Czy istnieje życie poza branżą IT? Wielu programistów nie zamierza tego sprawdzać, nawet jeśli stracili ostatnio zlecania i zmalały im wynagrodzenia. Inni odeszli z zawodu i założyli firmy, ale niekoniecznie, żeby zarabiać więcej.
Gabriel, programista z dwudziestoletnim doświadczeniem, uwielbia gotować w wolnych chwilach. Ma sporo czasu w ciągu dnia, bo nie pracuje w biurze tylko w domu i jest singlem, który na razie nie założył rodziny. Był czas, kiedy poważnie się zastanawiał nad zrealizowaniem swojej pasji kulinarnej pod postacią dochodowego biznesu.
– Myślałem o otwarciu własnego lokalu gastronomicznego. W moim bloku na parterze często zmieniają się najemcy. Kusiło mnie, aby też spróbować. Miałbym blisko. Na dole przyrządzałbym pyszne dania, a na górze odbębniał swoją informatyczną pańszczyznę – opowiada Gabriel, uśmiechając się przy tym z lekką ironią.
W branży IT jest mu dobrze, na zarobki nie narzeka, na brak pracy – też nie. Choć w ciągu ostatniego roku wiele się mówiło i pisało na temat zastoju branży, a nawet lekkiego kryzysu, który nie oszczędził dotychczas teflonowych na rynku pracy programistów. Spadki wynagrodzeń i mniejsza liczba ogłoszeń to zjawiska, które dotknęły także informatyków, chociaż na Gabrielu „przejściowe problemy” sektora IT nie robią wielkiego wrażenia.
– Globalne perturbacje sprawiły, że mniej firm międzynarodowych wdraża w tej chwili rozwiązania informatyczne w swoich organizacjach. To minie. Do zawału branży jeszcze daleka droga – zapewnia. Dlatego nie ma zamiaru wykonywać gwałtownych ruchów i czegokolwiek zmieniać w swojej sytuacji zawodowej. Chociaż pomysł na własną restaurację jest nadal kuszący. Ale czy ciągle aktualny? – Pożyjemy, zobaczymy. Taka firma gastronomiczna to spore ryzyko biznesowe i niepewne przychody. A pieniądze w IT co miesiąc bez zakłóceń przychodzą na konto. I to niemałe, nawet jeśli, chwilowo, pracodawcy tną zlecenia i obniżyli nieco wynagrodzenia – komentuje Gabriel.
Koniec rynku pracownika
Zdaniem ekspertów z branży IT sytuacja na rynku już od ubiegłego roku uległa zmianie. Rynek programistów zahamował. – Zaczęło się od zamrażania rekrutacji i wyciszania części projektów. Kolejnym etapem było rozstanie z pracownikami/pracowniczkami. Zatrudnienia szukały nawet osoby z dużym doświadczeniem – potwierdza Tomasz Bujok, prezes portalu ogłoszeniowego No Fluff Jobs.
Ale zarazem uspokaja, że nie jest to głęboki kryzys, raczej chwilowy trend, a fluktuacje płacowo-personalne wynikają z rozważniej planowanych budżetów oraz optymalizacji kosztów. Firmy zatrudniające programistów dostrzegają odłożone skutki kilku nawarstwiających się czynników. – Gdy w trakcie pandemii digitalizacja nabrała niespodziewanego tempa, zapotrzebowanie na specjalistów i specjalistki IT diametralnie wzrosło. Następnie, w wyniku m.in. spowolnienia gospodarczego, wyższej inflacji, znacznie mniejszego finansowania z funduszy VC czy wojny w Ukrainie, bańka powoli zaczęła pękać, to i liczba nowych projektów się skurczyła – wyjaśnia Bujok.
Mniej projektów, to mniej zleceń. Spadła liczba ofert pracy przede wszystkim na stanowiska front-end developerów (dbają o funkcjonalność i wygląd strony internetowej czy aplikacji) i back-end developerów (odpowiadają za kodowanie). Programiści już w ubiegłym roku mieli problem ze znalezieniem zatrudnienia na tym szczeblu. I – jak informuje portal ogłoszeniowy No Fluff Jobs – decydowali się na pracę na poziomie poniżej swoich kompetencji. Blisko 60 proc. specjalistów i specjalistek aplikuje na oferty wymagające niższego doświadczenia – czytamy w raporcie „Bezrobocie w IT”.
