Ustawy obowiązujące w Polsce i Republice Czeskiej przyznają prawo do bycia członkiem partii politycznej wyłącznie obywatelom tych państw.
Według Komisji Europejskiej obywatele Unii, którzy mają miejsce zamieszkania w tych państwach członkowskich, ale nie są ich obywatelami, nie mogą wykonywać swojego prawa kandydowania w wyborach lokalnych i europejskich na takich samych warunkach jak obywatele polscy i czescy.
Rzecznik TSUE: Polska i Czechy naruszyły prawo wyborcze
Uznając, że taka sytuacja prowadzi do niezgodnej z art. 22 unijnego traktatu dyskryminacji ze względu na przynależność państwową, KE wniosła do Trybunału Sprawiedliwości UE dwie skargi przeciwko Polsce i Republice Czeskiej.
Rzecznik generalny TSUE Jean Richard de la Tour zaproponował, by Trybunał orzekł, że skargi te są zasadne.
Jego zdaniem, mimo że przystąpienie do partii politycznej wchodzi w zakres kompetencji państw członkowskich, przy wykonywaniu tej kompetencji państwa powinny przestrzegać obowiązków wynikających z prawa UE. Wynika z tego, że każdy „przemieszczający się” obywatel Unii powinien mieć możliwość wykonywania swojego prawa kandydowania w wyborach lokalnych i europejskich na takich samych zasadach jak obywatele krajowi.
Rzecznik TSUE: „Zmniejszają się szanse na bycie wybranym”
W tym względzie, biorąc pod uwagę kluczową rolę partii politycznych w systemach wyborczych państw członkowskich oraz dla uczestnictwa w życiu demokratycznym, rzecznik generalny de la Tour uważa, że „przemieszczający się” obywatel Unii, który nie może być kandydatem w wyborach jako członek partii politycznej, znajduje się w sytuacji, która zmniejsza jego szanse na bycie wybranym w wyborach lokalnych lub europejskich w porównaniu z obywatelami krajowymi.
W tym kontekście rzecznik generalny podkreślił, że ci ostatni mają swobodę wyboru kandydowania jako członkowie partii politycznej lub jako kandydaci niezależni, podczas gdy „przemieszczający się” obywatele Unii mają do dyspozycji jedynie tę ostatnią opcję. W odniesieniu do ewentualnego uzasadnienia tej dyskryminacji rzecznik generalny uważa, że przystępowanie „przemieszczających się” obywateli Unii do partii politycznej w celu zagwarantowania skuteczności ich praw w wyborach lokalnych i europejskich nie może naruszać tożsamości narodowej Polski lub Republiki Czeskiej.
Znaczenie opinii rzecznika TSUE
Przypomnijmy, że treść opinii rzecznika generalnego nie może być utożsamiana ze zdaniem TSUE. Stanowi ona wyłącznie wsparcie dla sędziów Trybunału i punkt wyjścia do wewnętrznej dyskusji na temat ostatecznego kształtu wyroku.
TSUE może się z nią zgodzić i często tak się dzieje, ale może również wydać zupełnie inne orzeczenie. Opinia nie przesądza rozstrzygnięcia ani nie jest wiążąca dla TSUE. Wyrok może więc być inny niż proponuje rzecznik.
