Jest ich pięć. Na pierwszy rzut oka nie różnią się niczym. Jednak dla wytrawnych pianistów ich odmienność jest wyraźnie widoczna. Wpływa na to szlachetność brzmienia, barwa dźwięku i mnóstwo innych szczegółów, które mają w muzyce znaczenie. Oto pięć instrumentów, na których zagrają uczestnicy tegorocznego konkursu.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Steinway i Bechstein — weterani mają głos
Fortepiany Steinwaya i Bechsteina narodziły się mniej więcej w tym samym czasie, bo w okolicach 1853 r. Wtedy to Carl Bechstein uruchomił w Berlinie własną fabrykę instrumentów, która zyskała rozgłos, kiedy dyrygent Hans von Bülow zamówił w niej fortepian i publicznie wykonał na nim sonatę Liszta. Bechstein, by przysporzyć sobie jeszcze więcej sławy, zbudował sygnowany swoim nazwiskiem, złocony instrument i sprezentował go królowej Wiktorii. Podobno władczyni była zachwycona. Kiedy na dodatek zdobył złoty medal na międzynarodowej wystawie w Londynie, mógł już myśleć o podbijaniu światowych rynków. Skupił się jednak przede wszystkim na angielskim i rosyjskim. A w tym czasie za oceanem rósł mu poważny konkurent.
Henry Engelhard Steinway wybudował swój pierwszy, niewielki instrument w kuchni, po czym ofiarował go przyszłej żonie. Działo się to jeszcze w Niemczech, z których razem z rodziną postanowił wyemigrować w 1850 r. z powodu recesji ekonomicznej. Potrzeba mu było trzech lat, by w Nowym Jorku założyć fabrykę Steinway & Sons, która zasłynęła z wysokiej jakości fortepianów. Tak wysokiej, że stały się legendą, a pierwszy egzemplarz, który opuścił wytwórnię, znajduje się dziś w Metropolitan Museum of Art.
Steinway posiada obecnie dwie wytwórnie, jedną w Nowym Jorku, drugą w Hamburgu. I choć specjaliści twierdzą, że wychodzące z nich instrumenty nieco się od siebie różnią (te amerykańskie mają mocniejsze i jaśniejsze brzmienie, a niemieckie ciepły, romantyczny i ekspresyjny charakter dźwięku), to proces powstawania instrumentów w obydwu miejscach jest taki sam. Wciąż wykonuje się je ręcznie, z ponad 12 tys. części, a budowa zajmuje ponad rok. Nie bez znaczenia jest tu fakt, że wykorzystywane do tego drewno musi dojrzewać i suszyć się ponad dwa lata, dzięki czemu udaje się uzyskać pożądane brzmienie. Dlatego gra na steinwayu jest marzeniem wielu pianistów. Już w latach 70. XIX w. najwięksi z nich zaczęli wiązać się z firmą na stałe — najpierw Anton Rubinstein, a po nim Ignacy Paderewski. Obecnie do „artystów Steinwaya”, którzy zobowiązali się do zachowania wyłączności wykorzystania instrumentów, należą m.in. Ivo Pogorelić, Lang Lang, Krystian Zimerman, Piotr Anderszewski, Rafał Blechacz.
— Przez ostatnie dziesiątki lat steinway jest najczęściej wybieranym fortepianem przez uczestników Konkursu Chopinowskiego. Dzieje się tak z kilku przyczyn. Przede wszystkim znaczenie ma fakt, że dźwięk tego instrumentu jest bardzo nośny i przebija się przed orkiestrę. Pianiści zwracają też uwagę na jego salonowe brzmienie, zbliżone do tego z epoki Chopina — mówi Marcin Fidos, menedżer Steinway Piano Gallery Warsaw.
Steinway uważany jest za bardziej wymagający instrument niż inne. Można go porównać do samochodów sportowych, nad którymi trzeba umieć zapanować. Jednak zdolny pianista, z dobrą techniką, jest w stanie „rozmawiać” z tym instrumentem i wydobyć całą jego głębię. Wybierają go bardziej doświadczeni artyści, młodsi wolą fortepiany marek, które lepiej znają. Nie wszystkich bowiem stać na to, by ćwiczyć na co dzień na tak drogim fortepianie. Ceny najmniejszych, gabinetowych steinwayów zaczynają się bowiem od 50 tys. zł, a za koncertowy instrument trzeba zapłacić około 450 tys. zł.
Yamaha, Kawai, Fazioli — Japończycy i Włoch w natarciu
Na grę na instrumentach marki Yamaha, Kawai, Fazioli z roku na rok decyduje się coraz więcej uczestników konkursu. Yamaha jest powszechnie znaną firmą, choć najczęściej obecnie kojarzoną z instrumentami cyfrowymi. Jej założyciel Torakusu Yamaha swój pierwszy fortepian wybudował w 1900 r. Najpierw interesował go tylko rynek japoński, ale po pewnym czasie stwierdził, że to dla niego za mało. Wysłał więc swoich przedstawicieli do Europy i Ameryki, by przypatrzyli się bliżej branżowym nowinkom. W efekcie tego mógł pokazać jeden ze swoich fortepianów na Wystawie Światowej w St. Louis w 1904 r., gdzie otrzymał Honorową Nagrodę Główną. Jednak prawdziwe uznanie zdobył on dopiero w 1950 r., kiedy wypuścił na rynek pierwszy fortepian koncertowy FC.
Wcześniej jednak Torakusu Yamaha wychował na swoim podwórku groźnego konkurenta. Okazał się nim syn sąsiada Koichi Kawai, który od dziecka miał smykałkę do wynalazków. Yamaha, zatrudniając go u siebie, wiedział, co robi — młody chłopak wprowadził do jego firmy wiele zmian, które pozytywnie wpłynęły na jej rozwój. Świetnie im się razem pracowało aż do śmierci właściciela marki. Wtedy Kawai założył swoją fabrykę, budując instrumenty od podstaw, a nie tak jak wcześniej ze sprowadzanych z zagranicy płyt rezonansowych. Za swój pierwszy fortepian koncertowy, który miał premierę w 1952 r., otrzymał od cesarza Japonii prestiżowe wyróżnienie — Blue Ribbon Medal of Honor.
Pod koniec XX w. w pogoń za sukcesami Japończyków ruszył syn włoskiego producenta mebli Paolo Fazioli. Będąc inżynierem, z pasją grywał też na fortepianie. Wymarzył więc sobie, że stworzy własną wersję instrumentu, który będzie miał niepowtarzalne brzmienie. Wiedział, że uzyska je dzięki specjalnej konstrukcji pudła rezonansowego, a także dzięki drewnu pochodzącemu z włoskiego regionu Alp — Val di Fiemme. Właśnie z tego materiału korzysta firma Stradivarius, budując swoje wyjątkowe skrzypce.
W ten sposób powstał instrument, któremu specjaliści przypisują duże pokłady energii, co wykorzystał zwycięzca Konkursu Chopinowskiego z 2021 r. Bruce (Xiaoyu) Liu. Z kolei Yamaha, według znawców, jest przyjazna pianistom, dzięki czemu mogą zintegrować się z dźwiękiem. Podczas konkursu z 2010 r. przekonała się o tym Julianna Awdiejewa, zostając jego laureatką. Z kolei fortepian Kawai ma ładny, delikatny dźwięk, ale jego klawiatura nie jest już zbyt wygodna. Może dlatego młodzi artyści tak rzadko decydują się na grę na tym japońskim instrumencie. Który z fortepianów pomoże utalentowanemu pianiście wspiąć się na muzyczny Olimp, przekonamy się już w październiku.