Zawirowania związane z zatrudnieniem odbiły się również na wynagrodzeniach. Zarobki programistów zmalały nawet o ponad tysiąc złotych. – Branża IT od kilku lat nie przestaje zaskakiwać. Byliśmy już świadkami niespodziewanego okresu rozkwitu chwilę po pandemii, rosnących wynagrodzeń oraz większego zapotrzebowania na doświadczonych specjalistów i specjalistki. Ale od ponad roku doświadczamy sporych turbulencji: zwolnień, zamykanych projektów i końca rynku pracownika. Z powodu rozwoju rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji niepewny stał się również los osób zajmujących się programowaniem – zauważa prezes portalu No Fluff Jobs.
Stać mnie na ten kryzys
Marek (pracuje w branży IT jedenaście lat) z rozrzewnieniem wspomina nie tak znowu odległe czasy, kiedy nie mógł się opędzić od regularnie zaczepiających go headhunterów z propozycją rekrutacji do innych firm, na lepsze stanowiska. A pracodawcy zależało na zatrzymaniu pracownika za wszelką cenę. Firma zatrudniająca Marka motywowała go do pozostania w organizacji, wypłacając mu co pewien czas premię. Teraz tego nie robi.
– Naturalną praktyką firm były regularne podwyżki dla programistów IT, czasem nawet dwie w roku, aby tylko nie stracić pracownika. Dziś, aby liczyć na wyższe wynagrodzenie, trzeba się wykazać pracą w projekcie, realizować szerszy zakres obowiązków albo mieć większe kompetencje. Pracownik musi dać firmie mocny argument za podniesieniem pensji, przy czym mówimy o podwyżkach nieprzekraczających 10 proc. dotychczasowego wynagrodzenia – mówi Karolina Giza z firmy rekrutacyjnej Antal.
Powodów do narzekań nie mają programiści, którzy zajmują się tworzeniem gier, analizą danych oraz specjaliści ds. sztucznej inteligencji (AI). Mogą przebierać w ofertach. Eksperci AI już na początku kariery zarabiają w graniach 10-16 tys. zł. A wynagrodzenie pracownika z pięcioletnim doświadczeniem sięga nawet 25 tys. zł.
Nie słabnie popyt na inżynierów ds. bezpieczeństwa IT – w całym kraju, a szczególnie w dużych miastach, tj. Kraków, Warszawa, Wrocław czy Poznań, gdzie duże firmy bez oporów inwestują w wykwalifikowanych specjalistów. Eksperci z agencji rekrutacyjnych przyznają, że wynagrodzenia w branży cyberbezpieczeństwa są jednymi z najwyższych w sektorze. Młodsi specjaliści mogą liczyć na miesięczne zarobki w przedziale 10-15 tys. zł, a doświadczeni fachowcy pobierają pensję na poziomie 30 tys. zł.
Marek – choć nie otrzymuje już częstych i sowitych premii – nadal pobiera wynagrodzenie na poziomie dwóch i pół średnich krajowych. – Na taki kryzys w branży jeszcze mnie stać – żartuje.
Programista zakłada pensjonat
Programiści są zawodowo zżyci ze swoją profesją. Niewiele słychać o przypadkach masowego opuszczania branży. – Mam kolegę, który zarządzał projektami, ale po pewnym czasie zrezygnował i zajął się projektowaniem gier, początkowo z myślą o swoim dorastającym synu. Później wciągnął się w to na dobre. Inna koleżanka programistka przeszła na rynek wydawniczy. Ale jej akurat nigdy nie pociągało pisanie programów. Dlatego odnalazła się w pisaniu książek – odpowiada Gabriel.
Ewa Paprocka z firmy doradztwa personalnego HRH od dziesięciu lat zajmuje się rekrutacjami w obszarze IT. Przypomina, że to branża kreatywna, więc przekwalifikowywanie jest wpisane w DNA programistów. Ludzie chcą poznawać nowe rozwiązania, rozwijać kompetencje, uczyć się nowych technologii. Czasem to nie do pogodzenia z codzienną pracą, więc zakładają startupy i programując dla dużej korporacji, tworzą np. aplikację domowego systemu podlewania roślin sprzężonego z roletami antywłamaniowymi.
