Wydaje się, że to napój idealny. Ma wszystkie witaminy i minerały, które są cenne w piwie, ale pozbawiony jest szkodliwego alkoholu. Czy jednak piwo bez procentów każdy może pić bezkarnie? Nie jest to takie proste, a eksperci wskazują na kilka problemów, które wiążą się z tym napojem.
Andrzej mieszka na wsi, jego znajomi rozsiani są w promieniu 30 km. – To zawsze kłopot w przypadku spotkań towarzyskich, które zwłaszcza zimą, z braku innych rozrywek na wsi, organizujemy z przyjaciółmi dość często – mówi Andrzej. Na imprezę trzeba dojechać samochodem, a więc albo on, albo jego partnerka muszą zachować abstynencję. Zazwyczaj robią to na zmianę.
– Jeśli wypada moja kolej, zawsze zabieram ze sobą czteropak bezalkoholowego, mam przynajmniej jakąś namiastkę i czuję się swobodniej niż ze szklanką wody – opowiada.
Piwo bezalkoholowe staje się coraz częściej naszym wyborem nie tylko wtedy, gdy musimy wsiąść za kółko. Wybiera je też wiele osób, które chcą ograniczyć picie, ale ciężko im zrezygnować ze smaku piwa, takich, które nie chcą wyróżniać się w tłumie pijących osób na imprezach, a nawet przez kobiety w ciąży czy mamy karmiące piersią.
Rynek piwa bezalkoholowego rośnie od kilku lat w dwucyfrowym tempie. Jak podaje Bartłomiej Morzycki w Portalu Spożywczym, w ciągu zaledwie kilku lat segment ten wzrósł kilkukrotnie, osiągając w 2024 r. poziom 6,4 proc. całego rynku i wartość sprzedaży zbliżającą się już do 2 mld zł rocznie, chociaż jeszcze 10 lat temu sprzedaż piwa 0 proc. była wręcz marginalna.
Dzisiaj piwo to jest częstym wyborem zwłaszcza wśród młodych pokoleń. Z badań zrealizowanych w lipcu 2022 r. przez IQS dla Związku Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego w Polsce wynika, że po piwo bezalkoholowe z różną częstotliwością sięga 78 proc. konsumentów w wieku 18-64 lat. 46 proc. pije piwo bez procentów co najmniej raz na miesiąc, a 16 proc. co najmniej raz na tydzień.
Kobiety chętniej sięgają po zerówki niż panowie – połowa z nich pije takie piwo co najmniej raz w miesiącu. I kobiety, i mężczyźni najczęściej raczą się piwem bezalkoholowym w dni robocze – 55 proc. badanych pije piwo 0 proc. od poniedziałku do czwartku, w weekendy liczba ta spada do kilkunastu procent. Wygląda więc na to, że większość wybiera piwa bezalkoholowe, kiedy nie może napić się trunków z procentami. I wydaje się, że to pozytywny trend, jednak pojawiają się różne kontrowersje. Kto i kiedy nie powinien sięgać po piwo bezalkoholowe?
Skuteczne nawodnienie
Każde piwo ma sporo cennych składników odżywczych – jest źródłem witamin z grupy B, mikroelementów, jak wapń, potas i fosfor, oraz polifenoli, w tym kwercetyny, mających działanie antyoksydacyjne i przeciwstarzeniowe. Jak twierdzi dr Patrycja Kupnicka z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, na szczególne uznanie wśród polifenoli w piwie zasługują kwas ferulowy i kwas kumarowy, które wykazują silne działanie neuroprotekcyjne. „Do tego polifenole zawarte w piwie działają kardioprotekcyjnie, zwiększając ilość krążących progenitorowych komórek śródbłonka, a obniżenie się ich poziomu wiąże się z ryzykiem rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego” – pisze w swoim komentarzu do raportu Browarów Polskich dr Kupnicka.
Piwo pozbawione alkoholu nie różni się pod tym względem od zwykłego, bo proces jego wytwarzania jest podobny i warzy się je z tych samych składników, trzeba tylko do procesu technologicznego dodać proces pozbywania się alkoholu z napoju. Robi się to na dwa sposoby: albo przerywając fermentację w momencie, kiedy drożdże piwne zaczynają wytwarzać alkohol, albo usuwając go z piwa pod koniec procesu produkcji poprzez odparowanie w niskiej temperaturze bądź odfiltrowanie.
