Takie przyjaźnie zawsze kończą się w łóżku? Agnieszka padła ofiarą „katastrof z mężczyznami”

— Kiwał głową, że rozumie, ale tylko czekał, aż się rozstanę z chłopakiem. Potem zaczął do mnie ostro podbijać, więc mu wprost powiedziałam, że nic z tego nie będzie. Przez chwilę się nie odzywał, ale potem znowu chciał się przyjaźnić. Pamiętam, że zabrał mnie na imprezę do swoich znajomych. Szłam tam jako koleżanka, nic więcej. Ale kiedy zaczęłam tańczyć z jakimś chłopakiem, był strasznie oburzony. Wszystkim znajomym mówił, że jestem dziwką, że się puszczam. Zerwałam relację — opowiada Agnieszka.

Potem była kolejna próba zaprzyjaźnienia się z mężczyzną. Wszystko wydawało się jasne: on miał żonę, ona chłopaka, zero niedomówień. I znowu były super rozmowy, pełne zrozumienie, wspólnota doświadczeń. Do czasu, gdy oświadczył, że się w Agnieszce zakochał. Zostawi żonę, chce być z nią. Proponował: wyjedziemy razem do innego miasta, zaczniemy wszystko od nowa. — Płakał, gdy mu odmówiłam, przekonywał, że jesteśmy sobie pisani — wzdycha 35-latka z Warszawy.

Następna historia jest najgorsza: przyjaźniła się kiedyś z chłopakiem swojej przyjaciółki. — Przyjaźń się skończyła, bo przyjaciółka uznała, że to moja wina, że jej chłopak się we mnie zakochał. Stanęła murem za swoim facetem, stwierdziła, że to ja coś źle zrobiłam. Nawet jej nie powiedziałam, że to on mi wyznał miłość. Nie uwierzyłaby — opowiada Agnieszka.

Do przyjaźni między kobietą i mężczyzną trzeba dojrzeć

Przez wieki odpowiedź na pytanie „czy kobieta i mężczyzna mogą być przyjaciółmi?” była prosta — nie. W literaturze XIX i początku XX w. taka przyjaźń rzadko była ukazywana jako czysto platoniczna. Społeczne konwenanse nakazywały widzieć w niej wstęp do romansu lub małżeństwa. W powieściach Jane Austen czy Elizabeth Gaskell relacje między bohaterami zawsze zmierzały w stronę uczucia romantycznego, przyjaźń była tylko etapem. A finał był niezmienny: płomienne wyznanie miłości i oczywiście ślub.

Dopiero wiek XX zaczął oswajać nas z myślą, że emocjonalna bliskość nie musi oznaczać romansu. Filmy takie jak „Kiedy Harry poznał Sally” mówiły o tym wprost, ale odpowiedź wciąż była niejednoznaczna — przyjaźń damsko-męska jest możliwa, ale jednak podszyta napięciem. Słynny amerykański serial „Przyjaciele” bawił się tym motywem, ale też często kończył wątki o przyjaźni relacją miłosną.

Dziś jest inaczej: popularny kilka sezonów temu serial „Gambit królowej” pozwalał głównej bohaterce, utalentowanej szachistce Beth Harmon czerpać siłę z przyjaźni z mężczyznami, nie czyniąc z niej romantycznej nagrody. Pisarka młodego pokolenia Sally Rooney wprost mówi: to po prostu część życia, tak samo ważna, jak przyjaźń między samymi kobietami czy mężczyznami.

Najnowsze badanie New York University i firmy Meta, właściciela Facebooka, pokazuje, że odpowiedź na pytanie, „czy kobieta i mężczyzna mogą być przyjaciółmi” zależy nie tylko od nas samych, lecz także od miejsca, w którym żyjemy. Okazało się bowiem, że tam, gdzie społeczeństwa są bardziej równościowe, przyjaźnie między płciami kwitną. Tymczasem w regionach, gdzie tradycyjne lub religijne normy wciąż wyznaczają granice życia społecznego, relacje te są znacznie rzadsze, być może z obawy przed społecznym osądem czy naruszeniem konwenansów.

W Stanach Zjednoczonych różnice są subtelniejsze. W regionach zamożnych, religijnych i kulturowo homogenicznych przyjaźni między kobietami i mężczyznami jest mniej. Badacze zauważyli jednak coś jeszcze: starsze osoby mają znacznie bardziej różnorodne sieci znajomych. Może to być znak, że z wiekiem uczymy się patrzeć poza stereotypy i po prostu przestajemy przejmować się tym, co pomyślą o nas i naszym życiu inni.

