-
Na terenie okolic Hateg w Karpatach znaleziono kolejnego kaczodziobego dinozaura o nazwie Kryptohadros kallaiae.
-
Kaczodziobe dinozaury z Europy, w tym Kryptohadros kallaiae, były wyraźnie mniejsze od swoich krewnych z innych kontynentów, co wyjaśniane jest zjawiskiem karłowacenia wyspowego.
-
Odkrycie wskazuje, że hadrozaury z wyspy Hateg tworzyły endemiczne grupy, różniące się od tych z Azji, Europy Zachodniej i Ameryki Północnej.
-
Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Hadrozaury, czyli dinozaury kaczodziobe były dominującymi roślinożercami epoki kredy, czyli schyłkowego mezozoiku. Poruszały się na dwóch, ale także na czterech łapach i miały bardzo nietypowe pyski wyposażone w podobny do kaczego dziób do zrywania roślin oraz baterię zębów. Mogło ich być nawet kilkaset. Służyły im do miażdżenia roślinności i sprawiły, że hadrozaury w kredzie, a już zwłaszcza pod koniec kredy, stały się dominującymi zwierzętami na świecie. Zapewne najliczniejszymi.
Niektóre hadrozaury miały gładkie głowy, u innych wyrastały tam rozmaite ozdoby i wytwory czaszki, które miały może znaczenie obronne, może komunikacyjne (za ich pomocą dinozaury te wytwarzały i emitowały dźwięki). Zwierzęta te tworzyły zapewne stada, niekiedy spore, a niektóre z nich, jak majazaura, zostały rozpoznane jako troskliwi rodzice opiekujący się koloniami jaj i piskląt.
Na terenie Rumunii odkryto już kilka hadrozaurów, zwłaszcza dość znane telmatozaury, których szczątki znaleziono we Francji, Hiszpanii i zwłaszcza Rumunii. Chociaż wiele dinozaurów kaczodziobych osiągało ogromne rozmiary i z kilkunastoma metrami długości dorównywały wielkością nawet tyranozaurom, to te europejskie były bardzo małe. Dorastały do pięciu metrów, co czyni je hadrozaurami wręcz karłowatymi. Paleontologowie uważają, że ta karłowatość wynika z tego, jak w kredzie wyglądała Europa. Była usiana wysepkami, z których jedną z najważniejszych była Hateg w dzisiejszej Rumunii, w Karpatach.
Na tych wysepkach powstawały karłowate formy znanych dinozaurów i Kryptohadros kallaiae też należał do takich niewielkich przedstawicieli grupy ogromnych zazwyczaj dinozaurów.
Pierwsze szczątki tego zwierzęcia odkopano w 2022 r. w Hunedoara w Rumunii. Rozmiary i budowa kości kręgosłupa wskazują na to, że skamieniałość należy do osobnika młodocianego. Teraz został opisany jako nowy gatunek, jeden z karłów wyspy Hateg.
Dzisiaj to miejsce w Rumunii jest niezwykle ważne dla paleontologii i zoologii. Stanowi dowód na zjawisko zwane karłowaceniem wyspowym, czyli ograniczanie rozmiarów zwierząt na niewielkiej przestrzeni wysp z uwagi na brak przestrzeni i odpowiedniej bazy pokarmowej. W takiej sytuacji, w warunkach niedoboru pokarmu dobór naturalny preferuje osobniki mniejsze. Gdy są małe, zjadają mniej, łatwiej im uciec drapieżnikom i łatwiej poszukać pokarmu na ograniczonych wyspach. Ta zasada dotyczy wielu grup zwierząt, dotyczyła również dinozaurów. Ona sprawia, że Rumunia dzięki Hateg jest jednym z najważniejszych paleontologicznie miejsc nie tylko w Europie, ale i na świecie.
Znalezisko z Rumunii opisano na łamach „Journal of Systematic Palaeontology”, gdzie czytamy, iż jest to drugi, obok Telmatosaurus transsylvanicus, dinozaur kaczodzioby z wyspy Hateg. To pokazuje, że hadrozaurydy w tej części Europy były bardziej zróżnicowane w późnej kredzie niż wcześniej sądzono. Wygląda też na to, że tereny dzisiejszej Europu wschodniej i pasma Karpat były wyłączone z migracji hadrozaurów między Azją a Europą i Ameryką Północną. Inne gatunki nie dotarły na te archipelagi wysp, a od 113 mln lat temu do uderzenia asteroidy 66 mln lat temu mieliśmy aż sześć takich wielkich migracji.
Ominęły one wyspy wschodniej Europy, a według naukowców Kryptohadros kallaiae i Telmatosaurus transsylvanicus z Rumunii oraz Tethyshadros insularis z Włoch tworzą nowo poznaną grupę dinozaurów kaczodziobych, która jest tu endemiczna. Ewoluowała w środowiskach wyspiarskich południowo-wschodniej Europy. Nazwa rodzajowa Kryptohadros nawiązuje do greckiego słowa kryptos, co oznacza coś ukrytego. Naukowcy byli bowiem zdumieni, jakim cudem przez tak długi czas na ograniczonym wszak obszarze, jakim jest Kotlina Hațeg, skrywały się te szczątki.
