Chodnik, ławka i bezpieczne przejście dla pieszych mogą mieć większy wpływ na codzienne życie mieszkańców niż kosztowne inwestycje. — Badania pokazują, że kontakt z naturą i przyjaznym otoczeniem pomaga redukować stres, poprawia koncentrację oraz wspiera regenerację zasobów psychicznych — mówi prof. Michał Jaśkiewicz z Uniwersytetu Gdańskiego.
Współczesne miasta coraz częściej stają przed wyzwaniem pogodzenia dynamicznego rozwoju z potrzebami mieszkańców. Eksperci od urbanistyki, zdrowia publicznego i polityki miejskiej są zgodni: przestrzenie projektowane z myślą o pieszych nie tylko poprawiają komfort przemieszczania się, lecz także mają realny wpływ na zdrowie, dobrostan psychiczny, aktywność społeczną i ogólną jakość życia.
Miasto 15-minutowe
Jak wygląda miasto przyjazne pieszym? Szerokie chodniki, bezpieczne przejścia przez jezdnie, dostęp do terenów zielonych, a dobrze zaprojektowane place i skwery oraz bliskość usług sprawiają, że spacer staje się naturalnym elementem codzienności.
— Dobra przestrzeń miejska powinna przede wszystkim zapraszać do korzystania z niej — mówi prof. Jan Kazak z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu.
O tym decydują nie tylko estetyka czy nowe inwestycje, ale przede wszystkim proporcje i sposób organizacji ruchu. — Miasto powinno być projektowane z myślą o wszystkich użytkownikach — nie tylko młodych i sprawnych, lecz także seniorach, osobach z niepełnosprawnościami czy rodzicach z wózkami. Dlatego tak istotne jest ograniczanie nadmiernie szerokich przejść i skrzyżowań oraz skracanie dystansów, które piesi muszą pokonywać — dodaje Kazak.
Centrum Gdańska w godzinach szczytu
Foto: Getty Images
Wspomina o koncepcji miasta 15-minutowego, zyskującego popularność w wielu krajach. Zakłada ona możliwość dotarcia do pracy, szkoły, sklepu czy przychodni pieszo i to w ciągu kwadransa. Takie podejście nie tylko ogranicza ruch samochodowy, lecz przede wszystkim wspiera aktywny styl życia mieszkańców.
— Miasto 15-minutowe nie oznacza ograniczania ludzi do najbliższej okolicy. Chodzi o to, aby podstawowe usługi były dostępne blisko domu, gdy są potrzebne. Mieszkańcy nadal mogą podróżować dalej, np. do ulubionego dentysty czy innych wybranych miejsc. Miasta powinny więc planować przestrzeń tak, by na parterach budynków mogły powstawać sklepy i usługi. Dzięki temu z czasem rozwija się lokalna oferta, a okolica staje się bardziej przyjazna dla pieszych — mówi Kazak.
Dla wielu osób, szczególnie seniorów, wyjście z domu jest także okazją do kontaktów z ludźmi, obserwowania życia miasta i spędzania czasu na świeżym powietrzu. Dlatego dobrze zaprojektowana przestrzeń powinna zachęcać nie tylko do szybkiego dotarcia do celu, ale również do spacerów, odpoczynku i korzystania z terenów zielonych.
Poczucie zagrożenia
W wielu miastach priorytet w organizacji ruchu otrzymują samochody i transport publiczny, a potrzeby pieszych schodzą na dalszy plan. Szczególnie widoczne jest to na przejściach, gdzie długie oczekiwanie na zielone światło czy konieczność pokonania szerokich, wieloetapowych skrzyżowań są źródłem frustracji i wręcz zniechęcają do chodzenia.
— Problemem są również zachowania niektórych kierowców, którzy blokują chodniki, traktując je jako miejsce krótkiego postoju. Dla seniorów, osób z niepełnosprawnościami czy rodziców z wózkami to dodatkowe utrudnienia, a wręcz poczucie zagrożenia — mówi prof. Kazak.
A wiele takich sytuacji można ograniczyć. Zamiast stawiać kolejne barierki, skutecznym rozwiązaniem są pasy zieleni z krzewami i drzewami, które uniemożliwiają wjazd samochodów na chodniki. — Takie rozwiązania nie tylko poprawiają bezpieczeństwo pieszych, lecz również zwiększają estetykę miasta, obniżają temperaturę w upalne dni i podnoszą jakość życia mieszkańców — mówi Kazak.
Korzyści dla zdrowia
Regularne chodzenie jest też jedną z najprostszych i najskuteczniejszych form aktywności fizycznej. Nie wymaga specjalistycznego sprzętu ani przygotowania, a pomaga zapobiegać wielu chorobom cywilizacyjnym. Codzienne spacery obniżają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2, nadciśnienia czy otyłości.