Psychoterapeutka Marzena Mawricz uważa, że do takiej relacji trzeba po prostu dojrzeć. — Niezbędna jest duża otwartość, szczerość w komunikacji, co jest wyzwaniem właśnie z zakresu dojrzałości, bo dojrzałość to m.in. mądrość życiowa, która czerpie z doświadczeń. Oznacza też pewną elastyczność, dzięki której przekraczamy sztywne granice stereotypów czy postrzegań społecznych, które mówią, że przyjaźń między kobietą a mężczyzną jest niemożliwa — tłumaczy.

Dodaje, że przyjaźń, bez względu na płeć, jest zawsze przekraczaniem granic własnego ego. — Bo samo to słowo oznacza bycie przy jaźni drugiego człowieka, czyli przy jego rozwoju, wzroście, radości, szczęściu. Jest to po prostu wzajemny szacunek oparty o lojalność, ale też o wspólnotę wartości — mówi psychoterapeutka.

Może się wydarzy?

44-letni Karol ma tylko jedną przyjaciółkę, ale za to prawdziwą. Poznali się w pracy i od razu polubili, a za czasem przerodziło się to w coś znacznie mocniejszego. — Ja się naprawdę z nią przyjaźnię i zależy mi, żeby była szczęśliwa. Takie przyjaźnie są możliwe, ale bardzo rzadkie, bardzo rzadkie. Ta nasza to raczej wyjątek potwierdzający regułę — mówi.

Choć często mówią sobie nawzajem, że się kochają, oboje wiedzą, że to oznacza troskę, lojalność i gotowość pomocy, a nie romantyczne uczucia. Nigdy nie było między nimi w tej kwestii żadnych niedomówień. Jak Karol miał pewnego razu sny erotyczne z przyjaciółką w roli głównej, od razu jej o nich opowiedział. Najpierw się śmiała, a potem powiedziała, że to urocze. I kazała mu się gonić. Do dziś sobie z tego żartują.

Karolowi wydaje się, że kobiety znacznie częściej uważają, że przyjaźnie damsko-męskie są możliwe. — Rozmawiałem o tym ostatnio z moimi kumplami z różnych środowisk i wszyscy mówili, że w takiej przyjaźni zawsze z którejś strony płynie seksualna energia. I najczęściej jednak płynie ze strony gościa — mówi.

Kilka razy przydarzyła mu się taka historia. — Schemat był podobny. Miałem kumpelę, z którą się przyjaźniłem, a potem była jakaś impreza i nagle się okazywało, że jesteśmy w jednej sypialni. Ja wciąż uważałem, że jesteśmy tylko kumplami, ale w którymś momencie się orientowałem, że z drugiej strony to wygląda zupełnie inaczej. Dziewczyna miała oczekiwania, że nasza relacja się w coś przerodzi. Bo skoro już wylądowaliśmy w łóżku, to wydarzy się coś więcej. A jak się nie wydarzało, to niestety sobie z tym nie radziła. I już nie jesteśmy przyjaciółmi — opowiada Karol.

Ma na ten temat teorię: osoba, która jest obiektem takiego zainteresowania ze strony przyjaciela, ma prościej, bo może po prostu go nie zauważać. — Natomiast dla osoby, która przyjaźni się z tobą, ale jednocześnie chciałaby pójść z tobą do łóżka, to jest bardzo frustrujące. I wydaje mi się, choć nie mam na to żadnych dowodów, że kolesie częściej wchodzą w taką relację. Myślą: w tej chwili nic się nie wydarza, ale może kiedyś? — mówi.

Do podobnych wniosków doszli już kilkanaście lat temu amerykańscy naukowcy, którzy sprawdzali, czy kobiety i mężczyźni naprawdę mogą się platonicznie przyjaźnić. A może jednak — zastanawiali się — jest to tylko fasada, za którą ukrywają się impulsy seksualne? Możemy myśleć, że jesteśmy w stanie być „tylko przyjaciółmi”, ale okazja do romansu czai się tuż za rogiem i tylko czeka na najbardziej (nie)odpowiedni moment.

Aby zbadać sprawę, naukowcy przenieśli 88 par studentów do laboratorium. Tam pary zostały rozdzielone i każdej osobie z osobna zadano serię pytań związanych z romantycznymi uczuciami (lub ich brakiem) w stosunku do przyjaciela/przyjaciółki.

