Wielu osobom cierpiącym na bezsenność wydaje się, że najgorszym jej skutkiem jest towarzyszące im po nieprzespanej nocy zmęczenie. Naukowcy odkryli jednak, że długoterminowe problemy ze snem mogą prowadzić do głębszych kompilacji, takich jak pogorszenie pamięci, a nawet zwiększone ryzyko demencji.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Wyniki najnowszego badania wykazały, że starsze osoby cierpiące na przewlekłą bezsenność były o 40 proc. bardziej narażone na wystąpienie zaburzeń poznawczych lub demencji niż osoby, które nie zmagały się z tym problemem. Jak mówią naukowcy, efekty przewlekłej bezsenności mogą postarzać nasz mózg o nawet 3,5 roku.
Bezsenność: nieodwracalne zmiany i szybsze starzenie się mózgu
— Bezsenność nie tylko wpływa na samopoczucie następnego dnia — powiedział autor badania, Diego Carvalho z Mayo Clinic — Z czasem może ona również wpływać na zdrowie mózgu. Zaobserwowaliśmy szybszy spadek umiejętności myślenia i zmiany w mózgu, które sugerują, że przewlekła bezsenność może być wczesnym sygnałem ostrzegawczym lub nawet czynnikiem przyczyniającym się do powstawania problemów poznawczych w przyszłości.
— Dowody wskazują na dwukierunkowy związek snu z demencją, co oznacza, że zły sen we wcześniejszym okresie życia może przyczyniać się do zwiększonego ryzyka demencji. W tym samym momencie wczesna degeneracja ośrodków regulujących nasz sen i rytm okołodobowy może także przyczyniać się do złego snu — powiedział Carvalho w rozmowie z „Newsweekiem”. — Ten dwukierunkowy związek jest trudny do rozwikłania, ponieważ oba te procesy mogą pojawić się we wczesnym okresie życia. Biorąc pod uwagę znaczenie snu dla wielu funkcji naszego mózgu i ciała, promowanie wysypiania się powinno być tak samo ważne, jak promowanie zdrowej diety, ćwiczeń i pilnowania ciśnienia, nawet jeżeli nie rozumiemy jeszcze tego, jaki wpływ może mieć leczenie zaburzeń snu na zmniejszenie ryzyka demencji.
— Istnieją dowody na to, że podczas snu usuwamy toksyny z mózgu, a konkretnie jedną z nich o nazwie beta amyloid, która jest powiązana z pogorszeniem funkcji poznawczych i zaburzeniami neurodegeneracyjnymi — powiedział prof. Jason Ellis, badacz snu z Uniwersytetu Northumbria. — W związku z tym brak skonsolidowanego snu wolnofalowego przez długi czas może zwiększać ryzyko pogorszenia funkcji poznawczych. Co więcej, sen głęboki pomaga w regulacji układu hormonalnego i odpornościowego.
Problemy ze snem mogą prowadzić do rozwoju demencji w przyszłości
Przez ok. 5,5 pięć roku naukowcy obserwowali ponad 2,7 tys. zdrowych poznawczo pacjentów w średnim wieku 70 lat. 16 uczestników badania zgłosiło przewlekłą bezsenność, definiowaną jako kłopoty ze snem przez co najmniej trzy noce w tygodniu utrzymujące się przez trzy miesiące lub dłużej. Na początku pacjenci opisali swoje ostatnie wzorce snu i przeszli testy pamięci i myślenia, a u niektórych wykonano także skany mózgu.
Zespół poszukiwał oznak hiperintensywności istoty białej (obszarów uszkodzenia tkanki mózgowej związanych z chorobą małych naczyń krwionośnych) oraz blaszek amyloidowych, złogów białkowych związanych z rozwojem choroby Alzheimera. Pod koniec badania, zaburzenia poznawcze lub demencja rozwinęły się u 14 proc. pacjentów cierpiących na przewlekłą bezsenność. Wśród reszty uczestników wskaźnik ten wyniósł 10 proc.
Badanie wykazało wyraźne różnice wśród wyników w zależności od wzorców snu:
Mniej snu niż zwykle: Uczestnicy, którzy przez ostatnie dwa tygodnie spali mniej niż zwykle, uzyskali niższe wyniki w testach poznawczych, które były porównywalne do bycia starszym o cztery lata. Odnotowano u nich również więcej hiperintensywności istoty białej i blaszek amyloidowych, efekty podobne do skutków nosicielstwa genu APOE ε4, genetycznego czynnika ryzyka choroby Alzheimera.
Więcej snu niż zwykle: U uczestników, którzy zgłosili, że w ciągu ostatnich dwóch tygodni spali więcej niż zwykle, odnotowano mniejszą hiperintensywność istoty białej na początku badania, co sugeruje możliwy efekt ochronny.
Najbardziej gwałtowny spadek pamięci i umiejętności myślenia wykazywali uczestnicy posiadający gen APOE ε4 i doświadczający bezsenności.
„Sen to nie tylko odpoczynek, to także odporność mózgu”
— Nasze wyniki sugerują, że bezsenność może wpływać na mózg na różne sposoby, obejmując nie tylko blaszki amyloidowe, ale także małe naczynia krwionośne dostarczające krew — wyjaśnił Carvalho. — Wzmacnia to znaczenie leczenia przewlekłej bezsenności, nie tylko w celu poprawy jakości snu, ale potencjalnie w celu ochrony zdrowia mózgu.
Badanie zwraca uwagę na silny związek między bezsennością a pogorszeniem funkcji poznawczych, ale nie dowodzi związku przyczynowego. Diagnozy oparto na dokumentacji medycznej, w której pominięte mogły zostać takie rzeczy jak niezdiagnozowane przypadki lub nasilone objawy. Niemniej jednak wyniki są kolejnym dowodem na to, że sen ma kluczowe znaczenie dla zdrowia mózgu. Jak zauważył Carvalho:
— Sen to nie tylko odpoczynek, to także odporność mózgu.
Ellis dodał, że w sprawie uzyskania formalnej diagnozy bezsenności ludzie nie powinni czekać pełnych trzech miesięcy, co zazwyczaj jest zalecane. Jeżeli objawy utrzymują się przez dwa tygodnie, mogą być one odzwierciedleniem zwykłej reakcji na stres, jednak jeżeli po tym czasie nie ustąpią, należy rozpocząć leczenie. Jak podkreślił naukowiec, wczesne leczenie może pomóc w zapobieganiu długoterminowym fizycznym i psychicznym problemom zdrowotnym.
Odniesienie
Carvalho, D. Z., Kolla, B. P., McCarter, S. J., St. Louis, E. K., Machulda, M. M., Przybelski, S. A., Fought, A. J., Lowe, V. J., Somers, V. K., Boeve, B. F., Petersen, R. C., Jack, C. R., Graff-Radford, J., Varga, A. W., & Vemuri, P. (2025). Associations of Chronic Insomnia, Longitudinal Cognitive Outcomes, Amyloid-PET, and White Matter Changes in Cognitively Normal Older Adults. Neurology, 105(7).
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.