Pamiętamy też o Jałcie. Po upadku nazistowskich Niemiec, prezydent Roosevelt chciał pozyskać pomoc Stalina do walki z Japonią. Uzyskał ją, ale kosztem wolności tej części Europy. Amerykański interes narodowy zrealizowano. My zapłaciliśmy cenę — mówił w exposé minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski. Części jego wystąpienia poświęconej relacjom z USA bacznie przysłuchiwał się obecny na sali ambasador USA Thomas Rose.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Radosław Sikorski w swoim czwartkowym exposé był mniej zaczepny niż rok temu, a słuchający wystąpienia Karol Nawrocki, główny protagonista i zapewne przyszyły rywal w wyścigu po prezydenturę, nie robił głupich min, co zdarzało się Andrzejowi Dudzie. Co więcej Sikorski próbował momentami brać pod włos Nawrockiego. Bronił sojuszu z USA. Jako przykład korzystnej dla wszystkich współpracy pomiędzy rządem a prezydentem podał klarowny podział zadań w grupie najbogatszych państw świat G20, do której dołączyła właśnie Polska.
Kończąc exposé, powiedział, że „granicami sporu powinny być granice państwa”. „Mniej sekciarstwa, więcej współpracy!” — apelował. Prezydent też wykonał drobny gest pod adresem Sikorskiego. „Cieszę się z tej dojrzałości ministra Sikorskiego, który po kilku miesiącach naszej współpracy, przyznał, że Stany Zjednoczone i NATO są strategicznym zobowiązaniem Polski” — powiedział. Posłowie PiS ludzie Nawrockiego nie zostawili jednak na Sikorskim suchej nitki, zarzucając mu powierzchowność („to nie exposé, ale szkolne wypracowanie”).
Ukraina nie może przegrać
Tegoroczne exposé było jubileuszowym — dziesiątym w karierze ministra spraw zagranicznych (pierwsze wygłosił w 2008 roku). Sikorski od kilku dni intensywnie promował je w mediach społecznościowych. Ostatnie poprawki w tekście nanosił w pociągu, w drodze powrotnej z Kijowa do Warszawy, gdzie uczestniczy w obchodach 4. rocznicy pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Właśnie z Ukrainy, gdzie zwiedzał m.in. zniszczoną przez Rosję elektrociepłownię, przywiózł jeden z bon motów wystąpienia: „Rosja przynosi cierpienie. Polska przynosi ciepło”. Było to nawiązanie do społecznej akcji pomocy marznącym Ukraińcom. Sikorski przypomniał m.in. inicjatywę kardynała Rysia, aby pieniądze zebrane w lutym na tacę poszły na zakup generatorów. Przyznał, że choć niektórzy wieszczyli „puste tace”, wierni dali na ten cel 6 mld złotych. Był to ukłon pod adresem konserwatywnej, katolickiej części elektoratu, bez głosów której Sikorski nie wygra wyborów prezydenckich w 2030 roku, jeśli w nich wystartuje.
Wojnie w Ukrainie i płynących z niej zagrożeniom dla Polski szef MSZ poświecił sporą część trwającego ponad godzinę wystąpienia. Cytując europejskich przywódców i szefa NATO Marka Ruttego, przypominał, że „Rosja przyniosła wojnę z powrotem do Europy” i że „musimy być gotowi na konflikt w skali, jakiej doświadczyli nasi dziadkowie i pradziadkowie”. Opowiadając o tym, dlaczego wynik wojny w Ukrainie nie powinien być obojętny Polakom, starał się przemawiać do zbiorowej wyobraźni („Wyobraźmy sobie, co by było, gdyby czołgi Putina stały w Medyce”). Przytaczał też konkretne liczby mające pokazać, że wspieranie Ukrainy bardziej opłaca się niż obrona wschodniej flanki NATO przez atakiem Rosji. Mówił, że UE w latach 2022-2025 przekazała rządowi w Kijowie pomoc o wartości 200 mld euro, podczas gdy stawienie czoła agresji Putina kosztowałoby kraje NATO 1,2 bln euro czyli 24 razy więcej niż budżet obronny Polski!
… a Rosja też przegrywa wojny
Zdaniem Sikorskiego „Kreml nie ustąpi, będzie testował kolejne granice”, bo „Putin nie chce pokoju, tylko kapitulacji”. „Zwycięstwo Kijowa będzie naszym zwycięstwem” — przekonywał minister. Wojnę za wschodnią granicą Polski rzucił na szerokie, geopolityczne tło: „Stawką wojny w Ukrainie jest nie tylko niepodległość tego państwa, nie tylko bezpieczeństwo naszego regionu Europy. Ta wojna zdecyduje o tym, który podmiot stanie się trzecim — obok Stanów Zjednoczonych i Chin — filarem nowego, globalnego układu sił. Czy będzie to Rosja czy Unia Europejska? Dla polskiego patrioty wybór powinien być oczywisty.”
