Podczas gdy Ukraińcy bardzo chwalą sobie polskie czołgi PT-91, Rosjanie starają się je na każdym kroku dyskredytować. Czołg polskiej produkcji został wykorzystany w czasie kolejnego wypadu rosyjskich ochotników na terytorium Rosji. Jak się sprawdza na froncie?
Czołgi PT-91 Twardy zostały wysłane na Ukrainę w drugiej transzy polskiej pomocy, zaraz po czołgach T-72M1/M1R. W sumie na front trafiło ponad 60 pojazdów tego typu. Bardzo prawdopodobne, że na wschód wysłano ok. 80 czołgów, które wystarczyłyby do wyposażenia jednej kompletnej brygady zmechanizowanej.
Przekazane wozy trafiły na wyposażenie 22. Samodzielnej Brygady Zmechanizowanej, która walczyła na Zaporożu. Ukraińcy wzmocnili swoje wozy dodatkowymi kostkami pancerza reaktywnego Kontakt-1/Nóż, którymi poprawiono ochronę przedziału załogi. To jedyna zmiana, jakiej dokonali, wynikająca z używania innych typów czołgów radzieckiej proweniencji.
PT-91 Twardy. Ukraińcy znają tę konstrukcję
Dzięki temu, że PT-91 bazuje na radzieckiej konstrukcji, Ukraińcy mogli bardzo szybko wdrożyć pojazdy do służby. Pancerniacy walczący na Zaporożu, w wywiadzie dla serwisu „Zaporoże Społeczne”, mówili, że zostali przeszkoleni zaledwie w ciągu pięciu tygodni. Po niemal roku doświadczenia wypracowali sobie opinię na temat polskich wozów.
Ukraińcy podkreślają, że PT-91 Twardy w bezpośrednim porównaniu jest znacznie lepszy od już przekazanego T-72M, a także jugosłowiańskiej wersji T-72 — M-82, które dostarczane są do Ukrainy. Żołnierze dodają, że niewątpliwą zaletą PT-91 jest to, że bazują one na radzieckim pojeździe. Z tego powodu naprawy nie są tak problematyczne, jak w przypadku innych zachodnich czołgów, ponieważ ukraińscy mechanicy znają tę konstrukcję, a części zamienne pasują ze starego T-72.
— Tuż po otrzymaniu T-72M1R Ukraińcy porównywali go, za sprawą bardzo dobrej kamery termalnej PCO Asteria, do mercedesów, podczas gdy lepiej znane im czołgi miały być ładami — mówi Bartłomiej Kucharski, ekspert Zespołu Badań i Analiz Militarnych. — PT-91 to jeszcze większy przeskok. Czołg rzeczywiście musi być „twardy”, ponieważ nie widać zbyt wielu dowodów na niszczenie ich przez Rosjan w Ukrainie.
Słowa te potwierdzają Ukraińcy, którzy twierdzą, że Twardy jest godnym konkurentem dla rosyjskich czołgów. Ma lepszy system kierowania ogniem i zasięg, a pancerz ERAWA nie tylko chroni, ale także ogranicza widoczność czołgu w widmie podczerwieni.
— Niedawno zresztą co najmniej jeden PT-91 został użyty podczas operacji proukraińskich rosyjskich formacji antyrządowych w rejonie Biełgorodu. Wykorzystanie polskiego czołgu podczas takiego zadania zapewne miało mieć silny wydźwięk propagandowy – dodał ekspert.
Twarde uderzają w Rosji
Wczesnym rankiem we wtorek 12 marca, do obwodów kurskiego i biełgorodzkiego wkroczyli walczący po stronie Ukrainy żołnierze z Legionu Wolności Rosji, Rosyjskiego Korpusu Ochotniczego oraz Batalionu Syberyjskiego. Na wyposażeniu jednej z tych jednostek znalazły się przekazane PT-91.
Żołnierze Legionu uderzyli w kierunku Grajworonu, Szebiekina i Kazinki. Wozy rozpoznawcze dotarły do granic Biełgorodu. Na szpicy uderzenia znalazły się przynajmniej dwa Twarde.
„Epicentrum walk między rosyjskimi ochotnikami a wojskami Putina znajduje się w miejscowości Tiotkino w obwodzie kurskim” — napisała w środę ukraińska agencja Ukrinform, powołując się na Aleksieja Baranowskiego z Legionu Wolność Rosji.
Rosyjskie ministerstwo obrony poinformowało, że atak został odparty, a historyk wojskowości i dyrektor Muzeum Sił Obrony Powietrznej Jurij Knutow powiedział „Izwiestii”, że PT-91 to wcale nie takie cudo.
— PT-91 to T-72, który jest produkowany w Polsce na licencji. Nie można powiedzieć, że istnieją różnice superfundamentalne. Maszyny te, wykonane przez samych Polaków, są oczywiście trochę gorsze od tych wyprodukowanych przez Związek Radziecki. Co więcej, licencjonowane T-72 mają przedni pancerz gorszej jakości niż czołgi T-72 opracowane dla armii radzieckiej. Wynika to z braku niektórych warstw pancerza — stwierdził.
Rosyjskie media podkreślają, że pod względem bezpieczeństwa PT-91 znacznie ustępują nie tylko rosyjskim czołgom z rodziny T-72, ale nawet T-62M, które „potrafią przetrwać wybuch miny przeciwpancernej bez szczególnych konsekwencji dla załogi, czego nie można powiedzieć o polskim czołgu”.
Na nieszczęście dla kremlowskiej propagandy doświadczenia z frontu są zupełnie inne i Rosjanom na nic zdaje się zaklinanie rzeczywistości. Mówią o tym wprost Ukraińcy. Sami Rosjanie przyznają, że pierwszego Twardego udało im się wyłączyć z użycia dopiero po niemal roku od dostarczenia pierwszych pojazdów – 9 lipca 2023 r.
Modernizacja radzieckiej broni
Budowane w Gliwicach PT-91 są głęboko zmodernizowanymi licencyjnymi T-72M1 w wersji dla krajów Układu Warszawskiego, które miały gorszy pancerz niż czołgi produkowane dla armii byłego ZSRR. Dla Polski opracowanie PT-91 Twardy było pierwszym dużym wyzwaniem w modernizacji radzieckiej broni w latach 90. XX w., opierającej się wyłącznie na własnych siłach i doświadczeniu. Pracując nad nim, przemysł obronny musiał rozwiązać szereg problemów, co sprawiło, że projekt ten stał się prawdziwym narodowym programem pancernym.
Przede wszystkim poprawiono ochronę bierną, instalując pancerz reaktywny systemu ERAWA. Po drugie, zmodernizowano system kierowania ogniem, instalując polski system Drawa, co polegało na wymianie celowników na instalację najpierw noktowizora, a następnie kamery termowizyjnej dla działonowego. W skład systemu wchodzi dalmierz laserowy z komputerem balistycznym.
Taka aktualizacja systemu zwiększyła celność ognia, a także znacznie uprościła naprowadzanie, nie mówiąc już o tym, że czołg był w stanie prowadzić działania bojowe nawet w nocy. Dodatkowo dowódca pojazdu i mechanik-kierowca otrzymali sprzęt do obserwacji nocnej.
Masa pojazdu wzrosła do 46 ton, w porównaniu do 41 ton T-72M1, dlatego zdecydowano, że wymieniony zostanie również silnik. Motor W-46 o mocy 780 KM został zastąpiony przez S-12U o mocy 850 KM. Dzięki temu udało się utrzymać prędkość na poprzednim poziomie.