Ze zdrowotnego punktu widzenia piwo bezalkoholowe ma więc wszystkie zalety piwa, a nie ma jego głównej wady – zawartości alkoholu, o którego szkodliwym wpływie na organizm trudno już dzisiaj dyskutować. Brak alkoholu, który ma działanie odwadniające, i brak działania moczopędnego sprawia, że piwo 0 proc. jest niezłym izotonikiem, czyli pomaga utrzymać równowagę wodno-elektrolitową w organizmie. Chętnie sięgają więc po nie sportowcy po treningu. Ma też opinię mniej tuczącego niż zwykłe piwo. I to opinia w pełni zasłużona. Alkohol jest bowiem składnikiem, który odpowiada mniej więcej za połowę kaloryczności piwa. Dlatego, o ile 100 ml piwa z alkoholem dostarcza organizmowi średnio 40 kalorii, to w przypadku piwa 0 proc. jest to tylko 20 kalorii. Warto jednak pamiętać, że piwo bezalkoholowe ma sporo węglowodanów – ok. 4-5 g w 100 ml – z czego cukry to 2-3 g. Ma też wysoki indeks glikemiczny, choć nieco niższy niż piwo zwykłe. Z tego powodu piwo bezalkoholowe, podobnie jak to zwykłe, nie jest odpowiednie dla osób z cukrzycą czy insulinoopornością.
Oczywiście, to wszystko odnosi się do piwa o smaku tradycyjnym, a nie do popularnych obecnie piw smakowych, w których są i cukier, i soki owocowe, i aromaty. – Do wielu polskich piw, w tym tych pozbawionych alkoholu, dodawane są też syrop glukozowo-fruktozowy czy skrobia kukurydziana. Jedno i drugie to nic dobrego dla naszego zdrowia – mówi Krzysztof Brzózka, były dyrektor nieistniejącej już Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, dziś niezależny lobbysta w dziedzinie polityki antyalkoholowej. – Mimo to nie szedłbym na wojnę z tzw. piwami bezalkoholowymi, bo widzę w nich pewne zalety. Oczywiście, lepiej jest wypić piwo 0 proc. niż takie, które ma 5 czy 6 proc. alkoholu. W tym kontekście piwo bezalkoholowe stanowi niezły wybór dla osób dorosłych, które lubią smak tego trunku, a nie chcą pić alkoholu – mówi Brzózka.
Uciec od nałogu
Inaczej jest jednak w przypadku osób, które piją za dużo, czyli więcej niż siedem butelek piwa alkoholowego tygodniowo (powyżej 14 porcji standardowych alkoholu), lub osób uzależnionych od alkoholu. – Dla osoby uzależnionej lub pijącej ryzykownie to nie jest dobra i bezpieczna alternatywa – mówi Izabela Jabłońska, psychoterapeutka, specjalistka terapii uzależnień. Z psychologicznego punktu widzenia uzależnienie to nie tylko kwestia samej substancji, a jej odstawienie nie gwarantuje wyjścia z uzależnienia. – Nawet jeśli w butelce nie mamy procentów, to dalej jest ten sam rytuał, butelka, która wygląda tak samo, identyczny smak i być może takie same okoliczności jak kiedyś. Mózg może to odebrać jak sygnał „znów pijemy”, a to pociąga za sobą reakcję łańcuchową, może prowadzić do chęci napicia się i w przypadku osoby uzależnionej prowadzić do nawrotu – tłumaczy psychoterapeutka Izabela Słoniewska.
Podobnego zdania jest dr med. Bohdan Woronowicz, psychiatra, specjalista i superwizor psychoterapii uzależnień z Centrum Akmed w Warszawie – Warto pamiętać, że wiele piw określanych jako bezalkoholowe tak naprawdę zawiera śladowe ilości alkoholu, bo zgodnie z prawem mogą go zawierać do 0,5 proc. – mówi dr Woronowicz. Obecnie, według danych Browarów Polskich, w kategorii piw bezalkoholowych dominują piwa 0,0 proc. Stanowią one 90 proc. rynku, a 5 proc. – piwa z zawartością alkoholu do 0,5 proc. Choć taka ilość z pewnością nie wywoła stanu upojenia, może znacząco utrudnić, a nawet zniweczyć próby poradzenia sobie z uzależnieniem. – Z głodem alkoholowym jest podobnie jak z ogniskiem. Jeżeli chcemy je wygasić, wystarczy nie dokładać do niego drew i poczekać, aż ogień zniknie. Jeżeli jednak będziemy dorzucać do niego nawet malutkie gałązki, to nigdy całkowicie go nie wygasimy. Tak samo z uzależnieniem: jeśli ciągle będziemy je podlewać nawet odrobiną alkoholu, nigdy z niego nie wyjdziemy – tłumaczy dr Woronowicz.
Jak zwraca uwagę Krzysztof Brzózka, pojawienie się na rynku piw bezalkoholowych nie wpłynęło na ilość wypijanego przez Polaków alkoholu. – To nie jest tak, że osoby pijące piwo nagle przestawiają się na opcję bezalkoholową. Ten rynek rozwija się równolegle do rynku piwa, bynajmniej nie sprawiając, że spożycie alkoholu w Polsce spada – twierdzi Brzózka. Z danych Eurostatu wynika, że w 2021 r. na jednego mieszkańca Polski przypadało spożycie 9,7 l 100-procentowego alkoholu. Jest to wynik o trzy litry wyższy niż jeszcze 20 lat temu. I choć w ostatnich paru latach notuje się minimalne spadki, ilość alkoholu na głowę to wciąż grubo powyżej dziewięciu litrów. Jak z kolei można przeczytać w raporcie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom z 2023 r., „w strukturze spożycia prym wiedzie piwo, które już od końca lat 90. XX w. jest ulubionym napojem Polaków, a od początku lat dwutysięcznych niezmiennie ponad połowa alkoholu wypijana była w postaci piwa”.
