Nocny atak z 9 na 10 września 2025 r. przejdzie do historii nie tylko Polski, ale całego Sojuszu Północnoatlantyckiego. Po raz pierwszy od rozpoczęcia pełnoskalowej inwazji na Ukrainę, a właściwie od końca zimnej wojny, systemy NATO dokonały bojowego zestrzelenia rosyjskich środków napadu powietrznego nad terytorium jednego z państw członkowskich.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Rosjanie przeprowadzili atak zgodnie z wypracowaną na froncie ukraińskim taktyką. Najpierw wysłali w stronę granicy falę wabików Gerbera. Są to mniejsze bezzałogowce, pozbawione ładunku bojowego, których zadaniem było skłonienie obrony powietrznej do wczesnego otwarcia ognia i zużycia drogich pocisków przeciwlotniczych. Dopiero za nimi pojawiła się fala właściwa składająca się z bomb latających. Przemieszczały się na wysokości od 60 do 120 m nad ziemią.
Część tras przebiegała przez północną Ukrainę i Białoruś, ale kilka maszyn po prostu przekroczyło linię graniczną na wysokości Włodawy i Białej Podlaskiej, kierując się na zachód szerokim łukiem. Zachowywały się, jak gdyby ich trasa została zaprogramowana, aby ominąć ukraińskie systemy przeciwlotnicze wokół Łucka i Równego w trakcie lotu w kierunku Lwowa. Taka trasa lotu to nie przypadek. Rosjanie testowali polski system obrony powietrznej już wcześniej. W 2022 i 2023 r. wielokrotnie dochodziło do incydentów naruszenia przestrzeni powietrznej Polski przez mniejsze drony, a także, co głośno komentowano, przez pociski manewrujące, które „gubiły” kurs podczas ataków na zachodnią Ukrainę. Jednak nigdy wcześniej skala nie była tak duża. W tym przypadku chodzi o ok. 20 obiektów lecących różnymi korytarzami.
Rosyjski atak na Ukrainę
Około pół godziny przed północą rosyjskie siły wysłały serię ponad 400 dronów i kilkudziesięciu pocisków w kierunku zachodniej Ukrainy. Prawdopodobnie już wówczas ukraińskie służby poinformowały polską stronę o możliwym zagrożeniu.
Ok. godziny 1:30 poderwano polskie F-16 z baz w Krzesinach i Łasku. Równolegle w powietrze wystartowały holenderskie F-35 stacjonujące w Malborku. W stan gotowości bojowej postawiono także baterie systemów Patriot, gdyby się okazało, że prócz bomb latających pojawiły się także pociski manewrujące czy balistyczne. Najpierw w polską przestrzeń powietrzną wleciały drony Gerbera, których trajektorie były chaotyczne i sprawiały wrażenie nieuporządkowanych, penetrując nasz obszar w różnych kierunkach. To tylko wrażenie, bo właśnie taka trajektoria ma spowodować zwrócenie na nie uwagi systemów przeciwlotniczych i dzięki temu umożliwienie przedarcia się głównej fali, która nadleciała chwilę później.
O ile w przypadku Gerberów na siłę można dyskutować, czy ich wtargnięcie wynikało z awarii systemu naprowadzania, bądź skutecznego zakłócania sygnału przez środki walki radioelektronicznej, o tyle lot bomb latających nie pozostawia wątpliwości, że była to starannie zaplanowana operacja, realizowana według określonego harmonogramu, której zamiarem mogło być zarówno obejście ukraińskiej obrony przeciwlotniczej, jak i jednoczesne przetestowanie polskich zdolności reagowania. Te się spisały całkiem dobrze. Nad miejscowością Cześniki na Lubelszczyźnie zestrzelono jeden z bezzałogowców. Pod miejscowością Wyrki również prawdopodobnie zestrzelono kolejny przy użyciu pocisków AIM-120C-7, których resztki spadły pod wsią. Na razie armia nie podała szczegółów, dotyczących sukcesów w powietrzu. Wiadomo, że ostatniego bezzałogowca zestrzelono ok. godz. 6.45.
Czym zestrzelono rosyjskie bezzałogowce?
