Justyna Kaczmarczyk, Interia: Duże poruszenie opinii publicznej wywołała informacja o wizycie szefa CIA Johna Ratcliffe’a w Moskwie. Jak pani ocenia ten ruch?
Dr Beata Górka-Winter: – Ostatnia wizyta przedstawicieli Stanów Zjednoczonych tego szczebla w Rosji miała miejsce jeszcze przed wybuchem wojny na Ukrainie, nic więc dziwnego, że obecna wywołała falę medialnych spekulacji.
Wtedy to był listopad 2021 roku, trzy miesiące później nastąpił pełnoskalowy atak Rosji na Ukrainę.
– Dzisiaj sam fakt, że doszło do wizyty szefa CIA w Moskwie, wskazuje, że strona amerykańska uznała bezpośrednią rozmowę z przedstawicielami rosyjskich służb za niezbędną.
– Biorąc pod uwagę skalę obecnych napięć międzynarodowych oraz istotną rolę Rosji w ich podsycaniu – od wojny na Ukrainie i wsparcia udzielanego Iranowi, przez intensywną współpracę rosyjsko-chińską, po nasilającą się aktywność wojskową i hybrydową w Europie oraz intensywną obecność Rosji w wybranych państwach Afryki – można przypuszczać, że istnieją kwestie, które z perspektywy Stanów Zjednoczonych wymagają bezpośredniego i stanowczego dialogu na tak wysokim szczeblu.
Media i komentatorzy wskazywali, że poprzednia wizyta szefa CIA w Moskwie miała na celu zapobieżenie inwazji Rosji na Ukrainę. Jak wiemy, nieskuteczne. Czy i tym razem dyrektor CIA udał się do Federacji Rosyjskiej, żeby ostrzegać przed skutkami potencjalnej rosyjskiej eskalacji?
– Oprócz spekulacji medialnych opartych na „nieoficjalnych, anonimowych źródłach” nie mamy oficjalnego komunikatu na temat tego, w jakim konkretnie celu Radcliff zawitał w Moskwie.
– Inaczej sprawę komentuje prezydent Trump – wizyta rutynowa, dotycząca szerokich działań w sprawie zakończenia wojny na Ukrainie, a inaczej „Wall Street Journal”, który wskazuje na jej „nadzwyczajność” w związku z rzekomym planowanym atakiem Rosji na któregoś z członków NATO.
– Sądząc po rozwoju wypadków na Bliskim Wschodzie i w Europie, mam na myśli coraz częstsze i bardziej agresywne prowokacje Rosji, najbardziej prawdopodobne wydaje się, że omawiane były właśnie te dwie kwestie.
Na Bliskim Wschodzie Stanom Zjednoczonym raczej nie idzie po ich myśli.
– Od momentu rozpoczęcia wojskowej interwencji izraelsko-amerykańskiej w Iranie, Stany Zjednoczone nie zdołały osiągnąć najważniejszego celu tej kampanii: załamania się reżimu w Teheranie i zmiany władzy na przedstawicieli postulowanych przez irańską opozycję z zagranicy.
– Przedłużający się konflikt generuje natomiast potężne straty finansowe. Iran utrzymuje blokadę Cieśniny Ormuz, co chwieje rynkiem energii i innych dostaw, w tym nawozów, produktów petrochemicznych, części surowców przemysłowych, żywności, a także boleśnie dotyka amerykańskich sojuszników w regionie.
– Ci okresowo znajdują się pod ostrzałem irańskich rakiet i dronów, tracą opinię stabilnych oraz atrakcyjnych do inwestowania, notują ogromne pogorszenie koniunktury na rynku nieruchomości, rynku turystycznym, lotniczym itp.
– Do tej pory Amerykanie zanotowali już 18 ofiar śmiertelnych oraz niemal 800 rannych wśród żołnierzy na irańskim teatrze działań i większe niż zakładano uszkodzenia infrastruktury i uzbrojenia w regionie. Iran grozi również atakami konwencjonalnymi i hybrydowymi europejskim sojusznikom Stanów Zjednoczonych.
