Stan Puszczy Białowieskiej jest „krytyczny”. Eksperci alarmują

Puszcza Białowieska została sklasyfikowana jako obiekt o krytycznym stanie zachowania. To najwyższy poziom zagrożenia dla jej wyjątkowych wartości przyrodniczych jako obiektu światowego dziedzictwa UNESCO. Po masowych wycinkach w 2017 r. i budowie zapory na granicy polsko-białoruskiej stan Puszczy Białowieskiej jest krytyczny – alarmuje IUCN.

Co jest nie tak z puszczą?

Puszcza Białowieska została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1992 r. jako obiekt transgraniczny i obejmuje obszary w Polsce i na Białorusi. Jest jednym z ostatnich i największych fragmentów pierwotnego lasu nizinnego w Europie, gdzie żyją niegdyś niemal wyniszczone stada żubrów, wilków, rysi i setek innych gatunków.

Eksperci UNESCO i IUCN apelują o pilne działania w związku z zakłócaniem procesów ekologicznych. Gospodarka leśna, budowa zapory granicznej oraz zmiany hydrologiczne zagrażają integralności tego wyjątkowego ekosystemu.

Gdy w 2017 r. na zlecenie Lasów Państwowych wycięto 200 tys. m³ drzew, z tego połowę w chronionych drzewostanach ponad stuletnich, stan ekologiczny obszaru się pogorszył i to znacznie.

Eksperci wskazują, że prace leśne stanowią zagrożenie dla Puszczy Białowieskiej, dlatego podstawową zasadą dla wszystkich lasów wchodzących w skład obiektu jest nienaruszona dzika przyroda. Eksploatacja drewna w celach gospodarczych powinna być ponadto zakazana, jeśli chcemy ochronić obszary wyjątkowe w skali świata.

Wstrzymanie rozbudowy dróg i renaturyzacja tych, które nie są potrzebne, usunięcie niepotrzebnych grodzeń w lasach, a także zlikwidowanie rowów melioracyjnych, wyprowadzających wodę z Puszczy, można przeprowadzić niewielkim kosztem już teraz

---

Wiele obszarów puszczy zostało w przeszłości osuszonych przez sieć melioracyjną, a niektóre rzeki zostały skanalizowane. Wybudowana w 2022 r. zapora graniczna blokuje przepływy wód podziemnych i powierzchniowych, osuszając teren po stronie polskiej i pogarszając stan zdrowotny drzewostanów – podaje IUCN w raporcie.

Wysychanie lasu jest potęgowane przez zmianę klimatu. Eksperci zaznaczają, że na terenie obiektu nadal znajduje się wiele rowów melioracyjnych wzdłuż granic działek leśnych i dróg, które można zablokować, aby zwiększyć retencję wody w obiekcie.

Zapora graniczna wraz ze wzmożoną aktywnością służb w strefie przygranicznej – na polsko-białoruskiej granicy znajduje się obecnie dziewięć równoległych barier infrastrukturalnych, które uniemożliwiają przemieszczanie się dziko żyjących zwierząt. Pomiędzy barierami po polskiej i białoruskiej stronie uwięzione są żubry. Zapora podzieliła obiekt na dwie odrębne jednostki, co znacząco pogłębiło fragmentację Puszczy.

Rysie w polskiej części są zagrożone wyginięciem w ciągu 5-10 lat, jeśli nie nastąpi napływ osobników z Białorusi. Zapora jest nieprzekraczalną barierą także dla żubrów, łosi, jeleni, wilków i niedźwiedzi, zatrzymując ich rekolonizację. Brak kontroli nad wwożonymi do Puszczy materiałami budowlanymi zagraża także wprowadzeniem do obiektu gatunków obcych i inwazyjnych.

Międzynarodowi eksperci alarmują

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) podkreśla, że obiekt stoi w obliczu poważnych zagrożeń i apeluje o pilne działania w celu przywrócenia naturalnych procesów ekologicznych i ograniczenia ingerencji człowieka.

Eksperci w raporcie zaznaczyli, że jedynym pozytywnym działaniem dla przyrody Puszczy Białowieskiej jest fakt wstrzymania gospodarki leśnej w Puszczy w 2018 r. (z uwagi na wyrok TSUE i zabezpieczenie sądu cywilnego), co pozytywnie wpłynęło na zachowanie wyjątkowej uniwersalnej wartości obiektu.

Pełne przywrócenie łączności ekologicznej na całym obszarze Puszczy w perspektywie krótkoterminowej jest mało prawdopodobne z powodu obecnej sytuacji geopolitycznej.

„Jeden z najcenniejszych lasów Europy jest w krytycznym stanie. Wzywamy rząd Donalda Tuska do pilnych i zdecydowanych działań zmierzających do trwałej ochrony całej polskiej części Puszczy Białowieskiej. Inaczej Puszcza trafi na listę obiektów w zagrożeniu, co będzie międzynarodowym skandalem” – mówi Radosław Ślusarczyk z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot.