Udany seks w połączeniu z miłością jest jednym z naszych największych pragnień. Możemy w nim przeżywać więcej niż gdziekolwiek indziej. Jakie emocje są zaangażowane w fenomen, który polega na tym, że dwoje ludzi chce się przed sobą odsłaniać?
Emocja, choć jej jednoznaczna definicja nam umyka, to zespół reakcji ciała i psychiki ludzkiej na bodźce z otoczenia. Na skutek tego, że coś dzieje się wokół nas, nasze ciało przeżywa określone pobudzenie – układu nerwowego, hormonalnego – a my doświadczamy fizjologicznych zmian, konkretnych myśli i uczuć, wykonujemy działania lub decydujemy się nic nie robić. Już ten skrócony opis pokazuje, że nie istnieje coś takiego jak seks bez emocji, ponieważ samo powstanie podniecenia seksualnego jest efektem naszej interakcji z otoczeniem i własnymi uczuciami. Co więc dzieje się, gdy mówimy, że umiemy uprawiać seks i nie angażować się emocjonalnie?
Wokół i w trakcie seksu nieuchronnie przeżywamy cały katalog emocji, bardzo często sprzecznych. Można powiedzieć, że nie ma ludzkiej aktywności, która by bardziej angażowała całość naszego emocjonalnego doświadczenia. To właśnie z tego powodu sprawy związane z seksem tak mocno nas poruszają i tak bardzo zaprzątają nasze myśli. Jednocześnie wiele aspektów relacji intymnej jest dla nas niezwykle trudnych do przyjęcia.
Seksualne spotkanie jest bowiem związane z byciem akceptowanym i przyjętym na bardzo głębokim poziomie. Jeśli więc obawiamy się odrzucenia, mamy problemy z nawiązywaniem więzi, z zaangażowaniem emocji w kontakt z drugą osobą, obawiamy się ostrej, negatywnej oceny, będziemy bardziej skłonni do umownego oddzielenia aktywności seksualnej od emocjonalnego przeżywania. Seks i bliskość wiążą się także z umiejętnością przeżywania rozkoszy i przyjemności. Jeśli nie umiemy przeżywać seksu inaczej niż zadaniowo, nie jesteśmy w nim obecni naprawdę, to zsynchronizowanie aktu z emocjami będzie stanowić duże wyzwanie.
Ludzie pragną być kochani, pożądani i pozostawać w centrum uwagi drugiej osoby. Nic więc dziwnego, że nasze nadzieje wobec seksu są ogromne. Chcemy tych wszystkich pozytywnych emocji – namiętności, rozkoszy, miłości, spełnienia. To piękna i uwodzicielska strona seksu. Możemy w nim przeżywać więcej, niż gdziekolwiek indziej, może to być obszar najgłębszych poruszeń i trwałego zasilenia psychicznego. Nie bez kozery udany seks w połączeniu z miłością jest jednym z największych pragnień wielu ludzi. Jednocześnie niezwykle często doznajemy uczuć o zgoła przeciwnym ładunku emocjonalnym – lęku, odrzucenia, złości, frustracji. Ponieważ zbliżając się do drugiego człowieka, nieuchronnie narażamy się na liczne prawdopodobne komplikacje. I nie należy wierzyć w solenne zapewnienia o braku przeżywania emocji. Możemy nie mieć z nimi kontaktu, możemy nie życzyć sobie przyjmowania do wiadomości tego, że przeżywamy lęk czy smutek albo że właśnie się zakochujemy, ale emocje będą nam nieuchronnie towarzyszyć.