– Tymczasem Amerykanom kończą się środki na prowadzenie tej wojny, która w dłuższym wymiarze czasu staje się kolejną „endless war” na Bliskim Wschodzie, które prezydent Trump postanowił przecież zakończyć.
A Rosja sprzyja Iranowi.
– Nie jest tajemnicą, że Federacja Rosyjska jako historyczny, jak to ujmują sami Persowie, sojusznik Iranu, jest silnym wsparciem dla reżimu, choć nie jest ono ogłaszane szerszej opinii publicznej.
Jak Rosja wspomaga Iran?
– Na kilku poziomach: wojskowym, wywiadowczym, technologicznym, nuklearnym i gospodarczym. Nawet obecnie, kiedy jej możliwości zostały poważnie osłabione na skutek dużego wysiłku wojennego na Ukrainie, Rosja nie zaprzestała wspomagania Iranu i najprawdopodobniej przekazuje reżimowi w Teheranie informacje wywiadowcze dotyczące rozmieszczenia amerykańskich okrętów i samolotów.
– W grę może wchodzić również wykorzystanie rosyjskiego systemu satelitarnego Liana. Rosja ma również doświadczenie w obsłudze irańskiego satelity Khayyam, wyniesionego przez Rosjan w 2022 r. Pozwala to na potencjalną wymianę danych satelitarnych.
– Ponadto, trwa współpraca Rosji i Iranu w dziedzinie rozwoju technologii dronowych, która obecnie ma charakter wymiany technologicznej. Iran dostarczył Rosji bezzałogowce Shahed, które Rosjanie zaczęli produkować i modyfikować na własnym terytorium. Następnie część rosyjskich rozwiązań technologicznych, m.in. zwiększających odporność dronów na zakłócenia nawigacji, zaczęła trafiać z powrotem do Iranu, wzmacniając jego zdolności.
I jak te relacje wiążą się z wizytą szefa CIA w stolicy Rosji?
– W obliczu wagi rosyjskiego wsparcia dla irańskiego reżimu, która może stać się ważnym kanałem przetrwania dla obecnych władz, jest prawdopodobne, że delegacja amerykańska poinformowała Rosjan o możliwych konsekwencjach dalszej współpracy.
– Według deklaracji Marco Rubio Amerykanie zaprzestaną nalotów, a wzmocnią presję ekonomiczną na Iran oraz państwa wspierające Iran w ramach szeroko zakrojonej operacji Operation Economic Outcast. Tę uruchomiono 24 sierpnia, a więc w przeddzień wizyty Radcliffa w Moskwie.
– Rubio dał też do zrozumienia, że podmioty rosyjskie wspierające Iran gospodarczo również znajdą się na liście sankcyjnej. Chodzi o odcięcie Korpusu Strażników od wszystkich źródeł finansowania. Jest zatem prawdopodobne, że Ratcliffe ostrzegł Rosję przed konsekwencjami dalszego wspierania Iranu i wspomniał o możliwości kolejnych sankcji, jeśli nie zostanie odblokowana żegluga przez Ormuz.
A czy widzi pani związek między wizytą szefa CIA w Moskwie a podróżą do stolicy Rosji wysłannika papieża abp. Paula Gallaghera?
– Nie wydaje mi się, że istnieje związek. Wizyty przedstawicieli Watykanu są uzgadniane z dużym wyprzedzeniem i najprawdopodobniej jest to zbieżność przypadkowa.
Wizyta szefa CIA w Moskwie zbiega się także czasowo z doniesieniami o podpisaniu przez Władimira Putina trzech niejawnych dekretów. Zbieg okoliczności czy te sprawy mogą być ze sobą powiązane?
– O ile nie jest to kwestia błędnej numeracji, można zakładać, że jest to kolejna seria dekretów dotyczących mobilizacji wysiłku państwowego na rzecz prowadzonej wojny z Ukrainą, która raz za razem zadaje Rosji bardzo dotkliwe ciosy na jej terytorium. Na przykład uderzając w centrum logistyczne Wildberries czy amurski kompleks gazowo-chemiczny Amur.