Ale wpływ przyjaznej przestrzeni miejskiej wykracza daleko poza zdrowie fizyczne. Coraz więcej badań wskazuje na ścisły związek między jakością otoczenia a dobrostanem psychicznym. — Dobrze zaprojektowane przestrzenie miejskie mają pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne. Są zazwyczaj cichsze, bardziej zielone i ograniczają ruch samochodowy, dzięki czemu pozwalają odpocząć od nadmiaru bodźców. Badania pokazują, że kontakt z naturą i przyjaznym otoczeniem pomaga redukować stres, poprawia koncentrację oraz wspiera regenerację zasobów psychicznych. Współcześnie, gdy wiele osób doświadcza przeciążenia informacyjnego, takie miejsca stają się szczególnie ważne dla dobrostanu mieszkańców — mówi prof. Michał Jaśkiewicz z Uniwersytetu Gdańskiego.
Miasto, które buduje relacje
Piesze przemieszczanie się sprzyja także tworzeniu więzi społecznych. W przeciwieństwie do podróży samochodem spacer umożliwia spontaniczne kontakty z innymi ludźmi, obserwowanie życia lokalnej społeczności i korzystanie ze wspólnych przestrzeni.
Place miejskie, deptaki czy lokalne skwery stają się miejscami spotkań mieszkańców różnych pokoleń. Tam rodzą się sąsiedzkie relacje, rozwija się aktywność obywatelska i wzmacnia poczucie przynależności do wspólnoty. Urbanistyka skoncentrowana na człowieku pomaga też przeciwdziałać wykluczeniu społecznemu. Dobrze zaprojektowane przestrzenie są bardziej dostępne dla dzieci, seniorów i osób z niepełnosprawnościami. Dzięki temu większa liczba mieszkańców może aktywnie uczestniczyć w życiu miasta.
— Jeśli chcemy, aby polskie miasta stały się bardziej przyjazne dla pieszych, musimy spojrzeć szerzej niż tylko na infrastrukturę. Główne znaczenie ma polityka mieszkaniowa i sposób rozwoju miast. Obecnie wiele polskich aglomeracji rozlewa się na przedmieścia, co zwiększa zależność mieszkańców od samochodów i generuje wysokie koszty budowy nowej infrastruktury — mówi prof. Jaśkiewicz.
— Priorytetem powinno być więc rozsądne zagęszczanie zabudowy w śródmieściach i dobrze skomunikowanych częściach miast. Dzięki temu więcej osób mogłoby mieszkać bliżej miejsc pracy, usług i transportu publicznego, a samorządy mogłyby inwestować mniej w nowe drogi, a więcej w poprawę jakości przestrzeni publicznych. Należy tworzyć miejsca, w których ludzie chcą przebywać, a nie jedynie się przemieszczać. Takie przestrzenie powinny być bezpieczne, estetyczne, pełne zieleni i ograniczać dominację ruchu samochodowego. Dobrze zaprojektowane place, skwery i ciągi piesze sprzyjają spotkaniom, integracji społecznej oraz budowaniu lokalnych wspólnot. To właśnie jakość codziennego otoczenia w największym stopniu decyduje o tym czy miasto jest przyjazne dla mieszkańców — dodaje.
Inwestycja w jakość życia
Coraz więcej samorządów dostrzega, że sukces miasta mierzy się nie tylko liczbą wielomilionowych inwestycji, lecz także jakością codziennych doświadczeń mieszkańców. Chodnik, ławka, przejście dla pieszych czy niewielki skwer mogą mieć równie duże znaczenie dla dobrostanu społeczności jak gigantyczne projekty. W świecie, w którym coraz większą wartość mają zdrowie, relacje i poczucie dobrostanu, spacer staje się fundamentem lepszego miasta.
— Przykłady z wielu miast pokazują, że zamykanie ulic dla ruchu samochodowego nie musi szkodzić lokalnym biznesom. Wręcz przeciwnie — ulice często stają się bardziej atrakcyjne i tętnią życiem. Tak było m.in. we Wrocławiu, gdzie deptaki w centrum należą dziś do najchętniej odwiedzanych miejsc. Podobne doświadczenia przyniósł okres pandemii, kiedy wiele miast tymczasowo ograniczyło ruch samochodowy. W niektórych przypadkach rozwiązania te okazały się na tyle udane, że pozostawiono je na stałe, wspierając rozwój lokalnych usług i tworząc bardziej przyjazną przestrzeń dla mieszkańców — ocenia prof. Kazak.
Temat miast przyjaznych pieszym pojawi się także na Kongresie i Festiwalu Psychologicznym Re_Mind. To wydarzenie, które w nowatorski i angażujący sposób pokaże, że psychologia dostarcza konkretnych narzędzi do zrozumienia współczesnego świata i wyzwań, przed którymi stoją człowiek i społeczeństwo. Re_Mind to trzy dni inspirujących wystąpień, rozmów i wykładów, 14 ścieżek tematycznych dla psychologów, HR, biznesu, edukacji i nie tylko. Już 22-24 czerwca we Wrocławiu spotka się ponad 200 prelegentów z Polski i zagranicy. Inicjatorem oraz organizatorem wydarzenia jest Uniwersytet SWPS, a współorganizatorami są Miasto Wrocław i Telewizja Polska. Więcej informacji na www.re-mind.pl