Są reklamowane jako nieszkodliwe, a wielu ich użytkowników jest przekonanych, że wdychają jedynie parę wodną, ale wcale tak nie jest. Elektroniczne papierosy mogą być równie groźne, jak zwykłe.
Ponad połowa Polaków uważa, że e-papierosy stanowią bardzo dobry środek zapobiegający przed powrotem do nałogu. Pozwalają bowiem zająć czymś ręce oraz dawkować nikotynę w zależności od potrzeb, a także oferują szeroki wybór smaków. Badanie to zostało przeprowadzone w 2014 r. przez jednego z producentów e-papierosów. Wtedy też można było je palić wewnątrz budynków. Uważano bowiem, że wapowanie wcale nie jest szkodliwe.
Z badań, które są prowadzone od prawie dekady, wynika, że bardzo się myliliśmy. E-papierosy wydają się szkodzić w podobny sposób jak zwykłe. Najnowszych dowodów, które to potwierdzają, dostarczyli naukowcy z University College London oraz Uniwersytetu w Innsbrucku. Wykazali oni, że e-papierosy wpływają na geny w takim sam sposób jak zwykłe papierosy. Tego typu zmiany u zwykłych palaczy prowadzą do raka płuc. To sugeruje, że wapowanie może być równie groźne, jak palenie. Szczegóły badania zostały opublikowane w czasopiśmie „Cancer Research”.
Autorzy publikacji przyznają, że nie dowiedli istnienia bezpośredniego związku między używaniem e-papierosów a rozwojem raka płuca, ale może to wynikać z tego, że e-papierosy są na rynku od zaledwie kilkunastu lat i początkowo większość palaczy paliła je okazjonalnie. Nowotwór zaś potrzebuje czasu, aby się rozwinąć. Jednak zmiany, jakie zaobserwowali naukowcy, sugerują, że taki związek istnieje.
„Zdrowsza” alternatywa
Pierwszego elektronicznego papierosa wymyślił już w 1963 r. amerykański inżynier Herbert A. Gilbert. Urządzenie nie wydzielało dymu i miało wszystkie podstawowe elementy dzisiejszego e-papierosa: baterię, grzałkę i zbiorniczek z aromatyzowanym płynem. W latach 60. nie mówiło się jednak powszechnie o zagrożeniu, jakie palenie niesie dla zdrowia, ani o rzucaniu palenia. Zapewne dlatego wynalazkiem Gilberta, który miał być „zdrowszą” alternatywną dla nałogowych palaczy, nikt się nie zainteresował. Nie został on nigdy wprowadzony na rynek.
Papieros elektroniczny w takiej postaci, jaką znamy obecnie, powstał w 2003 r. w Hongkongu. Opracował go chiński aptekarz interesujący się elektroniką, który palił 60 papierosów dziennie, strasznie kasłał, jego ojciec umarł na raka, ale on sam nie potrafił zerwać z nałogiem. Pierwsze e-papierosy pojawiły się na chińskim rynku w maju 2004 r. i od tego czasu błyskawicznie podbijają świat.
Zagrożone płuca
Uczeni analizowali zmiany epigenetyczne, jakie powstają pod wpływem papierosów i e-papierosów w komórkach jamy ustnej, które są bezpośrednio narażone na działanie palenia, oraz w komórkach krwi i szyjki macicy, do których mogą przenikać substancje palaczy. Do badania wykorzystali 3,5 tys. próbek osób palących. Wykazali, że istotne zmiany epigenetyczne, czyli zmiany aktywności niektórych genów, wystąpiły w komórkach wyściełających jamę ustną zarówno palaczy, jak i osób palących e-papierosy, które rzadko paliły tradycyjne papierosy. A tego typu zmiany mogą prowadzić do niekontrolowanego wzrostu komórek i tym samym do powstania nowotworu.
Autorzy badania podkreślają, że z ich analizy wynika jednoznacznie, że e-papierosy nie są tak bezpieczne, jak sądzą niektórzy. Mogą być równie szkodliwe, jak zwykłe. Dlatego powinny być stosowane jedynie jako pomoc w rzucaniu palenia. Tymczasem ich atrakcyjne opakowania kuszą młodych ludzi, którzy uwielbiają gadżety i tak też podchodzą do e-papierosów.
Wynikami tego badania nie jest zaskoczony prof. Dariusz M. Kowalski, prezes Polskiej Grupy Raka Płuca, kierownik Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie. Profesor przypomina, że w większości przyczyną raka płuca jest palenie papierosów. – Ponad 90 proc. chorych z rakiem płuca to są byli lub aktualni palacze – mówi profesor. Jednak ostatnio kampania antynikotynowa straciła impet. Niepokój profesora i innych lekarzy budzi też to, że coraz więcej młodych ludzi korzysta z e-papierów. – A stąd jest jeden lub dwa kroki do uzależnienia się od konwencjonalnych papierów, a ponadto jest tam nikotyna i substancje, które się wciąga do płuc, a wszystkie one mogą sprzyjać rozwojowi raka płuca – dodaje prof. Kowalski.
