Amerykańskim naukowcom po raz pierwszy udało się przekształcić ludzkie komórki w komórki jajowe — postęp, który może oznaczać nową erę metod leczenia bezpłodności. Eksperci podkreślają jednak, że zmiana ta nie nadejdzie szybko.
Zespół kierowany przez biologa Shoukhrata Mitalipova z Oregon Health & Science University przeprogramował komórki skóry dorosłego człowieka w komórki jajowe, które następnie zostały zapłodnione w laboratorium. Przełom opiera się na nowatorskim procesie nazwanym mitomejozą — proces ten wymusza na zestawie 46 chromosomów podział w sposób naśladujący to, w jaki komórki jajowe zmniejszają swoją zawartość genetyczną o połowę.
Jest to wielki zwrot w świecie medycyny, ponieważ aby doszło do zapłodnienia, 23 chromosomy komórki jajowej muszą połączyć się z 23 chromosomami znajdującymi się w plemniku. Przy użyciu tej metody naukowcy wyprodukowali 82 funkcjonalne oocyty (komórki jajowe), po czym je zapłodnili. Zespół odkrył, że w przeciągu pierwszych 6 dni około 9 proc. z nich rozwinęło się w blastocysty, czyli najwcześniejszy etap rozwoju zarodka. Nie próbowano jednak hodować zarodków dłużej niż do tego momentu.
Eksperci: potrzebne kolejne badania
Choć przełomowe, badanie wraz z jego wynikami są jeszcze daleko od bycia użytecznymi w świecie klinicznym. Naukowcy wyjaśnili, że większość z zarodków nie rozwinęła się, a te, które się rozwinęły, często wykazywały nieprawidłowości chromosomalne. Zespół podkreśla, że aby ustalić, czy podejście to może kiedykolwiek być skuteczne i bezpieczne wśród ludzi, potrzeba lat dodatkowych badań. Pomimo tego eksperci twierdzą, że odkrycie to jest znaczące.
— To wnikliwe badanie pokazuje, że chromosomy zróżnicowanej ludzkiej komórki przy pewnych działaniach zewnętrznych mogą przejść specyficzny rodzaj podziału jądrowego, który normalnie występuje tylko w komórkach jajowych lub plemnikach — powiedział Roger Sturmey, profesor medycyny reprodukcyjnej na Uniwersytecie w Hull. — To otwiera możliwość tworzenia funkcjonalnych nowych komórek jajowych, zawierających materiał genetyczny, który w zasadzie można pobrać z dowolnych komórek w organizmie.
Jak zauważył mężczyzna, technika ta ma jednak obecnie niski wskaźnik skuteczności. Profesor podkreślił znaczenie „solidnego zarządzania” badaniem i prowadzenia dialogu publicznego w miarę postępu nauki.
— Po raz pierwszy naukowcy wykazali, że DNA ze zwykłych komórek ciała można umieścić w komórce jajowej, aktywować i sprawić, że liczba chromosomów zmniejszy się o połowę — powiedziała Ying Cheong, profesorka medycyny reprodukcyjnej na Uniwersytecie w Southampton.
Wyniki badania określiła jako ekscytujące i wyraziła nadzieję na to, że pewnego dnia mogą one zmienić sposób rozumienia i leczenia niepłodności i poronień. Z tym stwierdzeniem zgodził się profesor Richard Anderson z Uniwersytetu w Edynburgu, dodając, że zdolność do generowania komórek jajowych byłaby „znaczącym postępem”.
Nowa era medycyny reprodukcyjnej
Problemy z płodnością dotyczą miliony ludzi na całym świecie. Dla niektórych osób — takich jak np. kobiety, które straciły komórki jajowe w wyniku leczenia nowotworów lub takich, które urodziły się bez funkcjonujących jajników — obecne metody leczenia, takie jak np. zapłodnienie metodą in vitro, nie są drogą do posiadania dzieci spokrewnionych genetycznie.
— Obawy dotyczące bezpieczeństwa będą w tym przypadku bardzo poważne, ale to badanie może pomóc wielu kobietom w założeniu rodziny — wyjaśnił Anderson.
Autorzy badania przyznają, że przed nimi wciąż stoją poważne wyzwania. Większość ze stworzonych w laboratorium zarodków nie rozwinęła się prawidłowo, a segregacja chromosomów podczas mitomejozy była losowa, co prowadziło do większego ryzyka wad genetycznych. Niemniej jednak, badanie to stanowi ważny krok, pokazując, że przeprogramowanie ludzkich komórek w zdolne do zapłodnienia gamety jest technicznie możliwe.
Jeśli przyszłe udoskonalenia rozwieją wątpliwości dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności tej metody, może ona w przyszłości zapoczątkować nową erę medycyny reprodukcyjnej — choć eksperci podkreślają, że potrwa to jeszcze wiele lat.
Odniesienie
Marti Gutierrez, N., Mikhalchenko, A., Shishimorova, M., Frana, D., Van Dyken, C., Li, Y., Ma, H., Koski, A., Liang, D., Lee, S.-G., Eyberg, D., Safaei, Z., Kang, E., Lee, Y., O’Leary, T., Lee, D., Krieg, S., Wu, D., Rubin, E., … Mitalipov, S. (2025). Induction of experimental cell division to generate cells with reduced chromosome ploidy. Nature Communications, 16(1), 8340.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.
