Robert Redford nie żyje. Wybitny aktor miał 89 lat

Między Kalifornią, a stanem Utah Robert Redford krąży już przeszło pięćdziesiąt lat. —Śniadanie zjadam w domu w Dolinie Napa — opowiadał w wywiadzie dla magazynu „Esquire” — a na obiad jestem już w Salt Lake City. Jadę 190—200 kilometrów na godzinę, przeszło tysiąc kilometrów bez żadnych przerw — tłumaczył.

Pierwsze dwa akry ziemi pod górą Timpanogos kupił w 1961 roku. W 1963 roku wybudował tam chatę. Pod koniec lat 60. nowe prawo umożliwiło w zachodnich Stanach wykup ziemi pod komercyjną zabudowę. Redford przestraszył się, że łapę położą na okolicy developerzy i zrobią z tych pięknych dziewiczych terenów betonową dżunglę. Wykupił dalsze trzy tysiące akrów.

Był już wtedy żonaty, miał trójkę dzieci. — Szukałem miejsca, które mógłbym nazwać domem — mówił w wywiadzie. — Które pozwoliłoby mi czuć się sobą, a nie aktorem. Nigdy nie rozumiałem, co ciągnie ludzi do Los Angeles – tłumaczył.

Keanu Reeves mówi nie gwiazdorstwu. Pobiera taką pensję, jak anonimowi aktorzy, jeździ metrem, jada w fast—foodach

W Santa Monica, gdzie biuro ma jego firma producencka Wildwood Enterprises, spędza nie więcej niż dwa, trzy dni z rzędu. Później wsiada w auto i sunie przez Nevadę aż za Salt Lake City. Główne centrum działalności Redforda to już od wielu lat górski resort Sundance. Tutaj ciągną młodzi filmowcy z całego świata, żeby pracować nad swoimi projektami pod okiem fachowców. Festiwal Sundance, także założony przez Redforda, odbywa się zaś w miasteczku Park City, pięćdziesiąt kilometrów na północ od resortu Sundance.

— Na początku mieliśmy tu jedno kino: Egyptian Theatre — opowiadał, gdy pierwszy raz spotkałam go na żywo w czasie otwarcia Sundance prawie dekadę temu.

Miał gruby, zapięty pod szyję polar. Niewysoki, blady na twarzy staruszek nijak nie sklejał się w mojej głowie z obrazkiem wysmaganego słońcem gościa w rozpiętej na klacie koszuli z „Zaklinacza koni” i „Pożegnanie z Afryką”). Robert Redford stał jakieś dwa metry ode mnie i nie był — jak dyrektorzy innych, tej rangi, co Sundance, festiwali — wciśnięty w żaden elegancki garnitur. Rozmawiał jakby nigdy z ludźmi w lobby Egyptian Theatre, a tuż przed wybiciem 11.00 przeszedł żwawym krokiem wzdłuż foteli sali kinowej i energicznie wskoczył na scenę.

Robert Redford nie żyje

Urodził się w Santa Monica, jego ojciec był mleczarzem. — Do kina chodziło się raz w tygodniu, w soboty. W środy rodzice zabierali nas do biblioteki. Mogliśmy wypożyczyć jedną książkę na tydzień, to było jak święty rytuał – opowiada. Do koledżu w Colorado dostał się dzięki stypendium sportowemu, a wyleciał za picie. Imał się dorywczych prac, żeby uzbierać pieniądze i jako 19—latek ruszył ku wielkiej przygodzie – w podróż do Włoch, a później do Francji. Zaczął malować obrazy. Z Europy wrócił już nie na zachodnie wybrzeże, a do Nowego Jorku i zaczął studiować w American Academy of Dramatic Arts. Aktorstwo Redforda, jak wielu gwiazd w latach 50., zaczęło się od telewizji. Występował np. w „Nietykalnych”, „Alfred Hitchcock Przedstawia”, w „Maverick” i „Strefie mroku”, chociaż głównie gościnnie. W każdym pojawiał się na jeden, góra dwa odcinki. To wystarczyło, żeby przejść z małego na duży ekran — jego twarz była na tyle charakterystyczna. Od początku lat 60. grał już wyłącznie w kinie, i to nie byle gdzie, bo np. u Arthura Penna (reżyser „Bonny i Clyde’a”) w „Obławie”. Był niestety szkopuł, który świetnie podsumowuje zdanie ze starej recenzji „Boso w parku” odgrzebanej przeze mnie w sieci. „Redford przyćmiewa w tym filmie urodą Jane Fondę” — pisał krytyk. Młody Redford z włosami w kolorze platynowego blond, oczyma błękitnymi jak niebo i twarzą Doriana Graya, paradoksalnie nie miał w zawodzie łatwego startu. — Nieustanne aluzje do mojej urody doprowadzały mnie do furii. Zająłem się aktorstwem, żeby grać, a nie pokazywać ładną twarz – obruszał się w wywiadach. Na próżno.

