To jeden z najbardziej fascynujących rejonów Polski. Nie sposób się tu nudzić

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”

Rozciąga się między Krakowem a Częstochową, a jej sercem są wapienne ostańce, jaskinie i ruiny średniowiecznych zamków, które tworzą słynny Szlak Orlich Gniazd. To raj dla fanów aktywnego wypoczynku — znajdziemy tu wiele kilometrów tras nie tylko pieszych, ale i rowerowych. Jura jest także największym rejonem wspinaczkowym w Polsce. To tutaj swoje pierwsze kroki stawiali w skale najwięksi polscy taternicy i himalaiści, na czele z Jerzym Kukuczką, Januszem Majerem czy Andrzejem Czokiem. Raz w roku region świętuje wyjątkowe wydarzenie — Juromanię, czyli trzydniowy festiwal łączący historię, kulturę i naturę.

Kraina zamków

Wyżyna Krakowsko-Częstochowska to oficjalna nazwa tego obszaru, ale przez wielu potocznie nazywana jest po prostu Jurą. Zajmuje obszar pomiędzy doliną Warty pod Częstochową a doliną Wisły w okolicy Krakowa. Zbudowana jest w większości ze skał mezozoicznych o łącznej grubości przekraczającej 400 m. Skały te osadziły się w zbiorniku morskim, który z niewielkimi przerwami występował na tym obszarze od dolnej jury do górnej kredy. Najbardziej charakterystycznymi skałami tego regionu są białe i szare wapienie skaliste oraz płytowe, pochodzące z okresu górnej jury. W skałach tych spotykane są liczne skamieniałości organizmów morskich: amonitów, małży i ślimaków.

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Jury są zamki. Zostały wzniesione w XIV w., jeszcze za czasów Kazimierza Wielkiego, by strzec południowych granic Królestwa Polskiego. Dziś tworzą jeden z najbardziej malowniczych szlaków w Polsce — Szlak Orlich Gniazd, liczący blisko 160 km i łączący Kraków z Częstochową.

Największym zainteresowaniem wśród turystów cieszy się zamek Ogrodzieniec — monumentalna warownia położona we wsi Podzamcze. Jej mury są dziś świadkami rekonstrukcji średniowiecznych bitew, ale i często też planem filmowym. Na przykład w serialu Netfliksa „Wiedźmin” ruiny zamku posłużyły jako wizualna inspiracja do stworzenia elfiej twierdzy na Wzgórzu Sodden.

Z kolei zamek w Olsztynie pod Częstochową zachwyca imponującą wieżą górującą nad okolicą. Warto też przejść pieszym szlakiem między zamkami w Mirowie i Bobolicach. Ten pierwszy występował w wielu filmach, m.in. „Panu Samochodziku: Praskie tajemnice” czy „Przyjacielu wesołego diabła”. Obecnie na zamku wciąż trwają prace konserwatorskie, planowana jest również częściowa rekonstrukcja zawalonych ścian.

Zupełnie nowe życie za to tchnięto już w zamek w Bobolicach, a wraz z budowlą, dokładnie jak przed wiekami, prężnie rozwija się cała okolica. Powstały tu hotel oraz restauracja, a miejscowość stała się jednym z najpopularniejszych adresów na turystycznej mapie regionu.

Nieopodal Krakowa — na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego — leży zamek Pieskowa Skała. To przepiękna, przebudowana w stylu renesansowym rezydencja, na którą składa się czteroskrzydłowy pałac z arkadowymi krużgankami, loggią i wieżą zegarową, dwoma bastionami oraz tarasem ogrodowym. Na Szlaku Orlich Gniazd warto zwiedzić też mniejsze twierdze, jak Bąkowiec w Morsku czy Smoleń w Pilicy.

Podziemny świat Jury Krakowsko-Częstochowskiej

Pod ziemią Jura kryje inny fascynujący świat — ponad 1700 jaskiń, z czego kilkanaście jest dostępnych dla turystów. Najdłuższą trasę zwiedzania ma Jaskinia Wierzchowska Górna, w której można zobaczyć piękne nacieki i pozostałości po dawnych mieszkańcach sprzed tysięcy lat. Z kolei z Jaskinią Łokietka związana jest legenda o polskim królu, który na przełomie XIII i XIV w. miał tu się ukrywać przed wojskami czeskimi. W Jaskini Nietoperzowej spotkamy zaś skrzydlatych gospodarzy, zimujących w chłodnych korytarzach. Zwiedzanie jaskiń to świetna okazja, by na własnej skórze poczuć historię sprzed milionów lat.

Obok zamków i jaskiń Jura słynie z malowniczych dolin. Najsłynniejsza to Dolina Prądnika w Ojcowskim Parku Narodowym ze słynną Maczugą Herkulesa, malowniczymi ruinami zamku w Ojcowie i zamkiem Pieskowa Skała. Odwiedzając to miejsce, warto wstąpić na słynnego w całym kraju pstrąga z Ojcowa. Swój wyjątkowy smak zawdzięcza naturalnemu mikroklimatowi i krystalicznie czystej wodzie z potoku Młynówka. Dolina Będkowska to z kolei królestwo wspinaczy, gdzie wapienne ściany sięgają kilkudziesięciu metrów. Bliżej Krakowa leżą doliny Bolechowicka i Kobylańska — idealne na krótsze spacery czy rodzinne wycieczki.

