Nowy dekret Donalda Trumpa daje zielone światło dla górnictwa głębinowego. Robi to z bezpośrednim naruszeniem Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza. Jeśli wejdzie w życie, niemal na pewno wywoła bezprawną „gorączkę złota” wśród największych mocarstw. Poza zagrożeniami dla środowiska istnieje możliwość wybuchu konfliktu zbrojnego.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Dekret Donalda Trumpa, który może nieść poważne konsekwencje dla całego świata, nie spotkał się z prawie żadnym zainteresowaniem. Na początku tego roku Trump pozwolił korporacjom notowanym na amerykańskiej giełdzie naruszać prawo międzynarodowe na pełnym morzu. Tym samym nie tylko osłabił system, który Ameryka pomogła stworzyć, ale także zwiększył prawdopodobieństwo konfliktu zbrojnego w nadchodzących latach.
Trump zezwolił firmom na rozpoczęcie wydobycia głębinowego poza Wyłączną Strefą Ekonomiczną (Exclusive Economic Zone — EEZ) Stanów Zjednoczonych. Takie działanie stanowi bezpośrednie naruszenie Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza (UNCLOS). To zbiór kompromisów, które były z wielkim trudnem negocjowane w latach 1958-1982. Porozumienie miało wyraźny cel – powstało, aby zapobiec wojnom o zasoby oceaniczne. Pomóc w tym miało ustanowienie obszaru, do którego klasyfikuje się aż 54 proc. światowych oceanów. Ten obszar nazwano „wspólnym dziedzictwem ludzkości”. Był to, jak ujął to ówczesny Sekretarz Generalny ONZ Javier Pérez de Cuéllar, „prawdopodobnie najważniejszy instrument prawny stulecia”.
Podczas gdy morze i dno morskie były uważane za dobro wspólne całego świata, UNCLOS przyznał Wyłącznym Strefom Ekonomicznym wszystkich państw nadbrzeżnych rozciągnięcie ich linii brzegowych do 200 mil morskich. Nic podobnego nie wydarzyło się w historii świata. – 138 milionów kilometrów kwadratowych stało się wówczas własnością różnych krajów. Co więcej, ze względu na liczne wyspy, USA i Francja odniosły największe korzyści – oba państwa zyskały po ponad 11 mln km2. Chiny natomiast otrzymały zaledwie 960 tys. km2.
USA ustawiły się na wodzie
Stany Zjednoczone radziły sobie bardzo dobrze również pod innymi względami. Uzyskały prawo do żeglugi na wodach wszystkich krajów poza 12-milową granicą wybrzeża i — wraz z innymi bogatymi krajami — zapewniły sobie dostęp do łowisk krajów rozwijających się. Obejmując przewodnictwo w negocjacjach w imieniu G77 [koalicja krajów rozwijających się w Organizacji Narodów Zjednoczonych, która powstała w 1964 r. – przyp. red.], Chiny zaakceptowały te warunki w zamian za pewien kompromis ze strony USA: obietnicę, że te nie rozpoczną wydobycia głębinowego w ustanowionym obszarze, dopóki inne kraje nie uzgodnią kodeksu wydobywczego w celu ustanowienia zabezpieczeń środowiskowych i mechanizmu podziału korzyści. Taki mechanizm jest niezbędny, aby zapewnić, że wszystkie kraje, w tym 44, które nie mają dostępu do morza, otrzymają sprawiedliwy udział w korzyściach płynących z eksploatacji „wspólnego dziedzictwa ludzkości”.
Kodeks miał być negocjowany w ramach Międzynarodowej Organizacji Dna Morskiego (International Seabed Authority — ISA). Postępy były powolne, częściowo dlatego, że Stany Zjednoczone i inne bogate kraje cynicznie nalegały, aby każde porozumienie odzwierciedlało konsensus, a nie tylko poparcie większości. Niemniej jednak ISA dąży do ukończenia prac nad kodeksem w nadchodzących miesiącach, nawet jeśli Stany Zjednoczone wyraźnie zaznaczają, że nie będą czuły się zobowiązane do przestrzegania czegokolwiek, co zostanie uzgodnione.
Jakby samo łamanie prawa międzynarodowego i wcześniejszych zobowiązań nie było wystarczająco złe, to Trump swoim dekretem może wywołać wywołać potencjalne katastrofy ekologiczne i geopolityczne. Naukowcy zajmujący się morzem w przeważającej większości ostrzegają, że wydobycie głębinowe może spowodować poważne szkody ekologiczne, niszcząc różnorodność biologiczną, szkodząc istotnym populacjom ryb i niszcząc zdolność oceanu do funkcjonowania jako głównego pochłaniacza dwutlenku węgla na świecie. Podczas gdy ISA wymaga od firm posiadających licencję na poszukiwania górnicze przeprowadzania ocen oddziaływania na środowisko, administracja Trumpa oczywiście nic takiego nie będzie musiała przedstawiać.
Chiny patrzą na to, co robi Trump
Ryzyko geopolityczne równie niepokojące. Jeśli Stany Zjednoczone wycofają się z jedynego ustępstwa, jakie poczyniły, dlaczego inne kraje miałyby przestrzegać wielu z nich? W szczególności Chiny będą zmuszone zareagować. Posiadają już pięć z 31 licencji poszukiwawczych przyznanych przez ISA i mają możliwości technologiczne, aby zwiększyć wydobycie.
Pierwszym punktem zapalnym będzie strefa Clarion-Clipperton, obszar o powierzchni 6 milionów km2 na Pacyfiku z miliardami ton konkrecji polimetalicznych zawierających nikiel, kobalt i inne cenne minerały na głębokości do 4000 metrów. Naruszenie UNCLOS przez Trumpa, o ile jego dekret nie zostanie unieważniony, niemal na pewno wywoła bezprawną „gorączkę złota” tam i gdzie indziej, nie tylko w topniejącej Arktyce. Możliwość wybuchu konfliktu zbrojnego jest oczywista.
Zarządzenie Trumpa jest skrajnie lekkomyślne. Społeczność międzynarodowa powinna wspólnie domagać się jego uchylenia, a ISA nie powinna spieszyć się z ustanowieniem kodeksu górniczego, który nie respektuje celów UNCLOS.
Niestety, nie możemy być pewni, że amerykańscy przywódcy posłuchają mądrości swoich poprzedników. W 1966 r. prezydent Lyndon B. Johnson zrozumiał, że „pod żadnym pozorem (…) nie możemy pozwolić, aby perspektywa bogatych zbiorów i bogactw mineralnych stworzyła nową formę kolonialnej rywalizacji między narodami morskimi. Musimy być ostrożni, aby uniknąć wyścigu o zagarnięcie i utrzymanie ziem pod pełnym morzem. Musimy zapewnić, że głębiny morskie i dna oceanów są i pozostaną dziedzictwem wszystkich ludzi”.
Trump się z tym nie zgadza. Dla dobra ludzkości, przyrody i globalnego pokoju, musimy zwrócić uwagę na niebezpieczeństwo, który wywołał.
Tekst pochodzi z serwisu Project Syndicate. Tytuł, lead, śródtytuły i skróty od redakcji „Newsweek Polska”