Wyniki, które opublikowało jedno z najbardziej prestiżowych czasopism popularnonaukowych na świecie „Scientific American”, sugerują, że sposób, w jaki mężczyźni i kobiety doświadczają przyjaźni, bardzo się różni. Mężczyzn znacznie bardziej pociągały ich koleżanki niż odwrotnie. Mężczyźni byli również bardziej skłonni uważać, że są dla swoich przyjaciółek atrakcyjni. Niesłusznie bowiem zakładali, że każdy romantyczny pociąg, którego doświadczali, jest wzajemny. I byli całkiem ślepi na rzeczywistość.

Kobiety również były ślepe na sposób myślenia męskich przyjaciół: ponieważ zasadniczo nie czuły do nich pociągu, zakładały, że ten brak jest wzajemny. W rezultacie mężczyźni konsekwentnie przeceniali swój poziom atrakcyjności odczuwany przez ich przyjaciółki, a one konsekwentnie nie doceniały, jak bardzo atrakcyjne są w ich oczach.

Co ciekawe, mężczyźni pożądali romantycznych uniesień zarówno z zamężnymi przyjaciółkami, jak i singielkami, tymczasem one nie były zainteresowane pogłębianiem relacji z tymi, którzy byli już z kimś związani. Wyniki te sugerują, że mężczyznom jest trudniej niż kobietom być „tylko przyjaciółmi”. I nie jest to jedynie potwierdzenie stereotypów o głodnych seksu mężczyznach i naiwnych kobietach. Raczej dowód, że dwie osoby mogą doświadczać dokładnie tego samego związku na radykalnie różne sposoby. Mężczyźni zdają się dostrzegać niezliczone okazje do romansu w rzekomo platonicznych przyjaźniach z płcią przeciwną. Tymczasem kobiety szukają prawdziwej i czystej przyjaźni.

Nic w tym złego. Jak wygląda przyjaźń między mężczyzną i kobietą

— Ludzie mogą się różnić w swoich potrzebach. Jeżeli popatrzymy na fizjologię i biologię męskiego i kobiecego mózgu, to zobaczymy różnice, które wpływają na naszą odmienność w zachowaniu czy postrzeganiu. Mężczyźni biologicznie szukają partnerek seksualnych. Nie ma w tym nic złego. To jest po prostu nasza biologia i przystosowanie do życia. Ale jeżeli mamy różne intencje i różne potrzeby, to wtedy taka relacja nie będzie równorzędna — tłumaczy psychoterapeutka Marzena Mawricz.

Dodaje, że jeżeli kobieta chce wyłącznie przyjaźni, powinna deklarować wprost swoje potrzeby, będąc jednocześnie uważną na sygnały, które może podświadomie wysyłać jej ciało, gdy ona czuje się bezpieczna i otwarta na zaprzyjaźnienie. — Mózg mężczyzny dekoduje np. spojrzenie w oczy, odchylenie głowy jako potencjalne zaproszenie do romantycznej relacji. Te biologiczne i fizjologiczne różnice trzeba uwzględnić w relacji mężczyzny i kobiety. I warto o nich ze sobą szczerze rozmawiać. To wymaga wzajemnej akceptacji, świadomej i dojrzałej otwartości oraz odpowiedzialności — tłumaczy psychoterapeutka.

32-letnia Emilia ma wielu przyjaciół mężczyzn. — Jednego znam jeszcze z czasów gimnazjum. Nigdy nic między nami nie było, choć zawsze byliśmy ze sobą bardzo blisko, rozmawialiśmy szczerze. Kiedy miałam bardzo trudny czas w życiu, był dla mnie ogromnym wsparciem. Dawno wyprowadził się z Polski, ożenił się, ale wciąż mamy dobrą relację. Byłam na jego ślubie — opowiada Emilia.

Uważa, że kluczowe znaczenie ma tu fakt, że poznała jego żonę, utrzymuje także z nią kontakt. — I choć na początku była o mnie trochę zazdrosna, szybko zrozumiała, że my się znamy od dzieciaka, nie ma powodu do zazdrości. Jakiś czas temu postanowiłam ich w końcu odwiedzić w Niemczech, ale i mnie, i przyjacielowi pasował tylko jeden jedyny weekend, bo oboje mamy bardzo napięte grafiki. Traf chciał, że jego żony akurat wtedy nie było, pojechała na wieczór panieński. Wiem, że to brzmi niewiarygodnie, ale miała zero problemu z tym, że odwiedzam jej męża w czasie, gdy ona wyjeżdża. A my sobie pospacerowaliśmy po Berlinie, spędziliśmy razem niesamowicie fajny czas — opowiada Emilia.