Jeśli spotkanie na seks jest przypadkowe, możemy się komuś nie spodobać, nasza ekspresja, ciało w seksie może zostać źle ocenione. Kontakt może urwać się po jednej nocy. Nawet jeśli uprawiamy seks ze stałym partnerem w relacji, w której jesteśmy pewni uczuć nas wiążących, eksponujemy się na liczne uczucia, stany, które dotąd nie zostały jasno wyrażone. Na przykład na dynamikę władzy i podległości, która w wieloletnich relacjach przejawia się często właśnie w seksie. Tak samo jak w okazjonalnym seksie, możemy zostać zranieni, akt może skończyć się rozczarowaniem zamiast satysfakcją – czy to z powodów technicznych, czy uczuciowych. Intymność jest bowiem sferą, w której nie zawsze świadomie dajemy upust tym uczuciom, z którymi nie jesteśmy pogodzeni na co dzień.
Wyobraźmy sobie parę, która jest już ze sobą przez pewien czas i pewnego dnia kłoci się poważnie na jakiś temat. Po kłótni mężczyzna sugeruje partnerce ochotę na zmysłowe rozwiązanie konfliktu, czyli próbuje zainicjować seks. Można uznać, z dużym prawdopodobieństwem, że napotka negatywną reakcję. Kobieta wolałaby rozwiązać kwestię, która ich poróżniła, a dopiero potem angażować się w coś tak emocjonalnie głębokiego, jak pójście do łóżka. Czy któreś z nich ma rację? Jakie emocje pracują w tej sytuacji? Czy seks może godzić partnerów po awanturze?
Dla mężczyzny w tej sytuacji seks będzie próbą nawiązania emocjonalnego kontaktu. Nazwijmy to „najprostszym wyjściem z sytuacji”. Dla kobiety zaś komunikat „chcę iść do łóżka” jest w tym momencie dowodem na niechęć do znalezienia rozwiązania.
Mężczyzna chciałby rozładować trudne emocje, jakie przeżył w kłótni, ponieważ nie zna alternatywnych sposobów radzenia sobie z nimi. Z kolei kobieta, czując złość, lęk, zranienie, będzie miała problem z otwarciem się emocjonalnym i wejściem w intymność. Nikt tutaj nie ma racji ani nikt nie popełnia błędu. Kluczem do zrozumienia sytuacji jest komunikacja partnerów w zakresie ich przeżywania i potrzeb.
Emocje zaangażowane w seksualną intymność możemy także obserwować w zależności od ich siły. Nastroje to stany emocjonalne, które nie są skierowane na określony obiekt, np. na partnera, wywołane są wydarzeniami o różnym znaczeniu (dodatnim lub ujemnym). Są związane z samopoczuciem fizycznym i zazwyczaj charakteryzują się przelotnością i powierzchownością. W odróżnieniu od afektu, który jest procesem silnym o dużej intensywności, choć krótkotrwałym. Kiedy przeżywamy silne wzruszenie, np. na skutek działań partnera, które interpretujemy jako romantyczne, będziemy w stanie afektu. Podobnie, gdy targa nami silny gniew z powodu działania rozumianego przez nas jako niestosowne. Najsilniejsze i trwające najdłużej są namiętności. Modyfikują nie tylko to, co czujemy, ale także, jak działamy. Na pewnym etapie miłość jest namiętnością, ponieważ podporządkowuje sobie całą aktywność życiową danej osoby.
Możemy lubić seks i decydować się na redukcję uczuć z niego wypływających. Możemy też łączyć afekt i seks, przeżywając zakochanie. Jeśli wybieramy dla siebie tworzenie związku, będziemy angażować emocje, które budują poczucie bezpieczeństwa i więzi, wzmacniając je przez ekspresję pożądania, akceptacji i zachwytu. Naturalnie w przypadku świeżych związków emocje będą miały wysoką temperaturę, będą intensywne, poruszające, wpłyną na znaczną część naszych aktywności psychicznych. A wieloletnie relacje, choć tonują nasze uczucia, jednocześnie pogłębiają ich przeżywanie. Rozpad związku, który trwał kilkanaście miesięcy, będzie związany z cierpieniem psychicznym, tzw. złamanym sercem, ale otrząśniecie się nie zajmie tak dużo czasu jak w przypadku rozwodu po kilkunastu latach małżeństwa. Każda relacja intymna łącząca seks z emocjami ma potencjał dostarczania nam bodźców tak znaczących, że przenieść nas one mogą z wyżyn szczęścia w otchłanie rozpaczy.
