Ludzie żyjący w społeczeństwach o wyższym poziomie korupcji, nierówności, ubóstwa i przemocy częściej wykazują mroczne cechy osobowości, takie jak narcyzm, psychopatia i złośliwość.
To wniosek z nowego badania przeprowadzonego przez profesora psychologii Ingo Zettlera z Uniwersytetu w Kopenhadze, w którym przeanalizowano dane dotyczące prawie 2 mln osób ze 183 krajów i wszystkich 50 stanów USA.
— Dobrze wiadomo, że zarówno czynniki genetyczne, jak i społeczno-ekologiczne kształtują osobowość jednostek. Dotychczasowe badania prawie nie uwzględniały jednak etycznie lub społecznie niepożądanych cech osobowości — powiedział Zettler „Newsweekowi”.
— Biorąc pod uwagę to, że mamy dane od około 2 mln ludzi na całym świecie, którzy za pośrednictwem naszej strony internetowej wypełnili kwestionariusz dotyczący przyczyn leżących u podstaw wszystkich cech awersyjnych, pomyśleliśmy, że interesujące byłoby sprawdzenie, czy niekorzystne warunki społeczne przyczyniają się do rozprzestrzeniania się samolubnych i egoistycznych cech — dodał prof. Ingo Zettler.
Poprzednie badania wykazały, że tzw. mroczna triada osobowości może być widoczna na twarzach ludzi, a nawet może sprawić, że ludzie wydają się bardziej atrakcyjni. Nowa analiza wiąże jednak te typy osobowości z określonymi kwestiami społecznymi.
W swoim badaniu — w celu ilościowego określenia przeciwności społecznych — zespół wykorzystał dane Banku Światowego dotyczące korupcji (kontrola korupcji), nierówności (wskaźnik Giniego), ubóstwa (wskaźnik liczony na głowę przy 6,85 USD/dzień) i przemocy (liczba zabójstw na 100 tys. osób).
W przypadku USA naukowcy wykorzystali dane Biura Spisu Ludności dotyczące nierówności i ubóstwa, wskaźniki zabójstw FBI i wyroki skazujące za korupcje wydane przez Departament Sprawiedliwości. Wskaźniki te umożliwiły spójne porównania w kontekście globalnym i stanowym w celu oceny długoterminowych warunków społecznych.
Łącząc te dane z wynikami kwestionariusza osobowości od ponad 2 mln uczestników, można zauważyć wyraźną zależność.
Mroczna triada a warunki społeczne
— Im bardziej niekorzystne warunki w społeczeństwie, tym wyższy poziom mrocznego czynnika osobowości wśród jego obywateli. Widać to zarówno na całym świecie, jak i w Stanach Zjednoczonych — powiedział Zettler.
Analiza danych wykazała, że kraje takie jak Indonezja i Meksyk, a także stany Luizjana i Nevada, które notują wyższy poziom korupcji, nierówności społecznej, ubóstwa i przemocy, mają również wyższe poziomy „mrocznego czynnika”.
Tymczasem ludzie w krajach o niższym poziomie korupcji i nierówności społecznej, jak Dania i Nowa Zelandia lub w stanach takich jak Utah i Vermont, mieli tendencję do posiadania mniejszej liczby cech osobowości „mrocznego czynnika”.
Chociaż zaobserwowany związek między środowiskiem a osobowością był umiarkowany, autorzy podkreślają jego konsekwencje w świecie rzeczywistym.
— Awersyjne cechy osobowości są związane z zachowaniami takimi jak agresja, oszukiwanie i wykorzystywanie, a tym samym z wysokimi kosztami społecznymi. Dlatego nawet niewielkie różnice mogą prowadzić do dużych różnic w funkcjonowaniu społeczeństw — wyjaśnia Zettler.
Naukowiec uważa, że wyniki tego badania mogą pomóc w kształtowaniu poglądów na temat reform społecznych i znaczenia budowania lepszych społeczeństw.
— Nasze odkrycia potwierdzają, że osobowość jest nie tylko czymś, z czym się rodzimy, ale jest także kształtowana przez społeczeństwo, w którym dorastaliśmy i żyjemy — powiedział.
Oznacza to, że reformy, które zmniejszają korupcję i nierówności, nie tylko tworzą lepsze warunki życia już teraz, ale mogą również przyczynić się do złagodzenia awersyjnego poziomu osobowości wśród obywateli w przyszłości — dodał.
Odniesienie
Zettler, I., Lilleholt, L., Bader, M., Hilbig, B. E., & Moshagen, M. (2025). Awersyjne warunki społeczne wyjaśniają różnice w „ciemnej” osobowości w różnych krajach i stanach USA. Proceedings of the National Academy of Sciences, 122(20), e2500830122. https://doi.org/10.1073/pnas.2500830122
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.