Sikorski nie byłby sobą, gdyby nie wbił szpili w Putina. W zeszłorocznym expose przestrzegł decydentów na Kremlu, by „zamiast fantazjować o podbiciu Warszawy, martwili się o to, czy utrzymają Chajszenwaj”. To była niedwuznaczna sugestia, że, prowadząc wojnę w Ukrainie, rosyjski dyktator osłabia Rosję względem Chin, które wcześniej czy później sięgną po swoje dawne ziemie na Dalekim Wschodzie. Tym razem minister przekonywał, że Rosja, wbrew temu co mówi kremlowska propaganda, nie zawsze wygrywa. „Nie dajmy się nabrać. Rosja nie jest i nigdy nie była niepokonana. Przypominam — tylko w XX wieku Moskwa przegrała: wojnę z Japonią w 1905 roku; I wojnę światową; wojnę polsko — bolszewicką w 1920 roku; wojnę w Afganistanie; zimną wojnę. Putin doprowadzi Rosję do bankructwa, tak jak Breżniew” — grzmiał.
W Pawłowicz Fotygą
Najważniejsza, najdłuższa i najbardziej żywa część exposé dotyczyła członkostwa Polski w UE. Broniąc Unii, Sikorski wygłosił filipikę przeciwko eurosceptycyzmowi, który narasta w obozie Zjednoczonej Prawicy: „Tym, którzy chcieliby Unii słabej, albo Unii bez Polski, zwracam uwagę na oczywisty paradoks. Kiedy po latach Bruksela wyraźnie słucha naszych postulatów — w sprawie migracji stawiając nacisk na kontrolę granic, w polityce środowiskowej wycofując się z nadmiernych obciążeń, a w relacjach z Rosją sięgając po ostre środki — niektórzy polscy politycy sieją antyeuropejską propagandę i chcą nas z Unii wyprowadzić”. Zwracając się do prawej strony sali obrad pytał retorycznie „czy właściwą odpowiedzią na niedostatki i błędy Unii Europejskiej miałby być Polexit lub wręcz rozwiązanie Unii? Tak samo właściwą, jak wyrzucenie samochodu na złom tylko dlatego, że zawieszenie wymaga serwisowania — odpowiadał. Przytoczył też słynny wpis na X Krystyny Pawłowicz, w którym dawna posłanka PiS obwieściła, że jest za wyjściem Polski i krajów Europy Środkowej z UE („Inaczej UE i Niemcy Polskę do reszty wykończą”.)
Szef MSZ kilka razy powtarzał, że obecność w UE jest polską racją stanu. Przypominał, że cywilizacyjnego wyboru wyboru dokonaliśmy sami: „członkostwo Polski w Unii Europejskiej nie jest ani dziełem przypadku, ani efektem zewnętrznego przymusu. To był suwerenny, strategiczny wybór, jakiego dokonaliśmy w latach dziewięćdziesiątych, oceniając różne możliwe scenariusze rozwoju po upadku komunizmu. Inne drogi były — i nadal są — o wiele mniej korzystne.” Wyliczył też jakie byłyby konsekwencje wystąpienia z UE „z pobieżnych, wstępnych wyliczeń potencjalnego kosztu wyjścia Polski z Unii Europejskiej w ciągu pierwszych 5-10 lat płyną trzy podstawowe wnioski. Po pierwsze, spadek PKB między 4 a 7 procent. Po drugie, spadek wynagrodzeń nawet o 8 procent. Po trzecie, spadek eksportu produktów mięsnych i mlecznych sięgający 45-50 procent — i to w scenariuszu łagodnego rozejścia z Unią, a nie gwałtownego zerwania!”
Mówiąc o UE, Sikorski cytował nie tylko ojców założycieli Wspólnoty Jeana Monneta i Roberta Schumana, ale i cenioną przez Lecha Kaczyńskiego Annę Fotygę, szefową MSZ od maja 2006 do listopada 2007, a do niedawna europosłankę PiS: „Anna Fotyga na tej sali mówiła: »Dzięki wstąpieniu do UE jesteśmy częścią dynamicznej i silnej współwyznawanymi przez nas celami i naszymi celami politycznymi. Członkostwu w UE zawdzięczamy wiele nowych szan politycznych i gospodarczych«”. W europejskiej części expose znalazł się inny z bon motów, które zapewne przejdą do historii sejmowych wystąpień: „Wybija godzina Europy. Albo będziemy zjednoczeni, albo zjedzą nas więksi”.