Przyjaciel to dla niej osoba, na którą zawsze może liczyć. — Nie czuję do niego żadnego pociągu, to jest po prostu zajebisty ziomek — tłumaczy.

Przyjaźni się także z facetami swoich przyjaciółek. — Tworzymy rodzinne stado, trzymam z nimi sztamę. Zawsze założenie było takie, że się tylko przyjaźnimy. To jest nasza wspólna decyzja. Gdyby kiedyś pojawiły się jakieś inne uczucia, to myślę, że byśmy sobie o nich powiedzieli. Ale nigdy nic takiego nie było — tłumaczy Emilia.

Marzena Mawricz zauważyła, że przyjaźnie damsko-męskie często trwają nawet od szkoły. — Czasem wygasły, a po latach się ludzie znowu spotkali. I ponieważ znają się dobrze, bo widzieli się wzajemnie w różnych sytuacjach czy relacjach, znają swoich partnerów czy współmałżonków, więc „czytają się” na tyle dobrze, że czują się ze sobą swobodnie. Czasami już nawet nie muszą wiele mówić, czy pytać, bo rozumieją się bez słów — mówi autorka książki „Kobiety, które nie chcą się bać”.

Powtarza, że do każdej przyjaźni i w ogóle relacji trzeba cały czas dojrzewać, rozwijając i kształtując swoje własne „ja”. — Bo prawdziwe kochanie drugiego człowieka zaczyna się od tego, jak traktujemy samego siebie, jaką mamy relację z samym sobą. Więc myślę, że przyjaźń damsko-męska jest możliwa, ale pod warunkiem, że uda się przekroczyć stereotypy postrzegania. Ważna jest też otwartość w komunikowaniu swoich potrzeb, żeby ludzie rozumieli nawzajem swoje intencje, żeby nie były one ukryte. Bo przyjaźń się zakończy, kiedy jedna ze stron będzie żywiła inne uczucia. Ale też trzeba pamiętać, że te uczucia mogą być mylne, że możemy źle je komunikować lub inaczej rozumieć. Możemy również źle interpretować swoje własne emocje. A dojrzałość polega także na świadomym odczuwaniu, co oznacza, że rozumiemy własne emocje i uczucia i nie mylimy np. empatii, wzruszenia czy uznania i podziwu z zakochaniem, zauroczeniem — tłumaczy psychoterapeutka.

Katastrofy z mężczyznami. Przyjaźń nie wystarczała

Karol ma dziewczynę, a ona ma wielu kumpli. Jest o nich wszystkich bardzo zazdrosny. — Nienawidzę ich — mówi. Ma dla nich specjalną, pogardliwą nazwę: krótkie siurki.

— To jest najgorszy rodzaj faceta. Udaje najlepszego przyjaciela twojej dziewczyny, udaje nawet, że chce cię poznać, ale widzisz, że jest po prostu krótkim siurkiem, który czeka, aż się rozstaniecie. I wtedy on spróbuje wejść na scenę jako dobry kolega. Jako pocieszyciel — tłumaczy.

Nie wierzy w ich szczere intencje. Jest przekonany, że o ile kobiety budują taką relację z facetem, bo mają nadzieję, że jest czysto przyjacielska, pozbawiona wątków seksualnych, to „krótkie siurki” od początku planują, że w stosownej chwili rozpoczną ofensywę.

Agnieszka nie rozumie, dlaczego wciąż jej się przytrafiają te katastrofy z mężczyznami, którzy mieli być jej przyjaciółmi, przecież zawsze wyraźnie stawiała granice. — Czasem myślę, że wszyscy ci faceci byli nieszczęśliwi w swoich związkach. Czuli się samotni i szukali bliskiej relacji. Ja za każdym razem słyszałam: ojej, jaka ty jesteś niesamowita, z tobą da się normalnie porozmawiać. Z żadną kobietą nie miałem takiego porozumienia, takiej bliskiej relacji — mówi. — Ale szybko się okazywało, że sama przyjaźń już nie wystarczała.