Konto Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej, która nadzoruje bezpieczeństwo naszego nieba, zostało zajęte na wniosek Pfizera. Amerykański koncern chce w ten sposób odzyskać 5,6 mld zł, które Polska przegrała w sporze o szczepionki na COVID-19.
Polska, która przegrała 1 kwietnia spór z Pfizerem za nieodebrane szczepionki przeciw Covid-19, przygotowywała się właśnie do złożenia apelacji. Zanim jednak złożyła wniosek do belgijskiego sądu, amerykański koncern zajął konto PAŻP. W ten sposób chce ściągnąć wierzytelności od państwa polskiego. Przegrana kwota wynosi 5,6 mld zł. Informację potwierdził nam rzecznik PAŻP Marcin Hadaj.
Jak poinformował, 1 lipca br. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej otrzymała od Europejskiej Organizacji ds. Bezpieczeństwa Żeglugi Powietrznej (EUROCONTROL) z siedzibą w Belgii informację o zajęciu wierzytelności PAŻP z tytułu należnych jej opłat trasowych.
— Otrzymanie przez EUROCONTROL tytułu wykonawczego oznacza obowiązek wstrzymania przekazywania PAŻP wszelkich środków pochodzących z opłat trasowych, zarówno zgromadzonych obecnie, jak i wpływających w przyszłości, do czasu zaspokojenia roszczenia Pfizer lub innego rozstrzygnięcia sprawy — mówi Marcin Hadaj.
Wcześniej była Rumunia
Ten sam ruch Pfizer wykonał również w Rumunii. Tam, jak informuje portal romania-insider.com, ROMATSA, czyli rumuński odpowiednik PAŻP, został powiadomiony przez EUROCONTROL, czyli międzynarodową organizację z siedzibą w Brukseli, która koordynuje zarządzanie ruchem lotniczym w Europie, o zajęciu środków w ramach egzekucji wszczętej przez Pfizera przeciwko państwu rumuńskiemu. EUROCONTROL ma wskazać, jakie kwoty posiada lub jest winien Rumunii, a następnie tymczasowo je zamrozić. Procedura dotyczy odzyskania 3,4 mld lei wraz z odsetkami oraz 18,5 mln euro kosztów sądowych.
Wydawało się, że w Polsce sytuacja jest inna, bo nasz rząd zapowiedział apelację od przegranego wyroku. Jak wynika z naszych informacji, apelacja miała zostać wniesiona w połowie sierpnia. Jednak zgodnie z przepisami belgijskimi, inaczej niż w polskim prawie liczy się już wyrok pierwszej instancji. Polska prosiła o wstrzymanie egzekucji do czasu prawomocnego wyroku, jednak sąd odrzucił wniosek. Zatem zgodnie z obowiązującymi przepisami Pfizer może już teraz prowadzić postępowanie komornicze. I właśnie to robi.
Dlaczego akurat PAŻP? W skrócie: chodzi o możliwość dostępu do jednostki, która ma pieniądze z budżetu państwa. EUROCONTROL „ściąga długi Pfizera”, tylko dlatego że może zostać potraktowany jako podmiot, który ma pieniądze należne państwu lub państwowej jednostce. – Od lat część firm stosuje metodę polegającą na tym, że jeżeli uzyskują korzystne wyroki w belgijskim sądzie, występują następnie nie tyle z powództwem, ile z wnioskiem egzekucyjnym o zajęcie wierzytelności przysługujących wobec danego kraju. Problem polega na tym, że nie są to wierzytelności państwa jako takiego, lecz środki należne konkretnej jednostce. W polskim przypadku chodzi o PAŻP — tłumaczy nam jeden z rozmówców.
Podobne sytuacje zdarzały się już wcześniej, m.in. w przypadku Serbii, Albanii czy ostatnio Rumunii. Belgia ma prowadzić prace nad dodatkowym rozwiązaniem do umowy międzynarodowej związanej z EUROCONTROL-em, które miałoby uniemożliwić stosowanie takiej procedury. Te przepisy nie weszły jednak jeszcze w życie.
— W przypadku Rumunii Pfizer rzeczywiście zastosował tę sporną, ale jak się okazuje, bardzo skuteczną procedurę. Formalnie jest ona zgodna z prawem, natomiast jej ocena etyczna to już inna sprawa. Dodatkowo ma ona bardzo silny wymiar polityczny nie tylko dla Polski, ale dla całej Unii europejskiej, bo dotyczy linii lotniczych — wyjaśnia nasz rozmówca.
O komentarz poprosiliśmy EUROCONTROL, ale odpowiedź brzmiała: nie komentujemy sprawy ze względu na trwające postępowanie prawne.
