Trudno spodziewać się, by rząd Tuska nie otrzymał w środę wotum zaufania od swoich koalicjantów. Pozytywnie zakończone dla premiera głosowanie utrąci ostatecznie sens zgłaszanego przez PiS pomysłu „rządu technicznego”, uspokoi przynajmniej na jakiś czas sejmową sytuację, w tym obawy o „odwrócenie sojuszy” przez PSL, który od 2023 r. dawał do zrozumienia, że choć woli obecną koalicję, to w razie czego ma alternatywę w postaci rządów wspólnie z PiS i Konfederacją.
Jednocześnie wotum zaufania nie rozwiązuje strategicznych problemów rządu: programowej pustki, braku pomysłu na to, jakie miałyby być zadania tego gabinetu, wewnętrznych sprzeczności tworzącej go koalicji, wreszcie współpracy z prezydentem z wrogiego obozu – a wszystko wskazuje na to, że z Karolem Nawrockim będzie się ona układała jeszcze trudniej niż z Andrzejem Dudą.
Obciążony tymi wszystkimi problemami rząd będzie dalej tracił poparcie, a wraz z nim tworzące go partie. Tym bardziej że rozczarowani wyborcy nie mają do wyboru wyłącznie odrzucanego przez wszystkie elektoraty koalicji 15 października PiS, ale mogą zagłosować też na Konfederację – po odejściu Brauna i dobrej kampanii Mentzena spokojnie zdolnej łowić wśród wyborców KO i Trzeciej Drogi – lub Razem, umiejące przyciągnąć lewicowy i progresywny elektorat.
Z czasem mniejsze partie koalicji mogą uznać, że koszty udziału w rządzie zdominowanym przez KO są zbyt duże i przejść do opozycji – a mniejszościowy gabinet będzie miał jeszcze większy problem, by dowieść jakiekolwiek obietnice i zatrzymać odpływ wyborców. Co może doprowadzić do sytuacji, w której nawet najlepsza kampania w 2027 r. nie uchroni nas przed powrotem PiS do władzy – najpewniej w koalicji z Konfederacją. W tej sytuacji w debacie publicznej już pojawiają się pytania: czy z punktu widzenia koalicji 15 października, a zwłaszcza jej głównej partii, Platformy Obywatelskiej, nie byłoby sensownie pójść na wcześniejsze wybory?
Historia nakazuje ostrożność
Byłby to bez wątpienia bardzo ryzykowny ruch. Gdyby wyniki z pierwszej tury przełożyć na wybory parlamentarne, to PiS z Konfederacją i partią Grzegorza Brauna miałyby większość konstytucyjną. Sondaże partyjne, nawet jeśli dają czasem zwycięstwo KO, to jednocześnie coraz częściej wskazują na scenariusz, gdzie o przyszłym rządzie zadecyduje Konfederacja, bez której nie będzie dało się skonstruować przyszłej sejmowej większości. W pierwszym sondażu po wyborach, przeprowadzonym przez IBRiS dla „Rzeczpospolitej” partia Bosaka i Mentzena notuje aż 20,7 proc. poparcia, choć ten wynik może zawyżać to, że w sondażu zabrakło partii Brauna. A jak pokazały reakcje na piwo Mentzena z Trzaskowskim, aktywowi partii zdecydowanie jest dziś bliżej do PiS niż KO i raczej nie wyobraża sobie na razie wspólnych rządów z tą drugą.
Do najwyższej ostrożności skłania także historia. Do skrócenia kadencji Sejmu doszło w III RP do tej pory dwukrotnie – w 1993 i 2005 r. – i za każdym razem skończyło się to źle dla wówczas rządzących. W 1993 r. obóz wywodzący się z opozycji demokratycznej PRL utracił władzę na cztery lata, a jego prawe skrzydło znalazło się poza parlamentem, startując z wielu komitetów niezdolnych przekroczyć progu wyborczego. W 2007 r. wcześniejsze wybory przerwały pierwsze rządy PiS. Kaczyński liczył wtedy, że zjadając przystawki – Ligię Polskich Rodzin i Samoobronę – zapewni sobie samodzielne rządy. Choć PiS zwiększył poparcie o prawie 2 mln głosów, to musiał oddać władzę na osiem lat.