Prawa ludzkie czy prawa dżungli?
Szef MSZ sporo mówił też o zmieniającym się na niekorzyść Polski porządku międzynarodowym: „Widzimy próby powrotu do zasady koncertu mocarstw — sytuacji, w której największe państwa dzielą świat na strefy wpływów (…). Chętni do reaktywacji tego systemu są niestety w różnych częściach globu. Marzą o tym niektórzy nacjonaliści, ale jest to dla Polski zjawisko jednoznacznie niekorzystne i niebezpieczne. W świecie, gdzie o wszystkim decydują tylko siła i pieniądze, nie ma miejsce na prawdziwe sojusze. Bo dzisiejszy sojusznik jutro może zostać wchłonięty. Gdzie znikają prawa boskie i ludzkie, tam wchodzi prawo dżungli” — tłumaczył.
Odnosząc się do turbulencji w relacjach z USA, powołał się na niedawny sondaż opinii publicznej, z którego wynika, że większość Polaków nie uznaje już Ameryki Trumpa za sojusznika Polski. Tłumaczył, że żaden demokratyczny rząd nie może ignorować tak istotnych zmian nastrojów społecznych. „Ameryka się zmienia. Możemy albo dostrzec fakty i odpowiednio się przygotować, albo zasłonić oczy i uszy” — mówił. Przypomniał też, że w historii już nie raz Stany Zjednoczone kierowały się własnym interesem kosztem Polski: „Pamiętamy też o Jałcie. Po upadku nazistowskich Niemiec, prezydent Roosevelt chciał pozyskać pomoc Stalina do walki z Japonią. Uzyskał ją, ale kosztem wolności tej części Europy. Amerykański interes narodowy zrealizowano. My zapłaciliśmy cenę”.
Tej części wystąpienia bardzo bacznie przysłuchiwał się obecny na sali Thomas Rose. Ambasador USA przyszedł do Sejmu mimo obecności marszałka Czarzastego, z którym zerwał kontakty. Szef MSZ przekonywał, że wątpliwości co do przyszłości relacji z USA są szczególnie niepokojące, bo „bezpieczeństwo Polski wzmacniają przede wszystkim dwie organizacje (…) Unia Europejska i NATO. Każda z nich ma inną rolę — nie konkurują ze sobą, ale wzajemnie się dopełniają.” Pod adresem Rose’a rzucił bardzo konkretną propozycję, aby Polska stała się wojskowym hubem USA na kontynencie: „Jeśli — jak zakładamy — działania Putina będą w dalszym ciągu destabilizować Europę i świat, Polska jest gotowa pełnić rolę regionalnego centrum dla sił USA: gościć bazy, misje, ćwiczenia i utrzymywać sprzęt kluczowy dla wschodniego skrzydła NATO.”
Z informacji „Newsweeka” wynika, że minister nieco złagodził ton amerykańskiej części expose. Pierwotna wersja była w tym fragmencie ostrzejsza. Sikorski, mimo głębokiej ewolucji jaką przeszedł (z proamerykańskiego eurosceptyka stał się obrońcą UE) pozostaje wciąż wielkim zwolennikiem umacniana relacji z USA bez względu na to, kto by nie rządził w Waszyngtonie. Poza tym nie chciał antagonizować prezydenta Nawrockiego, do którego po raz kolejny zwrócił się z apelem o podpisanie nominacji ambasadorskich. Bardzo sprytnym zabiegiem było pokazanie opinii publicznej na bardzo konkretnym przykładzie, że utrzymanie dobrych relacji z Polską leży też w interesie administracji Trumpa. „W ramach 128 kontraktów [zbrojeniowych — red.] wydajemy 63 miliardy dolarów na zakup amerykańskiej broni i technologii wojskowych. Tworzymy tym samym miejsca pracy w aż 15 stanach USA — od Kalifornii, Teksasu i Florydy, po Illinois, Ohio i Nowy Jork” — mówił.
Świat jak pendolino
Pointa Sikorskie o „świecie gnającym do przodu jak rozpędzony pociąg Pendolino” przejdzie do historii sejmowych expose. „Każdy, kto kiedykolwiek jechał takim pociągiem wie, że aby nie upaść, powinien znaleźć solidne punkty poparcia. Żadnemu pasażerowi nie przychodzi do głowy stawać na jednej nodze. A tym właśnie byłoby wzmacnianie relacji transatlantyckich kosztem relacji europejskich lub na odwrót — byłoby jazdą na jednej nodze w rozbujanym wagonie” — mówił minister.
Polskie pendolino nie jest może shinkansenem, ale dopóki prowadzą go właściwi ludzie, ryzyko, że pociąg zwany Polską się wykolei, nie jest wielkie.
