— Kiedy łóżko i własne ciało stają się dla pacjenta w śpiączce zamkniętym światem, fizjoterapia może ten świat stopniowo na nowo otwierać. Jej rolą jest nie dopuścić do tego, aby człowiek pozostał zamknięty wyłącznie w bezruchu i zależności — mówi mgr Dariusz Banik, fizjoterapeuta z Pododdziału Rehabilitacji Dorosłych w Śpiączce w Brzeskim Centrum Medycznym.
Co roku 22 marca obchodzony jest Światowy Dzień Śpiączki, jedno z najważniejszych wydarzeń w ramach kampanii na rzecz leczenia śpiączki, ukazującej śpiączkę jako uleczalną jednostkę kliniczną. W tym roku tematem wiodącym jest „Jak wygląda fizjoterapia osób po ciężkich urazach mózgu?”. Wydarzenie, organizowane w ramach międzynarodowej inicjatywy Curing Coma Campaign, odbędzie się 22 marca o godzinie 16:00 w formule webinaru online. (Link do transmisji dostępny na stronie: www.swiatowydzienspiaczki.pl).
Im wcześniej, tym lepiej
Przez lata fizjoterapia u pacjentów w śpiączce, w stanie minimalnej świadomości oraz z zespołem niereaktywnego czuwania pozostawała niedocenioną częścią leczenia. Dziś staje się jednym z filarów nowoczesnej neurorehabilitacji. Badania pokazują, że powinna być wdrażana jak najwcześniej — już na oddziale intensywnej terapii, jeśli stan chorego na to pozwala, a następnie kontynuowana na kolejnych etapach opieki.
Dawniej fizjoterapeuci koncentrowali się przede wszystkim na pielęgnacji, profilaktyce przykurczów i biernym usprawnianiu. Współczesna fizjoterapia jest jednak znacznie szersza. Obejmuje dbałość o bezpieczeństwo biologiczne pacjenta, poprawę funkcji oddechowej, właściwą tolerancję zmian pozycji i pionizacji, ograniczanie skutków unieruchomienia oraz wspieranie tych funkcji, które pacjent zachował i może stopniowo odzyskiwać. — Celem nadrzędnym fizjoterapii jest odzyskiwanie funkcji różnego rodzaju — od ruchowych i oddechowych po komunikacyjne. To nie jest już wyłącznie walka z powikłaniami unieruchomienia, ale świadome tworzenie warunków do dalszej poprawy — mówi mgr Banik.
Nauka skupienia
Gdy fizjoterapeuta poznaje pacjenta, nigdy nie wie, jak długo będzie trwała terapii ani co dzięki niej uda się osiągnąć. Z niektórymi pracuje kilka, a nawet kilkanaście lat. Ale zawsze zajęcia z osobami po ciężkich uszkodzeniach mózgu powinny być dobierane indywidualnie do pacjenta. — Zakres i intensywność oddziaływań muszą być każdorazowo dostosowane do aktualnego stanu chorego. Jeżeli pacjent w nocy otrzymał leki przeciwpadaczkowe po epizodzie padaczkowym, jego reakcja na terapię może być wyraźnie słabsza niż w dniu, w którym nie pozostaje pod wpływem takich leków. To zmienia sposób prowadzenia rehabilitacji. Wiemy też z nowszych badań, że znaczenie ma sama pozycja pacjenta: w pozycji siedzącej lub podczas pionizacji jego reakcje mogą być bardziej czytelne niż w leżeniu — tłumaczy mgr Banik.
Jak dodaje mgr Banik, fizjoterapia w tej grupie pacjentów opiera się na uważnej obserwacji, analizie reakcji chorego i stopniowym zwiększaniu zakresu interwencji. — Tłumaczę studentom, że jest to trochę jak z nauką skupienia. Małe dzieci nie są w stanie długo utrzymać uwagi, dlatego potrzebują częstszych przerw. Studenci potrafią pracować znacznie dłużej. Podobnie jest z naszymi pacjentami. Na początku interwencje bywają krótkie, aby dać choremu czas na przyjęcie bodźców i ich uporządkowanie. Zdarza się, że podchodzimy do pacjenta nawet kilkanaście razy dziennie. Wraz z poprawą tolerancji bodźców i większą zdolnością współuczestniczenia w terapii wydłużamy czas oddziaływań i dopasowujemy je do tego, na ile pacjent jest w stanie aktywnie w nich uczestniczyć — mówi mgr Banik.