Warszawa przygotowuje się na XIX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina — jedno z najważniejszych wydarzeń muzycznych świata. Dla publiczności to czas muzycznej magii, zaś dla organizatorów — ogromna operacja logistyczna, w której liczy się każdy detal: od fortepianów i stroicieli, przez obsługę techniczną, po hotele i archiwizację nagrań.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Konkurs, w którym młodzi pianiści z całego świata mierzą się z muzyką Fryderyka Chopina, jest przedsięwzięciem o budżecie i skali porównywalnej z dużymi festiwalami międzynarodowymi. Wymaga wielomiesięcznych przygotowań, a w jego obsługę zaangażowanych jest kilkaset osób.
Budżet i koszty
— Organizacja konkursu kosztuje około 19 mln zł — mówi Aleksander Laskowski, rzecznik prasowy Konkursu Chopinowskiego. — Najwięcej pochłaniają honoraria i wynajem sali.
To kwota obejmująca nie tylko wynagrodzenia jurorów i muzyków orkiestry, lecz także wynajem Filharmonii Narodowej, która przez trzy tygodnie staje się sercem wydarzenia. Do tego dochodzą koszty zakwaterowania uczestników, promocji i obsługi medialnej, a także produkcji materiałów wideo, które trafiają do transmisji telewizyjnych i internetowych.
Pianiści nie płacą za zakwaterowanie — przez cały czas udziału w konkursie koszty hotelu pokrywa organizator. Standard to hotele dobrej klasy w centrum Warszawy, skąd łatwo dotrzeć do sal prób i Filharmonii Narodowej. Na miejscu uczestnicy mają zapewnione wygodne warunki do odpoczynku, ale już o posiłki dbają sami — wybierając hotelowe restauracje, lokale w pobliżu czy szybkie przekąski między ćwiczeniami.
Fortepiany — pięć możliwości
Jednym z najważniejszych wyborów, przed jakimi staje każdy uczestnik, jest wybór fortepianu. Do dyspozycji pianistów przygotowanych zostaje pięć instrumentów: steinway, kawai shigeru, yamaha, fazioli i bechstein. Każdy z nich ma inne brzmienie i charakterystykę klawiatury. Niektórzy spędzają długie godziny, testując instrumenty i decydując, który najlepiej odpowiada ich interpretacji Chopina.
Historia konkursu zna przypadki, kiedy wybór fortepianu stawał się niemal anegdotą. W 2010 r. zwyciężczyni Julianna Awdiejewa zdecydowała się na steinwaya, choć wielu jej rywali sięgało po fazioli — instrument stosunkowo nowy w chopinowskiej rywalizacji, który wtedy zyskał sporo uwagi. Z kolei w 2015 r. Seong-Jin Cho zmienił fortepian między etapami, uznając, że inny model lepiej podkreśli subtelność jego interpretacji nokturnów. Tego typu decyzje pokazują, że wybór instrumentu bywa częścią strategii artystycznej, a nie tylko kwestią techniczną.
Niewidzialni bohaterowie konkursu
Za kulisami Konkursu Chopinowskiego toczą się inne, mniej widoczne zmagania. Stroiciele i technicy dbają, by dźwięk Chopina zabrzmiał tak, jak powinien. Każdy instrument wymaga codziennego strojenia, czasem nawet kilkukrotnego w ciągu dnia — wystarczy zmiana wilgotności czy temperatury, by fortepian rozstroił się w kilkanaście minut.
Zdarzało się, że stroiciele dosłownie wbiegali na estradę w przerwie między utworami, aby poprawić instrument. W 2015 r., przy wyjątkowo suchym powietrzu w Filharmonii Narodowej, fortepiany rozstrajały się tak szybko, że technicy mówili półżartem, iż sami rozgrywają „konkurs na czas”.
Także transport instrumentów to osobna operacja. Fortepiany przyjeżdżają do Warszawy w specjalnych, klimatyzowanych ciężarówkach, a samo wniesienie ich do filharmonii wymaga precyzyjnych manewrów i zespołu kilku osób. Każdy instrument waży około pół tony — do ustawienia na scenie potrzebni są doświadczeni technicy i specjalne podnośniki. Nic dziwnego, że w branży powtarza się, iż Konkurs Chopinowski to także „konkurs stroicieli i tragarzy”.
W obsługę konkursu zaangażowanych jest jednak znacznie więcej osób — ponad 150. To nie tylko stroiciele i technicy sceniczni, ale także pracownicy biura prasowego, tłumacze, realizatorzy transmisji telewizyjnych i internetowych oraz wolontariusze. To oni dbają o to, by pianista pojawił się na scenie dokładnie o wyznaczonej godzinie, by widzowie na całym świecie otrzymali perfekcyjne nagranie, a media — materiały prasowe na czas.