Andrea Arnold: Mam obsesję na punkcie podróży w nieznane. Kiedy tylko jestem w Stanach i mam kilka dni dla siebie, wynajmuję auto i jadę

Dostawał głównie role mężczyzn-ideałów, o pięknej twarzy („Wielki Gatsby”), atletycznej budowie („Szaleńczy zjazd”), role dzielnych kowbojów („Butch Cassidy i Sundance Kid”), tajemniczych uwodzicieli („Zaklinacz koni”) i romantycznych kochanków („Pożegnanie z Afryką”). Flanelowa koszula, dżinsy, włosy smagane wiatrem — oto klasyczni bohaterowie Roberta Redforda. Uosabiali wolność, nieskrępowanie. Ale też niestety banał. Można było się w nich kochać (bo jakżeby inaczej?), ale najlepiej — jak Etta z „Butch Cassidy i Sundance Kid” — było ich rzucić, zanim odejdą w stronę zachodzącego słońca albo w siną dal.

Nie daj innym decydować

Nic dziwnego, że pikowy moment w karierze Redforda przyszedł, dopiero gdy sprzed kamery przeszedł za nią. Zadebiutował jako reżyser „Zwyczajnymi ludźmi”, z obsadą w składzie Donald Sutherland, Judd Hirsch, Timothy Hutton, Elizabeth McGovern. Wyszedł mu solidny dramat o sile rodzinnych więzi. Wolę jego późniejszy kapitalny „Quiz Shaw” i klimatyczną „Rzekę życia” — ale media całkowicie zachwyciły się „Zwyczajnymi ludźmi”. Szaleństwo wokół filmu miało swoją kulminację na Oscarach, gdzie zgarnął nagrody w najważniejszych kategoriach, a Redford, nigdy nie doceniony za aktorstwo (choć miał już wtedy na koncie świetnego”Kandydata” , popularne „Żądło” i kultowych „Wszystkich ludzi prezydenta”), został niespodziewanie uznany za najlepszego reżysera roku. — I wtedy właśnie zrozumiałem, że czas zrobić sobie przerwę. Pomyślałem: sekunda, nie daj się ponieść tej sytuacji. Sam zdecyduj, gdzie z tego punktu chcesz ruszyć, nie daj innym decydować – wspomina.

Był początek lat 80., moment wielkiego zwrotu w branży, totalnej centralizacji kapitału: inwestycje szły głównie w murowane hity. Po złotych latach 70., gdy wielkie studia wspierały ambitne projekty, pozostała masa kapitalnych filmów i apetyt, którego Hollywood już nie mogło zaspokoić. — Mniejsze filmy, które dotąd produkowałem i w których grałem, nagle przestały się opłacać — tłumaczy Redford. Właśnie wtedy narodziła się idea Sundance – adresu, pod który miały trafiać pomysły, których realizacja wydawała się ryzykowna finansowo z perspektywy hollywoodzkich gigantów.

Anthony Hopkins: Tak się nie dało dalej żyć, to by mnie zabiło. — Zgadzam się z Josephe Cambellem, że społeczeństwo umiera bez mitologii, że żadna kultura nie może się obyć bez swoich mitów. Od dziecka chłonąłem mity, historie większe niż życie, karmiłem się nimi, one są podstawą wszystkiego – mówił Redford w jedynym z wywiadów.

I w zasadzie taką właśnie historią większą niż życie uczynił własną biografię.

Zamiast iść z prądem, stworzył sobie i innym alternatywę – festiwal Sundance.

— Na pierwszą edycję zgłosiło się dwadzieścia pięć fabuł i sześć dokumentów. To był cały program festiwalu. W miasteczku były łącznie trzy restauracje – śmiał się Redford na tamtej konferencji prasowej.

Teraz restauracji w Park City są setki, sal kinowych kilkanaście. Tu premierę miały „Seks, kłamstwa i kasety wideo” Stevena Soderbergha, tu zaczynali Quentin Tarantino, Kevin Smith, David O. Russell, Paul Thomas Anderson i dziesiątki innych filmowców. Festiwal Sundance to już tak naprawdę kawał historii kina. W 2014 roku magazyn Time wymienił go wśród 100 najbardziej wpływowych ludzi świata.