Polska nie odebrała szczepionek
Przypomnijmy: spór Polski z Pfizerem dotyczy nieodebranych szczepionek przeciw COVID-19. W 2022 r. Polska przestała przyjmować kolejne dostawy, wskazując m.in. na nadpodaż preparatów, zmianę sytuacji pandemicznej oraz skutki wojny w Ukrainie. Pfizer i BioNTech pozwały Polskę, domagając się wykonania umowy i zapłaty za ok. 60 mln nieodebranych dawek.
Pierwszego kwietnia francuskojęzyczny sąd pierwszej instancji w Brukseli nakazał Polsce wykonanie umowy i zapłatę ok. 5,6 mld zł. Sąd uznał, że ani wojna w Ukrainie, ani spadek liczby zakażeń nie uzasadniają uchylenia lub zmiany zobowiązań wobec Pfizera. Nie podzielił też argumentów o nadużyciu pozycji dominującej przez koncern ani zarzutów dotyczących nieprawidłowości przy zawieraniu umowy.
Rząd zapowiedział dalsze działania, w tym apelację. Sprawa ma wymiar budżetowy. Kwota ok. 5,6 mld zł pojawia się w momencie, gdy system ochrony zdrowia mierzy się z poważną luką finansową, a NFZ sygnalizuje brak środków na pełne pokrycie kosztów świadczeń — w tym roku brakuje 14 mld zł do końca roku. A plan na przyszły — 2027 r. — wynosi dziurę w wysokości 20 mld zł. Dlatego każda kolejna decyzja w sprawie Pfizera będzie miała znaczenie nie tylko prawne, ale także polityczne i finansowe dla całego rządu i budżetu.
– Zgodnie z ustawą o PAŻP państwo polskie nie odpowiada za zobowiązania PAŻP oraz PAŻP nie odpowiada za zobowiązania Państwa Polskiego. Państwo polskie było świadome sytuacji i stanu prawnego od kwietnia 2026 roku. Było wystarczająco dużo czasu aby przygotować się na zastosowanie odpowiednich środków prawnych wg prawa belgijskiego aby zablokować działania komornicze w EUROCONTROL – komentuje były prezes PAŻP Janusz Janiszewski. Według informacji „Newwsweeka”, Agencja ma w tej chwili środki na dwa, trzy miesiące. PAŻP zapewnia, że podejmuje wszelkie działania zmierzające do uchylenia zabezpieczenia i zwolnienia środków finansowych PAŻP. Przygotowywany jest formalny sprzeciw, który zostanie wniesiony w wymaganym terminie.
Oto pełne oświadczenie PAŻP:
1 lipca br. Polska Agencja Żeglugi Powietrznej otrzymała od Europejskiej Organizacji ds. Bezpieczeństwa Żeglugi Powietrznej (EUROCONTROL) z siedzibą w Belgii informację o zajęciu wierzytelności PAŻP z tytułu należnych jej opłat trasowych. Zajęcie nastąpiło w związku z wyrokiem sądu belgijskiego z kwietnia 2026 r. wydanym w sprawie Pfizer przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej. Postępowanie to nie dotyczyło PAŻP i pozostaje całkowicie niezwiązane z wykonywaniem przez nią zadań.
Otrzymanie przez EUROCONTROL tytułu wykonawczego oznacza obowiązek wstrzymania przekazywania PAŻP wszelkich środków pochodzących z opłat trasowych — zarówno zgromadzonych obecnie, jak i wpływających w przyszłości — do czasu zaspokojenia roszczenia Pfizera lub innego rozstrzygnięcia sprawy. Opłaty trasowe są pobierane przez EUROCONTROL w imieniu PAŻP na podstawie Konwencji EUROCONTROL oraz Umowy wielostronnej w sprawie opłat trasowych, ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską w drodze ustaw. Stanowią one ponad 80 proc. przychodów Agencji i są podstawowym źródłem finansowania jej działalności.
Na obecnym etapie PAŻP podejmuje wszelkie działania zmierzające do uchylenia zabezpieczenia i zwolnienia środków finansowych PAŻP. Przygotowywany jest formalny sprzeciw, który zostanie wniesiony w wymaganym terminie. Działania PAŻP są prowadzone w ścisłej koordynacji z Prokuratorią Generalną Rzeczypospolitej Polskiej oraz właściwymi organami państwa. Równocześnie, we współpracy z właściwymi instytucjami krajowymi, podejmujemy działania mające na celu zabezpieczenie środków finansowych na zapewnienie nieprzerwanej realizacji zadań PAŻP.
Podkreślamy, że przedmiot postępowania sądowego stanowiącego podstawę do zablokowania środków PAŻP, pozostaje bez związku z działalnością Agencji. Priorytetem PAŻP pozostaje utrzymanie najwyższego poziomu bezpieczeństwa oraz ciągłości świadczenia służb żeglugi powietrznej, nie ma również ryzyka jakichkolwiek zwolnień pracowników.