawów. Potem choroba przebiega tak jak u Oli – z łagodniejszą fazą początkową i silną fazą neuroinfekcji, do której dochodzi u nawet 60 proc. zakażonych. Lekarze szacują, że objawy występują u 30 proc. osób, które zetknęły się z wirusem KZM, a wśród nich u ok. 40 proc. dochodzi do objawów drugiej fazy z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego. Do niedawna choroba była w Polsce bardzo rzadka, notowano kilkaset przypadków rocznie, jednak między latami 2022 a 2024 nastąpił aż dwukrotny wzrost liczby zdiagnozowanych zakażeń (duża ich część mogła pozostać niezdiagnozowana). Oznacza to, że coraz więcej kleszczy jest nosicielami tego wirusa (może to być 1,6–12,2 proc. kleszczy w zależności od regionu), a przecież i samych kleszczy jest u nas coraz więcej. Zakazić się tą groźną i bolesną chorobą będzie coraz łatwiej. – Przechorowanie jej daje trwałą odporność, ale nikomu nie polecam uzyskiwania jej w taki sposób. Nie opowiadałabym o tym wszystkim, gdyby nie to, że bardzo chciałabym uchronić ludzi przed tym, co sama przeżyłam. A uchronić się jest bardzo łatwo. Szczepiąc się. To naprawdę mniej boli niż chorowanie – mówi Ola.
