Co zrobić, żebyśmy mogli być bardziej usatysfakcjonowani w długotrwałym związku. Jak zadbać o wspólne i indywidualne potrzeby oraz zminimalizować konflikty?
Trwające 15 lat badania przeprowadzone w Niemczech na próbie 25 tys. osób wykazały, że co prawda przez dwa lata po ślubie poziom szczęścia był wyższy niż przed ślubem, ale potem spadał, aż do wartości sprzed ślubu.
W typowym związku wraz z jego stażem wzrasta liczba konfliktów. To, na co na początku związku nie zwrócilibyśmy uwagi, nagle zaczyna się robić nieznośne i denerwujące. Na przykład partner, zanim pójdzie spać, lubi zadbać o przestrzeń wokół siebie, poodkładać rzeczy na miejsce, co początkowo mogło nawet się nam podobać, ale kiedy zaczyna również na nas naciskać, byśmy odłożyli używaną bieliznę do kosza na pranie (co przecież można zrobić jutro rano), przestaje nam się to tak podobać. A partnerowi coraz trudniej nie widzieć tej bielizny i nie chce wciąż jej wynosić.
Czas wtedy przyjrzeć się sobie, swojej partnerce/partnerowi i zastanowić się, co zrobić, żebyśmy mogli być ze sobą szczęśliwsi. Jest kilka założeń, których przyjęcie wspiera tworzenie satysfakcjonujących związków.
Wszyscy mamy te same potrzeby
Bez względu na wiek, płeć czy przekonania potrzeby mamy takie same. Może nie wszystkie są równie istotne dla każdego z nas w każdej chwili, ale są one dla nas wspólne. Każdy z nas potrzebuje bezpieczeństwa, spokoju, odpoczynku, zabawy, wyzwań, kontaktu z innymi, troski, wsparcia…
Jednocześnie każdy człowiek ma nieco inne strategie ich zaspokajania. Jedni jako strategię dla zaspokojenia potrzeby odpoczynku wybiorą spacer do lasu, inni czytanie książki, a jeszcze inni jazdę na rowerze albo pielenie ogródka. Kiedy będziemy patrzeć na innych w ten sposób, może być nam łatwiej ich zrozumieć, ale też zauważyć, że konflikty pojawiają się nie na poziomie potrzeb, lecz dopiero wtedy, gdy wybieramy konkretne sposoby na zaspokojenie tych potrzeb, czyli strategie.
Potrzeby wszystkich są ważne
Jeśli uznamy, że potrzeby wszystkich osób są ważne i że nie ma sposobu na to, aby zmierzyć, czyja w danym momencie jest bardziej istotna, nasze relacje mogą być pełniejsze przez wzajemne zainteresowanie i szacunek dla swoich potrzeb. Możemy też wtedy podejmować decyzje, czy chcę w pełni zaspokoić swoje potrzeby w ulubiony przeze mnie sposób, wiedząc, że wpłynie to na bliską mi osobę i na jej poziom zaspokojenia potrzeb.
Wtedy też często pojawia się gotowość do tego, żeby szukać takich sposobów (strategii), które pozwolą na jak najpełniejsze zaspokojenie potrzeb obu stron. Wszyscy zyskujemy, kiedy uznajemy, że potrzeby każdej osoby są ważne.
Uczucia informują o potrzebach
Uczucia mówią nam o tym, że dzieje się dla nas coś ważnego. Sygnalizują nam, że jakieś nasze potrzeby są zaspokojone lub nie. Kiedy potrzeby są zaspokojone, pojawiają się przyjemne uczucia, takie jak spokój, radość, ulga, beztroska, zadowolenie. Natomiast gdy nasze potrzeby są niezaspokojone, pojawiają się uczucia nieprzyjemne, takie jak strach, smutek, złość, niepokój.
Dzięki takiemu patrzeniu na uczucia możemy przestać obwiniać drugą osobę o to, jak się czujemy. Kiedy zauważymy, że uczucia mówią o naszych potrzebach, zamiast obwiniać innych i skłaniać ich do zmiany, możemy przekierować swoją energię ku temu, aby zadbać o swoje potrzeby. Jeśli uda nam się oddzielić myśli o danej sytuacji od naszych uczuć, innym będzie łatwiej nas zrozumieć i odpowiedzieć nam na to w spokojny sposób. Żeby lepiej to zrozumieć, przyjrzyjmy się przykładowi, gdzie działanie jest takie samo, a pojawiające się uczucia mogą być różne.
Twój partner/partnerka przynosi do domu pyszne ciasto, takie, jakie oboje bardzo lubicie i wiążą się z nim różne piękne wspomnienia. Jakie mogą pojawiać się u ciebie uczucia? Radość – bo bardzo lubisz to ciasto, miło będzie je wspólnie zjeść po kolacji. Irytacja i smutek – bo ty wcześniej przygotowałeś/aś nowy deser, żeby zrobić niespodziankę, a teraz tych słodkości jest zbyt wiele i chyba coś się zmarnuje, mogliście się lepiej zgrać.
Sytuacja jedna, a pojawiające się uczucia różne, bo wynikają z odmiennych potrzeb. W pierwszym przypadku zaspokojonych: kontaktu, uwagi, troski, bycia widzianym. W drugim zaś niezaspokojonych: przewidywalności, dbania o zasoby, komunikacji.