Mamy pewność, że do zastrzelenia rosyjskich dronów użyto dwóch typów pocisków powietrze-powietrze do zneutralizowania zagrożenia. Po pierwsze strzelano AIM-120C-7 AMRAAM. Jest to pocisk średniego zasięgu, przeznaczony do zwalczania celów na dystansie kilkudziesięciu km, w każdych warunkach atmosferycznych i o każdej porze dnia. Wersja C-7, wprowadzona została do służby na początku XXI w., stanowi istotny krok naprzód względem wcześniejszych odmian. Wyposażono ją w udoskonalony silnik rakietowy na paliwo stałe, pozwalający na zwiększenie zasięgu i poprawę parametrów manewrowych, a także w zmodernizowany system naprowadzania inercyjno-radarowego.
Pocisk w pierwszej fazie lotu korzysta z danych przesyłanych z samolotu-nosiciela, następnie leci w trybie autonomicznym, by w końcowej fazie przejść na aktywne naprowadzanie radarowe. Dzięki temu pilot może odpalić rakietę w trybie wystrzel i zapomnij, bez konieczności dalszego naprowadzania. Polska W 2017 r. zamówiła 95 pocisków AIM-120C-7 tego typu, ale do sprzedaży nie doszło. Na stanie polskich Sił Powietrznych jest jedynie wersja C-5 w ilości 65 sztuk. W tym roku złożyła wniosek o zakup 400 najnowszych pocisków AIM-120D-3 o zwiększonym zasięgu dla samolotów F-35 i potencjalnie F-16.
Resztki pocisku znalezione pod Wyrkami pochodzą zatem z holenderskiego samolotu. Z kolei drugi z użytych pocisków — AIM-9 Sidewinder to jedna z najbardziej rozpoznawalnych rakiet powietrze — powietrze krótkiego zasięgu, która od lat 50. XX w. stanowi podstawowe uzbrojenie myśliwców NATO. Najnowsza wersja, AIM-9X, znacząco odbiega jednak od pocisków sprzed lat. Wyposażono ją w nowoczesną głowicę termowizyjną z obrazowaniem w podczerwieni, która pozwala wykrywać i śledzić cele z wysoką precyzją, nawet w warunkach zakłóceń lub przy zastosowaniu przez przeciwnika flar. W połączeniu z układem sterowania wektorowego ciągu rakieta zyskała wyjątkową manewrowość, umożliwiającą zwalczanie celów pod dużymi kątami od osi samolotu, co oznacza, że pilot nie musi już utrzymywać celu wprost przed maszyną. Polska ma ok. 270 sztuk tych pocisków — 178 w 2004 r., przy okazji zamówienia na F-16C/D Jastrząb oraz około 92 sztuk w 2016 r. Kolejną umowę na zakup 232 sztuk podpisano w zeszłym roku, a dostawy zaczną się za trzy lata.
Trzy wnioski po rosyjskim ataku
Analiza tego incydentu prowadzi do kilku wniosków. Po pierwsze, że współdziałanie z sojusznikami działa, a polski system dowodzenia i komunikacji zdał egzamin. Przy czym trzeba pamiętać, że polska armia wciąż jest na stopie pokojowej, więc nie wszystkie ręce są wzywane na pokład.
Po drugie, że rosyjskie działania potwierdzają, że w przyszłości podobnych epizodów może być więcej i że nie będą one wyłącznie „błędem nawigacyjnym”, ale starannie zaplanowaną próbą obejścia systemów obrony i jednoczesnego testowania procedur NATO. Do tego wspartą ofensywą propagandową w mediach społecznościowych, gdzie od rana internetowe trolle i prorosyjscy politycy rozmywają odpowiedzialność, zrzucając winę na Ukrainę.
Wreszcie po trzecie, wydarzenie to pokazuje, jak ważne jest budowanie nowoczesnej obrony cywilnej i przejrzystych procedur informacyjnych. Bez nich każdy kolejny incydent może być przez Rosję wykorzystany propagandowo, niezależnie od jego faktycznego przebiegu. A w mediach społecznościowych Polska jest niestety bezbronna.