Nawyk mocno reklamowany
Jednak branża piwowarska, czuła na każde wahania w sprzedaży swoich produktów, informuje, że sprzedaż piwa w Polsce w ostatnich latach spada, zwłaszcza w dziale piw mocnych, w których alkoholu jest powyżej 7 proc. Dlatego piwo bezalkoholowe może pomóc branży zniwelować straty. Nic więc dziwnego, że jest reklamowane na potęgę. – Z prawnego punktu widzenia te reklamy są tak naprawdę nielegalne. Nie wolno reklamować produktów bezalkoholowych w opakowaniach, z etykietami, z nazwami tożsamymi z produktami alkoholowymi – tłumaczy Krzysztof Brzózka. Jego wątpliwości budzi też używanie nazwy „piwo”. – Ta nazwa powinna być zarezerwowana dla napojów o ściśle określonym składzie, czyli wyprodukowanych z wody, słodu jęczmiennego, chmielu i drożdży piwnych. I w napoju z tych czterech składników zawsze jest jakiś procent alkoholu, a nazywanie piwem napoju bezalkoholowego jest dla konsumentów mylące. Może powinniśmy przyjąć dawną nazwę „podpiwek”? – zastanawia się Krzysztof Brzózka.
Polacy też czują podstęp. Jak wynika z badania przeprowadzonego przez IBRiS, reklamy piwa bezalkoholowego, z którymi zetknęło się 92 proc. respondentów, połowa z nich postrzega jako sprzyjające lekceważeniu ryzyka związanego z konsumpcją zwykłego piwa. I okazuje się, że dobrze wyczuwają oni rzeczywiste zagrożenie płynące z reklam bezalkoholowych trunków. – W wymiarze społecznym nadal jednak utrwala to kulturę picia – twierdzi psychoterapeutka Izabela Słoniewska. – Forma tych reklam, ich styl, kolorystyka, pokazane w nich sytuacje społeczne – impreza, fajni ludzie, dobra zabawa – są żywcem wyjęte z takich realnych sytuacji, w których obecny jest alkohol. Czyli dalej podprogowy przekaz jest taki: chcesz się dobrze bawić – musi być coś w butelce. To nie promuje trzeźwości, tylko utrwala alkoholową normę społeczną, tyle że w wersji 0 proc. To raczej nowa twarz starego nawyku – podkreśla Słoniewska.
Z piwkiem wyglądam lepiej
Pytanie też, czy można sprzedawać osobom nieletnim piwo bezalkoholowe? Polacy wypowiadają się w tej sprawie jasno. Według badania IBRiS aż 82 proc. dorosłych respondentów jest przeciwnych sprzedaży bezalkoholowego piwa dzieciom, choć prawnie jest to dozwolone. Niektóre sieci dyskontów zdecydowały się w 2020 r. na wprowadzenie w swoim regulaminie przepisu mówiącego o sprawdzaniu dokumentu tożsamości osób kupujących piwo bezalkoholowe i niesprzedawaniu go niepełnoletnim, ale takie działania zostały uznane przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za bezprawne. Dzisiaj młodzież może bez przeszkód kupować piwa bezalkoholowe, może też je bezkarnie spożywać w miejscach publicznych (identycznie jak dorośli).
A czym może się skończyć nieograniczony dostęp dzieci do takiego napoju? – W moim odczuciu kształtuje to pewne postawy, jest jakby deklaracją młodego człowieka – zobaczcie, teraz piję bezalkoholowe, ale jak tylko będę już mógł, zacznę pić prawdziwe piwo. To także element szpanu, silenia się na dorosłość u nastolatków. Niewątpliwie picie piwa bezalkoholowego przygotowuje zmysły na picie piwa z alkoholem, pozwala się w nim rozsmakować – mówi Brzózka.
Wątpliwości co do negatywnego wpływu piwa bezalkoholowego na dzieci oraz młodzież nie ma również Izabela Słoniewska. – Piwo bezalkoholowe formalnie jest bezpiecznym napojem niezawierającym toksycznej substancji, jednak niesie ze sobą pewną symbolikę – mówi psychoterapeutka. Dla młodych ludzi może to być powolne oswajanie się z kulturą picia prawdziwego alkoholu. – Piwo bezalkoholowe to taki „udawany” alkohol, który wzbudza ciekawość, jak smakuje i co daje „prawdziwy” alkohol – ostrzega Słoniewska.