Jura potrafi zaskoczyć nie tylko zielenią i skałami, lecz także… pustynią. Pustynia Błędowska to największy w Polsce obszar lotnych piasków, rozciągający się na granicy Jury i Wyżyny Śląskiej. Nazywana polską Saharą, była dawniej poligonem wojskowym, dziś jest chronionym rezerwatem przyrody. Najlepiej podziwiać ją z punktów widokowych: Czubatki w Kluczach czy platformy Róża Wiatrów. Latem odbywają się tu rekonstrukcje bitew i koncerty, a przy odpowiednich warunkach — w upalne dni — i odrobinie szczęścia można zobaczyć nawet fatamorganę.

Co ważne, wokół Pustyni Błędowskiej ciągnie się jedna z najciekawszych tras na granicy Zagłębia i Małopolski — Velo Pustynia. Trasa ma około 20 km długości, jednak trudno oszacować, ile zajmie przejazd pełnej pętli — po drodze jest sporo atrakcji, przy których warto się zatrzymać.

Trasy wspinaczkowe na Jurze są znane w całej Polsce i poza jej granicami. Region oferuje setki przygotowanych dróg o różnym stopniu trudności — od łatwych propozycji dla początkujących po wymagające ściany dla zaawansowanych. W Rzędkowicach czy Podlesicach można znaleźć klasyczne jurajskie drogi, opisane w przewodnikach, a Góra Zborów jest jednym z najpopularniejszych miejsc treningowych. W dolinach Będkowskiej czy Bolechowickiej coś dla siebie znajdą miłośnicy dłuższych, kilkudziesięciometrowych wspinaczek. Latem i jesienią spotyka się tu całe środowisko wspinaczy — od studentów z Krakowa po pasjonatów przyjeżdżających z drugiego końca Polski. Dzięki różnorodności tras Jura jest doskonałym miejscem, by spróbować swoich sił w tym sporcie lub rozwijać swoje umiejętności na coraz trudniejszych trasach.

Miłośnicy dwóch kółek także nie będą się tu nudzić, bo w Jurze leży jeden z najstarszych szlaków rowerowych w Polsce. Obfitująca w wyjątkowe widoki Jurajska Trasa Rowerowa Orlich Gniazd łączy Kraków z Częstochową i przez niemal 190 km prowadzi przez wszystkie najważniejsze atrakcje regionu. Popularny jest też Szlak Dolinek Podkrakowskich, lecz dość wymagający i adresowany raczej do zaawansowanych miłośników MTB. Rozbudowana baza noclegowa i gastronomiczna na trasie sprawia, że rowerowa wyprawa po Jurze to świetny pomysł na aktywny weekend.

Święto Jury

Raz w roku cała Jura zamienia się w jedną wielką scenę. To właśnie wtedy odbywa się festiwal Juromania, czyli trzydniowe święto regionu, które przypada w trzeci weekend września. Zamki, doliny i miasta ożywają koncertami, pokazami, rekonstrukcjami i warsztatami. Festiwal ma formę rozproszoną, więc wydarzenia odbywają się równocześnie w wielu miejscach.

Hasło tegorocznej edycji imprezy to „Filmowe oblicza Jury”. Organizatorzy pokażą, jak jurajskie krajobrazy od lat inspirują twórców kina. W programie są plenerowe pokazy filmowe w niezwykłych lokalizacjach — na dziedzińcach zamków i w dolinach — a także spacery filmowe, warsztaty z aktorami i scenografami, inscenizacje historyczne inspirowane znanymi produkcjami i gry terenowe.

Festiwal rozpoczynają tzw. prologi, które odbywają się tydzień wcześniej (13-14 września) w wybranych miejscach, m.in. na zamku Pieskowa Skała i w Ojcowie. Główna część trwa od 19 do 21 września. I tak Zamek Tenczyn w Rudnie odsłoni swoje najbardziej filmowe oblicze — zaplanowane jest nocne zwiedzanie z przewodnikiem, pełne opowieści, które brzmią niczym scenariusz filmu przygodowego. A po zmroku — widowiskowy pokaz teatru walki, w którym odbędzie się emocjonująca scena odbicia pułkownika Dowgirda, spektakularny fireshow oraz kino plenerowe pod gwiazdami. Nocą zwiedzić będzie można też Jaskinię Wierzchowską, a w Olkuszu posłuchać koncertu muzyki filmowej. Z kolei w Złotym Potoku odbędzie się konkurs filmów amatorskich. Dodatkowo Częstochowa, Kraków czy Siewierz przygotowują własne atrakcje, dlatego każdy znajdzie coś dla siebie.

Juromania ma ogromną zaletę — jest dla wszystkich. Dla rodzin z dziećmi, które mogą uczestniczyć w warsztatach i grach terenowych, pasjonatów historii, miłośników kina i kultury, a także samych mieszkańców regionu. To doskonały sposób na zakończenie lata i poznanie tej niesamowitej krainy z zupełnie innej perspektywy.