Moja rozmówczyni nigdy nie słyszała, aby powodem przebranżawiania były pieniądze. Przeciwnie: zmieniając branżę trzeba się liczyć ze spadkiem poborów. Ale od zarobków ważniejszy jest kierunek zmiany pracy. – Były przykłady winiarni, piw kraftowych, wynajmu nieruchomości czy prowadzenia pensjonatu. Jest też spora grupa, która zajmuje się realizacją swoich pasji i zainteresowań w aspekcie bardziej artystycznym czy nawet pracy fizycznej. W ciągu ostatniego roku już trzech z moich kandydatów, gdy usłyszeli, że mój mąż jest spawaczem, zapytało, czy mogliby się z nim pouczyć, bo zawsze chcieli spróbować takiego zajęcia. Zapytani o powód takich zainteresowań, mówili przede wszystkim o braku gonitwy myśli i pracy „od-do” z możliwością całkowitego odcięcia się od życia prywatnego – opowiada Paprocka.
Gabriel z programowania zrezygnować nie zamierza, bo wszędzie dobrze, ale w IT najlepiej. I w takim myśleniu nie jest na rynku odosobniony. – Znam specjalistę, który poza swoją codzienną pracą, równolegle prowadził sklep modowy. Inny nosił się z zamiarem założenia biznesu i konstruowania spersonalizowanych rowerów. Nie słyszałam o wielu takich przypadkach. Jeśli ktoś traci etatową pracę w IT, przeważnie zakłada własną firmę i wykonuje te same zlecenia, ale już jako konkurencyjny podmiot – oznajmia Giza.
Obok przekwalifikowania w ramach branży, drugim najczęściej spotykanym trendem w sektorze IT jest prowadzenie dodatkowej działalności poza głównym zakresem aktywności zawodowej czy etatowej. Z czego wynika ten trend? – Jak w przypadku każdej innej specjalizacji, powodem szukania alternatyw często jest obawa przed przyszłą niewielką emeryturą i chęć zabezpieczenia finansowego na przyszłość. Sytuacja w IT może być o tyle bardziej motywująca, że spora część branży pracuje w oparciu o współpracę na jednoosobowej działalności gospodarczej, co oznacza, że przy obecnych, dość dobrych zarobkach, perspektywa emerytury oznaczać będzie duży spadek finansowy i lukę bardziej widoczną niż w innych segmentach rynku – tłumaczy Paprocka.
Uciekinierzy od programowania
Branża jest sceptyczna, kiedy pytam, czy w odpowiedzi na zadyszkę branży IT programiści zaczną się przebranżawiać na szeroką skalę. – Kryzys na rynku pracy dotknął nie tylko ten segment rynku, dlatego przebranżowienie w obecnych czasach może być ryzykownym posunięciem. Wymaga cierpliwości, czasu i samodyscypliny. Nie zauważamy takiego trendu na rynku. W IT króluje praca na kontraktach B2B, a osoby z branży są bardziej otwarte na szukanie nowych zleceń i dodatkowych źródeł dochodu – tłumaczy Tomasz Bujok z No Fluff Jobs.
Jednak o kilku „uciekinierach z IT” rozpisywały się nawet media. Rok temu poznańska „Gazeta Wyborcza” opisała przypadek Szymona Zmyślnego, który pracował w Kalifornii w ośrodku badawczym należącym do Google’a i sprawdzał, jak algorytmy pomagają w ochronie środowiska. Po powrocie do Polski założył nowoczesny warzywniak.
Albo inna historia – Bartosza Jurgi – który zostawił branżę IT i dziś prowadzi sklep internetowy Kiszone Specjały. Zdobył się na ten krok, ponieważ chciał pracować na własny rachunek, samemu o wszystkim decydować oraz spełniać się jako wielozadaniowy przedsiębiorca, który zajmuje się sprzedażą, marketingiem, finansami i obsługą klienta. A nie wyłącznie programowaniem.
– Praca na etacie zawsze przynosi ograniczenia, np. w postaci limitu wynagrodzeń. A ja chciałem się rozwijać, także finansowo. Etat programisty pozwala wprawdzie na elastyczność, ponieważ pracę w zróżnicowanych godzinach można wykonywać zdalnie. Ale cały czas jest to praca dla kogoś. A ja koniecznie chciałem być na swoim – opowiada „Newsweekowi” Bartosz Jurga.
Firmę Kiszone Specjały prowadzi od czterech lat. Po założeniu działalności jeszcze przez półtora roku pracował równolegle w branży IT. Teraz sam zatrudnia trzynaście osób. – Główną motywacją do otwarcia swojego biznesu była większa decyzyjność, której brakowało mi w pracy programisty. Nie miałem obaw, że pomysł nie wypali, że to zbyt duże ryzyko niż dobrze płatna praca na etacie. Od początku do końca wierzyłem w swój projekt biznesowy – zapewnia Jurga.
