Cała prawda o czekaniu na SOR-ach. „Pacjent widzi wierzchołek góry lodowej”

Podczas jednego 12-godzinnego dyżuru przez karetkę taką, w jakiej pracuje, przewija się średnio od pięciu do 10 pacjentów. – Choć dyżur dyżurowi nierówny – podkreśla.

Na samym SOR-ze liczby kształtują się jeszcze inaczej. SOR Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie notował średnio 132 pacjentów dziennie. SOR Szpitala św. Wojciecha w Gdańsku przyjmuje około 170 osób na dobę.

Przykładowo oddział ratunkowy szpitala przy ul. Lindleya w Warszawie może przyjąć 60 pacjentów na dobę, lecz – jak tłumaczył w rozmowie z RDC tamtejszy zastępca koordynatora – średnio przyjmuje ich 120. – Ja mówię o średniej, ale to znaczy, że są dyżury, gdzie jest 175 – podkreślał.

Na SOR-ach klinicznych te wartości są większe, ale i w mniejszych szpitalach powiatowych sięgają kilkudziesięciu pacjentów na dobę.

– W Polsce za mało edukuje się o tym, jak wygląda cały proces terapeutyczno-diagnostyczny na SOR-ze – mówi Interii Julia. To, co widzimy z perspektywy pacjenta to jedynie wierzchołek góry lodowej. Pod powierzchnią kryje się wielopoziomowy i mocno przeciążony system.

Błędne wyobrażenia kształtują w nas najczęściej seriale medyczne. – Tam są same ratunkowe przypadki i wszystko się dzieje „na cito”. Na Szpitalne Oddziały Ratunkowe trafia natomiast sporo ludzi, którzy nie potrzebują natychmiastowych interwencji – dodaje.

Jej słowa potwierdza tegoroczny raport NIK, wedle którego niemal połowa pacjentów na kontrolowanych SOR-ach nie potrzebowała pomocy doraźnej w oddziale ratunkowym, a zaledwie 6,2 proc. pacjentów znajdowało się w grupie najwyższego zagrożenia zdrowotnego.

– To właśnie jedna z najważniejszych przyczyn przeciążenia SOR-ów i wydłużonego czasu oczekiwania na udzielane świadczenia. Gdyby przykładowo z SOR-u do laboratorium trafiała krew 30 pacjentów, a nie 100, to wszystko by przebiegało sprawniej – tłumaczy Julia, przypominając o placówkach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) oraz Nocnej i Świątecznej Opieki Zdrowotnej (NiŚOZ).

– Niestety, w tych pierwszych najczęściej pacjenci i ich rodziny słyszą, że dziś już lekarz nie przyjmie, a o istnieniu drugich wciąż mało osób ma pojęcie – przyznaje.

Wokół medycyny ratunkowej nadal krążą uciążliwe dla personelu medycznego mity. Jako przykład Julia podaje ten o kolejności przyjęć.

– Sporo ludzi myśli, że jeśli wezwą karetkę, to w szpitalu będą szybciej zaopiekowani. Tak absolutnie nie jest. Wyobraźmy sobie sytuację, w której karetka przywozi kogoś ze złamaną nogą i jednocześnie na SOR samodzielnie zgłasza się pacjent z objawami zawału. Czy pacjent z karetki będzie miał pierwszeństwo? Oczywiście, że nie – tłumaczy.

Sposób dostania się na SOR nie decyduje o kolejności leczenia. – Ewentualnie o kolejności rejestracji, by zespół ZRM mógł jak najszybciej być z powrotem gotowy do wyjazdu – zaznacza ratowniczka.

Brak tej świadomości rodzi pretensje. Najczęściej wymierzane właśnie ratowników, lekarzy, pielęgniarki.

– Można by uniknąć wielu awantur i pretensji wobec personelu SOR-u, gdyby pacjenci wiedzieli, jak to wszystko wygląda – stwierdza Julia.

Ktoś musi opisać ich tomografię. Trzeba poczekać na wyniki badań z laboratorium, by móc podjąć jakąkolwiek decyzję. Gdy potrzebna jest konsultacja, trzeba czekać, aż specjalista skończy operować albo zejdzie ze swojego oddziału. Czasami na konsultacje trzeba odesłać pacjenta do innego szpitala. Zamówić dla niego międzyszpitalny transport…

Scenariuszy jest mnóstwo. Bywa, że za godzinami spędzonymi na SOR-ze kryje się konieczność obserwacji stanu pacjenta. To może być czekanie na wolne łóżko na oddziale. Na sporządzenie wypisu, nie raz przerywane „wjazdem” stanu nagłego. Problemem ma też być ograniczona liczba lekarzy chętnych do pracy na tym oddziale. – A pacjent myśli, że nic się nie dzieje i jest zły – dodaje Julia.

– To, jaki pacjent trafi się w karetce lub na SOR-ze, to jedna wielka loteria. W ciągu ostatniego roku trafił mi się dyżur, gdzie mieliśmy dwa zatrzymania krążenia. Jedno okazało się zgonem przed naszym przybyciem – opowiada Julia.

– W drugim przypadku, mimo naszych starań, z uwagi na poważne obciążenia chorobowe tej osoby, nie udało się jej uratować – wspomina. Obcowanie ze śmiercią stało się jej codziennością. Mimo to, nie są to sytuacje, do których da się tak po prostu przyzwyczaić. System nie pozwala jednak na moment zadumy.

– Przykra prawda jest taka, że nie bardzo możemy sobie pozwolić na przeżywanie. Przynajmniej nie w pracy. Nikogo to raczej w tym systemie nie obchodzi. Nie mamy nawet oficjalnie przerw na jedzenie, pracując na karetce. Jeśli był zgon, naszym zadaniem jest wypisanie papierów, uzupełnienie sprzętu i leków. Nie ma mowy o tym, żeby zjechać i chwilę odpocząć po trudnym dla nas wyjeździe – opowiada.

Przyznaje, że zdarzało się jej korzystać z telefonu zaufania dla medyków.

Choć śmierć jest nieodłącznym elementem medycyny ratunkowej, trudno tu o jakiekolwiek sztywne statystyki. – Czasami akcja jest poprowadzona idealnie, a mimo to na monitorze wciąż widzimy płaską kreskę. Jak to kiedyś rzekł mój świętej pamięci profesor: „w medycynie nie ma nic na pewno i nie ma nic na zawsze” – dodaje Julia.

Jednak z jej obserwacji wynika, że do śmierci najczęściej dochodzi tam, gdzie zabraknie pierwszej pomocy. – Przykładowo przyjeżdżamy na miejsce zdarzenia, gdzie ktoś od ponad 20 minut nie oddycha i nikt nie uciskał klatki piersiowej w tym czasie. Szansę na uratowanie takiego pacjenta są niemal zerowe – podkreśla.

Julia obserwuje też pewien paradoks. – Kilkukrotnie miałam pacjentów z objawami udaru mózgu, którzy czekali na wezwanie karetki dwa, trzy dni, bo myśleli, że im to przejdzie. Czasami mówią, że nie chcieli sprawiać kłopotu i nadużywać służb. A chwilę po takim wezwaniu jadę do kataru i gorączki w sezonie grypowym albo do kogoś, kto dostał w twarz „z liścia” na imprezie – opowiada.

Trafiają się też wezwania do osób, które nie żyją od kilku godzin. Julii zdarzało się patrzeć na plamy opadowe pacjenta i jego rodzinę, oczekującą, że „coś zrobi”.