Plastik rozkłada się nawet tysiąc lat, ale od października dzięki recyklingowi może wrócić do nas jako nowy produkt. Polska dołącza do krajów z systemem kaucyjnym.
System kaucyjny to w Europie żadna nowość. Działa już w kilkunastu krajach: Niemczech, Holandii, Szwecji, Danii, Finlandii, Norwegii. Od 1 października rusza także w Polsce. Według nowych przepisów każdy sklep o powierzchni powyżej 200 mkw. ma obowiązek skupu opakowań do recyklingu. Mniejsze jednostki mogą, ale nie muszą się na to zdecydować. Już dziś wiadomo, że większość sklepów skorzysta z zakupu tzw. kaucjomatów – urządzeń, do których wrzucimy opakowania w zamian za gotówkę.
Jeszcze niedawno wiedza o tym, jak zadziała system kaucyjny, wśród polskich konsumentów była niemal tajemna. Według badań przeprowadzonych na zlecenie RLG Polska blisko 45 proc. Polaków słyszało, że w 2025 roku ma zacząć działać system kaucyjny, ale aż 71 proc. deklarowało, że ma „duży bałagan w głowie, jeśli chodzi o to, jak będzie on działał”. Aż 41 proc. osób uważa, że systemem kaucyjnym objęte będą wszystkie opakowania, podczas gdy ustawa mówi tylko o wybranych: puszkach oraz butelkach plastikowych i wielorazowych szklanych przeznaczonych na napoje.
Co zatem trzeba wiedzieć? Przede wszystkim to, że kaucję można odzyskać wyłącznie za opakowania, na których będzie widniał symbol kaucji, więc opakowania bez oznakowania nie będą przyjmowane. Opakowania z symbolem kaucji nie pojawią się nagle 1 października: to będzie proces stopniowy. Nowe opakowania będą sukcesywnie zastępować stare.
Opakowania z symbolem kaucji nie mogą też być zgniecione i muszą mieć zachowaną czytelną etykietę, inaczej nie zostaną przyjęte – wtedy podobnie jak opakowania nieobjęte systemem kaucyjnym powinny trafić do żółtego lub niebieskiego pojemnika. Niezgniecione opakowania należy oddać do sklepu lub kaucjomatu, gdzie konsument otrzyma zwrot wpłaconej kaucji, zazwyczaj w formie pieniężnej. Zwrócone plastikowe butelki i puszki trafią do recyklingu, a szklane – po myciu i kontroli jakości – zostaną ponownie napełnione i wrócą na sklepowe półki.
Warto się w to zaangażować, by ograniczyć ilość plastikowych odpadów – plastikowa butelka po napoju (PET) rozkłada się średnio od 450 do nawet 1000 lat.
Kaucja z jasnymi zasadami
Monika Wyciechowska, dyrektor ds. edukacji i promocji w RLG
Choć według badań zrealizowanych dla kampanii „Idą zmiany” Polacy nie wiedzą, jak będzie zorganizowany system kaucyjny, to są do niego dobrze nastawieni. 86 proc. respondentów deklaruje, że od dawna zwraca do sklepu butelki objęte kaucją – mimo barier, np. konieczności posiadania paragonu. Pozytywne nastawienie Polek i Polaków do nadchodzących zmian, jak również ich chęć zaangażowania się w oddawanie opakowań powinny nas cieszyć. Jednak nie możemy zapominać, że te chęci mogą zostać zmarnowane, jeśli przy wprowadzaniu systemu kaucyjnego nie zadbamy o właściwą edukację. Łatwość identyfikowania opakowań objętych kaucją czy wiedza na temat zasad ich zbiórki również decydują o sukcesie wprowadzanych zmian. Jak pokazało nasze badanie, aż trzy czwarte z nas przyznaje, że łatwiej jest nam wyrzucić do śmieci opakowanie zwrotne (takie, za które zapłaciliśmy) niż jego równowartość w monetach. To obrazuje fakt, że ludzie nadal nie do końca zdają sobie sprawę, że wyrzucone opakowania objęte systemem to strata konkretnych pieniędzy.