Zaburzona odporność
Nie jest to pierwsze ostrzeżenie naukowców przed e-papierosami. Już w czasie pandemii lekarze zwracali uwagę, że palacze – zarówno zwykłych papierosów, jak i elektronicznych, mają bardziej zniszczony nabłonek dróg oddechowych niż osoby niepalące. Częściej chorują też na POChP i przewlekle zapalenie oskrzeli, z typowym porannym kaszlem. Dlatego niebezpieczeństwo zakażenia koronawirusem było u nich zdecydowanie wyższe niż u osób niepalących.
Jesienią ubiegłego roku naukowcy z Uniwersytetu w Birmingham wykazali, że nawet niewielka ekspozycja na opary e-papierosów może mieć negatywny wpływ na układ immunologiczny. Wdychanie oparów uniemożliwia prawidłowe działanie komórek odpornościowych pierwszej linii, zwanych neutrofilami. Wniosek ten uczeni z Uniwersytetu w Birmingham wyciągnęli po tym, jak zbadali neutrofile pobrane z krwi osób, które nigdy nie paliły ani nie wapowały, a następnie poddali je działaniu 40 wdechów (tyle średnio wykonuje ich codziennie umiarkowany palacz). Połowa próbek była narażona na opary nikotyny, a reszta na różne inne substancje.
Analiza wykazała, że neutrofile już po tak krótkiej ekspozycji na opary e-papierosów nie mogły się prawidłowo poruszać i nie były w stanie chronić organizmu przed patogenami. Komórki te są niezwykle ważna dla zdrowia. Chronią przede wszystkim płuca. To oznacza, że osoby regularnie używające e-papierosów są w dużym stopniu narażone na choroby układu oddechowego.
Zmiany w naczyniach
Wapowanie może też sprzyjać chorobom układu krążenia. Naukowcy z Uniwersytetu Pensylwanii odkryli, że już po jednym zaciągnięciu się e-papierosem dochodzi do zmian w naczyniach krwionośnych. Tętnice były bardziej sztywne i średnio rozszerzyły się o 34 procent mniej niż przed wapowaniem, a przepływ krwi był spowolniony. Nie było istotne to, czy opary zawierały nikotynę, czy inne substancje. Badanie to sugeruje, że wapowanie może być szkodliwe dla śródbłonka, czyli wewnętrznej wyściółki naczyń krwionośnych. Jego uszkodzenie sprzyja powstawaniu blaszki miażdżycowej.
A skoro już po jednorazowym użyciu e-papierosa widać efekt, to łatwo sobie wyobrazić, jakie szkody może spowodować regularne wapowanie przez wiele lat. Składniki płynu do waporyzacji mogą być nieszkodliwe, ale po podgrzaniu stają się toksyczne. Wdychane mogą przedostać się do krwiobiegu i prowadzić do zapalenia naczyń lub stresu oksydacyjnego.
Pierwsze badanie, które dowiodło negatywnego wpływu e-papierosów na układ krążenia, przeprowadzono w 2017 r. na myszach. Dowiedziono w nim, że zaledwie pięć minut wapowania może uszkodzić naczynia krwionośne, powodując sztywność i zwężenie. Rok później w badaniu u ludzi osób wapujących uczeni wykazali, że u nich komórki śródbłonka w naczyniach krwionośnych przestają spełniać swoją funkcję. Skutki wapowania były równie szkodliwe, jak skutki palenia papierosów tytoniowych.
Zakazy
Wobec coraz większej liczby badań dowodzących potencjalnych zagrożeń, jakie niosą ze sobą e-papierosy, w Australii już wprowadzono zakaz sprzedaży jednorazowych e-papierosów osobom nieletnim. Wiele innych krajów idzie w jej ślady. Taką samą decyzję podjął niedawno rząd Nowej Zelandii. Zapowiedział też podwyższenia kar dla osób sprzedających tego typu produkty młodzieży. Nowe przepisy mają zapobiec uzależnieniu się od papierosów młodym ludziom. W Nowej Zelandii wapowanie przyczyniło się do znacznego spadku liczby osób palących zwykłe papierosy, ale stało się niezwykle popularne wśród młodzieży.
Podobne przepisy zamierza wprowadzić także Wielka Brytania. Premier tego kraju Rishi Sunak przyznał, że co prawda długoterminowe skutki waporyzacji nie są znane, ale zawarta w nich nikotyna może silnie uzależniać.
W Polsce również przygotowywany jest projekt ustawy zakazującej sprzedaży jednorazowych papierosów. Wiceminister zdrowia Wojciech Konieczny przyznał na spotkaniu w Sejmie w połowie marca, że dokument może trafić do konsultacji społecznych w najbliższych tygodniach.