Skoro obecność emocji w naszym życiu intymnym pozostaje poza dyskusją, co z nimi robić? W jaki sposób możemy je regulować tak, aby pojawienie się jakiegoś stanu ciała i uczuciowe przypływy i odpływy służyły nam pomocą, a nie wpędzały w defensywę? Najlepszy pierwszy krok we właściwym kontaktowaniu się z emocjami to przyjęcie ich do wiadomości. Zgoda na to, że „coś” czujemy, nie zawsze jest oczywista. Wieloletnie odcinanie się od emocji owocuje brakiem zaufania do nich, a nawet lękiem przed tym, co może nas spotkać, jeśli pozwolimy sobie na nieskrępowane czucie. Jednak bez tej zgody nie można iść dalej, bo będziemy uwięzieni w schemacie godzenia się na uczucia „miłe” i negowania tych „niemiłych”.
Krok drugi sprzyja oswajaniu się z emocjami, na które do tej pory nie mieliśmy zgody. Teraz uczymy się, że nie ma emocji złych i dobrych – są takie, z którymi radzimy sobie skutecznie lub takie, których się obawiamy. Dzięki temu każde doświadczenie gniewu, złości, smutku, żalu, lęku zaowocuje adekwatnym odnalezieniem w sytuacji, w której się znaleźliśmy. Gniew i złość mówią nam wiele o granicach, które chronimy lub nie w relacjach z innymi, o naszych potrzebach, a także projekcjach, gdy ktoś inny jest odpowiedzialny za to, co nas spotkało. Smutek jest nieuchronną częścią przeżywania straty, pożegnań, radzenia sobie ze zmianą. Lęk mówi nam o najdelikatniejszych częściach Ja, które wymagają opieki i uwagi, a które w relacjach intymnych są najbardziej wyeksponowane na zranienia. Emocje negatywne są równie potrzebne, co pozytywne i pozwalają nam dobrze poznać siebie.
Trzecim etapem jest adekwatne wyrażanie emocji i umiejętność troszczenia się o siebie na równi z dostrzeganiem potrzeb partnera. Dzika awantura wywołana skumulowaną złością nie jest adekwatnym wyrażeniem emocji i nie prowadzi do rozwiązania sytuacji, a najwyżej do powstania kryzysu. Tłumienie niezadowolenia także się nie sprawdza, bo prędzej czy później nasza frustracja przekroczy miarę krytyczną i albo trzaśniemy drzwiami albo zaczniemy tłuc talerze. Dlatego rozpoznanie własnych emocji, nim całkowicie wezmą nas w posiadanie oraz zdolność rozmowy z partnerem są niezbędne do stworzenia własnego emocjonalnego krajobrazu.
Lekceważenie uczuć zupełnie się nie opłaca. W długoterminowej perspektywie płacimy wysokie rachunki za odcinanie się od emocji. Wypalenie zarówno zawodowe, jak i emocjonalne, utrata radości życia, trudności relacyjne, brak satysfakcji z seksu, nieustające uczucie niepokoju i niemożność skupienia się, to tylko niektóre z długiej listy uczuciowych powikłań, które wydarzą się prędzej czy później, jeżeli będziemy się emocjonalnie zaniedbywać. Pozostając w kontakcie ze sobą i ze swoimi emocjami, nie tylko zapobiegamy wielu cywilizacyjnym przypadłościom, zyskujemy świadomość tego, co dzieje się wewnątrz nas naprawdę, ale też możemy przenieść nasze związki i nasze życie seksualne na zupełnie nowy, niedostępny dotąd poziom.
MARTA NIEDŹWIECKA
Pierwsza w Polsce certyfikowana sex coach – pracuje w obszarze ciała, emocji i relacji intymnych. Wspiera solistów i pary rozwijając ich potencjał i pomagając w przezwyciężaniu kryzysów. Prowadzi stronę www.sex-coach.pl