Dziś Tusk, decydując się na skrócenie kadencji Sejmu, ryzykowałby wcześniejsze oddanie władzy PiS. A ten, gdy tylko jego nowy rząd zdobędzie wotum zaufania, przystąpi do rozliczeń z ludźmi, których uważa za winnych „bezprawia”, jakie według Nowogrodzkiej miało miejsce po 13 grudnia 2023 r. – na czele z Tuskiem. Nikogo więc nie zdziwi, jeśli Platforma nie będzie chciała zaryzykować takiego scenariusza. Tusk – a tylko on będzie mógł podjąć taką decyzję – gra po powrocie do polskiej polityki raczej ostrożnie i może zakładać, że dwa lata to dość czasu na odbudowę poparcia, a do 2027 równie dobrze mogą załamać się notowania Konfederacji – tak jak stało się to w 2023 roku – albo PiS, zwłaszcza jeśli to Nawrocki zostanie uznany winnym paraliżu państwa i blokowania społecznie oczekiwanych rozwiązań.
W interesie duopolu
Z drugiej strony alternatywy mogą okazać się jeszcze gorsze. Klęska klęsce nierówna i w przypadku utraty władzy dla Platformy istotne będzie by zachować spójną partię oraz pozycję dominującej, a najlepiej jedynej siły opozycji wobec rządów populistycznej prawicy. Wcześniejsze wybory mogą ułatwić ten scenariusz.
Notowania koalicjantów są tak słabe, że łatwiej niż w 2023 r. dadzą się namówić Tuskowi na jedną listę – a przynajmniej Polska 2050 i Lewica, bo PSL uznając taki wyborczy sojusz za zbyt wychylony w lewo, może szukać porozumienia np. z centroprawicowymi środowiskami samorządowymi. Na jedną listę z całą pewnością nie da się zapędzić także partia Razem – i wątpliwe by Tusk ją tam chciał – ale dziś sondaże ciągle nie dają jej pewności, że dostanie się do Sejmu.
W dwa lata, jakie dzielą nas od wyborów Polska 2050, ludowcy, wszystkie siły na lewicy miałyby dość czasu, by rozważyć różne, optymalne dla siebie warianty startu. Wcześniejsze wybory oznaczają konieczność szukania, pozwalających przekroczyć wyborczy próg szalup ratunkowych i dają Tuskowi bardzo mocno pozycję po sytuującej się na lewo od PiS części sceny politycznej.
Jedna lista, dobra kampania, rozbicie się Razem o próg i osłabienie pozycji Konfederacji podgryzanej przez partię Brauna, daje KO cień szansy na wygranie na poziomie umożliwiającym samodzielną większość – zwłaszcza jeśli uda się jej zmobilizować ludzi na skalę 15 października. Jest to możliwe, jeśli 1 czerwca Polacy wybierając Nawrockiego, chcieli tylko pokazać żółtą kartkę obecnemu rządowi, ale jednocześnie ciągle głęboko nie zgadzają się na rządy PiS.
Do skrócenia kadencji potrzeba dwóch trzecich głosów, co w praktyce oznacza, że zgodzić się na to będzie musiał PiS. Kaczyńskiemu, który ciągle wzywa rząd do dymisji, trudno byłoby uzasadnić, dlaczego nie chce wcześniejszych wyborów, ale decyzję podjąłby, kierując się głównie kalkulacją, czy wcześniejsze wybory lepiej niż terminowe pozwolą mu poradzić sobie z zagrożeniem z prawej flanki w postaci Konfederacji. Dziś partia rośnie w sondażach, ale nie wiadomo, czy jest gotowa na kampanię idącą po 20 proc., może potrzebować czasu, by się do niej przygotować, co w przypadku przyspieszonych wyborów sprzyjałoby PiS.
Jeśli więc dojdzie do wcześniejszych wyborów, będzie to samoobrona przeżywającego wyraźny kryzys duopolu, próbującego zablokować zmiany na scenie partyjnej, jakich możliwość zasugerowały wybory prezydenckie.
Nie unikniemy pytań, co by było, gdyby
Wcześniejsze wybory to ogromne ryzyko dla wszystkich partii. Tym mniejszym grozi rozbicie się o próg. Konfederacja może okazać się niegotowa do wykorzystania korzystnej koniunktury stworzonej przez wynik Mentzena. PiS, już szykujący się do powrotu do władzy za dwa lata, może utracić tę szansę na następne cztery. KO może oddać władzę po dwóch latach, znajdując się w wyjątkowo trudnym położeniu.
Jest więc bardziej prawdopodobne, że wszyscy wybiorą opcję czekania i minimalizowania ryzyka. Jeśli jednak za dwa lata KO i tak straci władzę, wrócą pytania, czy w 2025 r., po szoku Nawrockiego nie należało postawić wszystkiego na jedną kartę.