Tę stronę wydarzenia w wyjątkowy sposób uchwycił dokument „Pianoforte”, nagrodzony Emmy w 2024 r. Kamera zagląda nie tylko do sal prób i garderób, ale też w miejsca, gdzie widzowie zwykle nie mają dostępu. Pokazuje stroicieli czekających w napięciu na decyzję pianisty, techników poprawiających scenę w ostatnich minutach czy wolontariuszy prowadzących uczestników na estradę. Film przypomniał, że choć na scenie króluje muzyka Chopina, to za jej perfekcyjnym brzmieniem stoją dziesiątki ludzi w cieniu reflektorów.
Próby i czas na ćwiczenia
Większość uczestników spędza długie godziny w salach Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina — to tam ćwiczą między kolejnymi etapami konkursu. Filharmonia Narodowa pozostaje przestrzenią niemal niedostępną: wejść na jej scenę w ramach prób mogą wyłącznie finaliści, i to tylko przed koncertami z orkiestrą.
Ta zasada obowiązuje od lat i dla wielu pianistów oznacza, że po raz pierwszy konfrontują się z akustyką sali dopiero w chwili występu. Jedni uważają to za dodatkowe utrudnienie, inni — za wyrównanie szans, bo wszyscy stają przed tą samą próbą: nieznanym brzmieniem fortepianu w wielkiej sali pełnej publiczności.
Archiwum i dokumentacja
Każda edycja Konkursu Chopinowskiego zostawia po sobie nie tylko wspomnienia i recenzje, ale też ogromną dokumentację: protokoły jury, partytury z odręcznymi notatkami i przede wszystkim nagrania. Trafiają one do archiwum Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina, które pełni funkcję muzycznej kroniki XX i XXI w.
To dzięki tym zbiorom można dziś posłuchać, jak Maurizio Pollini grał etiudy w 1960 r., porównać tempo nokturnów Marthy Argerich z 1965 r. czy prześledzić, jak ewoluowały interpretacje polskich pianistów w kolejnych dekadach. Dzięki digitalizacji duża część tych materiałów jest już dostępna online — to kopalnia wiedzy nie tylko dla historyków, ale też dla młodych pianistów, którzy mogą analizować, jak zmieniały się standardy wykonawcze Chopina.
Konkurs Chopinowski jak Super Bowl
Konkurs Chopinowski to nie tylko zmagania pianistów — to także globalne wydarzenie medialne. W 2021 r. koncert laureatów oglądało ponad 1,8 mln osób w Polsce i za granicą, a transmisje w internecie docierały do widzów od Tokio po Buenos Aires. W świecie muzyki klasycznej konkurs ma rangę porównywalną do Super Bowl w sporcie — przez kilka tygodni Warszawa staje się miejscem, na które skierowane są oczy całego środowiska pianistycznego.
Dla wielu artystów udział w Warszawie jest momentem przełomowym — kontrakty płytowe, zaproszenia do nowojorskiej Carnegie Hall czy wiedeńskiego Musikverein zaczynają się właśnie tutaj.
Rafał Blechacz i brak drugiej nagrody
Jednym z najbardziej niezwykłych momentów w historii konkursu była edycja w 2005 r. Rafał Blechacz wygrał tak zdecydowanie, że jury nie przyznało drugiej nagrody. To był precedens — uznano, że różnica między nim a resztą uczestników jest tak duża, że klasyfikacja musi to odzwierciedlać. Karty ocen w archiwum pokazują niemal jednogłośne wskazanie na Polaka.
Dla Blechacza był to początek światowej kariery: kontrakt z Deutsche Grammophon, tysiące sprzedanych płyt, występy w największych salach koncertowych. Do dziś pozostaje on jednym z najważniejszych ambasadorów polskiej pianistyki — a jego zwycięstwo uchodzi za symboliczny moment w dziejach konkursu.
Ku stuleciu
XIX edycja Konkursu Chopinowskiego w 2025 r. to także przygotowanie do jubileuszu stulecia — w 2027 r. minie dokładnie sto lat od pierwszej odsłony w Warszawie. Konkurs niezmiennie pozostaje jednym z najważniejszych punktów w kalendarzu światowej muzyki klasycznej, wydarzeniem, które łączy najwyższe standardy artystyczne z perfekcyjną organizacją.
Na trzy tygodnie Warszawa znów stanie się światową stolicą fortepianu. Dla publiczności to spotkanie z muzyką Chopina, a dla młodych pianistów — szansa, która może zmienić całe życie.