– Mogą one zatem dotyczyć kwestii wzmocnień obiektów infrastruktury krytycznej, zakładów przemysłowych. Np. Dekret 604, czyli ostatni przed trzema kolejnymi, nienumerowanymi, dotyczył np. kwestii możliwości „tymczasowego zarządzania” przez państwo przedsiębiorstwami, które nie zapewniają odpowiedniej ochrony swoich obiektów przed atakami dronów. Inne teorie (masowa mobilizacja, szykowanie dużej prowokacji przeciwko sojusznikom z NATO) pozostają na tym etapie jedynie spekulacjami medialnymi.
W ostatnich dniach mogliśmy obserwować na polskim niebie pokaz sił powietrznych NATO. Wzmożona aktywność lotnictwa sojuszniczego widoczna była też nad Turcją i Norwegią. Skąd taka aktywność? Czy możemy ją odczytywać jako komunikat dla Rosji?
– Należy to odczytywać jako element komunikowania strategicznego NATO w sferze odstraszania wobec Rosji. Szczególnie wymowny jest fakt, że w ostatnich dniach nad Polską i Bałtykiem operowały jednocześnie samoloty bojowe, tankowce, AWACS oraz amerykański samolot walki elektronicznej EA-37B, a część aktywności odbywała się w pobliżu obwodu kaliningradzkiego.
– Ćwiczenie miało służyć przede wszystkim interoperacyjności i szkoleniu wspólnych operacji powietrznych i zademonstrowało zdolność NATO do szybkiego zgromadzenia i połączenia różnych komponentów sił powietrznych, prowadzenia rozpoznania, tankowania w powietrzu, walki elektronicznej i operowania w bezpośrednim sąsiedztwie rosyjskiego terytorium.
– Nasi adwersarze dostają zatem komunikat, że NATO widzi zagrożenie, jest przygotowane do działania i posiada zdolność do wspólnej odpowiedzi na całej wschodniej flance. Taki przekaz pokazuje potencjalne koszty agresji dla Rosji, ale jest też skierowany do państw wschodniej flanki NATO, że ich bezpieczeństwo jest traktowane jako wspólna odpowiedzialność Sojuszu.
– Warto przy tym pamiętać, że NATO od czasu rosyjskich naruszeń przestrzeni powietrznej państw Sojuszu, które są coraz częstsze, traktuje właśnie wschodnią flankę jako przestrzeń wzmożonej obecności i odstraszania.
Jakie jest dzisiaj ryzyko działań eskalacyjnych Rosji wobec NATO?
– Ryzyko bezpośredniego, konwencjonalnego ataku Rosji na NATO nadal pozostaje dziś relatywnie niskie ze względu na niewystarczające po stronie rosyjskiej zasoby, ale ryzyko ograniczonej eskalacji lub prowokacji jest relatywnie wysokie.
Co to mogą być za działania i wobec kogo?
– Najbardziej prawdopodobne są naturalnie działania poniżej progu wojny: cyberataki, sabotaż infrastruktury krytycznej, podpalenia, zakłócanie sygnału GPS, prowokacje z użyciem dronów czy naruszenia przestrzeni powietrznej, operacje „false flag”, szeroko zakrojone operacje dezinformacyjne.
– Możliwy jest również ograniczony incydent wojskowy jako próba przetestowania reakcji Sojuszu. Najbardziej narażone są oczywiście państwa wschodniej flanki, przede wszystkim Estonia, Łotwa, Litwa i Polska. Celem mogą być szczególnie infrastruktura energetyczna, transportowa i wojskowa oraz obiekty związane ze wsparciem Ukrainy.
– Nie jest zatem wykluczone, że wizyta Ratcliffa wiązała się również z wystosowaniem ostrzeżenia, że państwa Sojuszu są doskonale przygotowane do tego, by uczynić większe prowokacje zupełnie nieopłacalnymi dla Rosji.