Działamy w celu zaspokajania potrzeb
Robimy różne rzeczy, aby świadomie lub nie zadbać o swoje potrzeby. Za każdym ludzkim działaniem stoi jakaś ważna potrzeba. Nawet kiedy ktoś krzyczy czy obwinia cię, próbuje w ten sposób zadbać o swoje potrzeby. Nie znaczy to, że mamy się godzić na każdy rodzaj zachowania, bo stoją za nim jakieś potrzeby. Ale świadomość tego, że różne trudne zachowania innych to tylko ich nieudolna próba zaspokojenia swoich potrzeb, może przynieść ulgę. Możemy uczyć się tego, jak dbać o własne potrzeby, nie wymagając od innych robienia czegoś wbrew ich woli.
Ważne jest to, aby mieć świadomość swoich potrzeb, mieć z nimi kontakt i pamiętać o tym, że każdą z potrzeb możemy zaspokoić na wiele różnych sposobów, choć nie każdy z nich będzie naszym ulubionym.
Chętnie przyczyniamy się do dobra innych
Chęć wspierania innych jest naszą naturalną cechą, ale pod warunkiem, że nie jesteśmy do tego zmuszani. Nie zabijajmy więc tej naturalnej chęci u naszych partnerek i partnerów. Sami też dawajmy im wsparcie z chęci, a nie z przymusu.
Pozwólmy sobie na odmawianie, nie ponosimy odpowiedzialności za zaspokojenie potrzeb innych osób. Możemy ich w tym wspierać, ale nie mamy takiego obowiązku. Pomyśl o sytuacji, gdy prosisz kogoś: „Przyniesiesz mi szklankę wody?” i słyszymy: „Wiesz co, nie, bo w tej chwili staram się zebrać te rzeczy, które tu leżą”. I cóż, mogą pojawić się w naszej głowie oceniające myśli: „Jak to, przecież on/ona stoi i łatwiej jest jej pójść po tę wodę, ja tu siedzę, psa mam na kolanach i piszę, dlaczego on/ona nie chcą tego zrobić?”. Ale wtedy warto się zatrzymać i zastanowić, OK, to mój punkt widzenia, a on/ona teraz jest zajęty/a, skupiony/a na czym innym, czemu nagle miałby/łaby to porzucić i zająć się moimi potrzebami?
Odróżniajmy obserwacje od interpretacji i osądów
Każdy z nas nauczył się oceniać innych, ich postępowanie, moralność, przypisywać postępowaniu jakieś intencje. A gdyby tak, zamiast poddawać się interpretacjom, przyjrzeć się faktom? Zamiast mówić: „Znowu mnie ignorujesz”, odnieść się do obserwacji „Hej, mówiłam do ciebie, kiedy przechodziłeś obok, a ty nie zatrzymałeś się, nie odezwałeś, tylko poszedłeś dalej”. Zamiast: „Ciągle zostawiasz bałagan w mieszkaniu”, powiedzieć: „Zostawiłaś brudne naczynia w zlewie i zalaną czymś kuchenkę”. Czy nie jest łatwiej usłyszeć coś takiego? A skoro jest łatwiej, to poziom emocji nie będzie wzrastać już na początku rozmowy i nie zaczniemy się kłócić o to, czy cię ignoruję, czy po prostu byłam zamyślona, czy brudne naczynia w zlewie to już bałagan, czy normalny stan kuchni po jedzeniu. Wszystkie nasze oceny czyjegoś postępowania możemy potraktować jako wskazówki o naszych potrzebach.
Mówmy o potrzebach, a nie o strategiach
Zamiast skupiać się na strategiach, czyli konkretnych rozwiązaniach, starajmy się mówić o naszych potrzebach. Zatem nie dyskutujmy o tym, czy w weekend wyjechać, czy zostać w domu, powiedzmy o tym, o jakie potrzeby chcemy zadbać, chcąc wyjechać lub pozostać.
Może osoba pragnąca wyjazdu do hotelu na weekend chce odpoczynku, spokoju – oczyszczenia głowy, poczucia, że nic nie musi i wszystko będzie miała podane na tacy. A może osoba, która woli zostać w domu, chce odpoczynku, spokoju, ciszy i męczy ją przebywanie z innymi ludźmi, męczy ją myśl o długiej drodze, jaką trzeba przejechać. Jeśli ujawnimy te swoje potrzeby, mamy szansę znaleźć rozwiązania, które uwzględnią obie strony:
– może wyjedzie tylko jedna osoba, ale zabierze ze sobą kogoś znajomego, a druga zostanie w tym czasie w domu?
– może pojadą gdzieś bliżej, do domków, a nie do hotelu, gdzie posiłki przynoszone są właśnie do domków?
– może zostaną razem w domu, ale podzielą się obowiązkami tak, żeby ten, kto chce zdjąć sobie z głowy gotowanie, sprzątanie, nie musiał się tym zajmować?
– a może zostaną w domu, ale jeść będą poza domem i sporo czasu spędzą na spacerach w cichych i spokojnych miejscach?
Rozwiązań jest wiele, musimy tylko wiedzieć, jakie potrzeby próbujemy zaspokoić.
Ludziom zależy na tym, żeby być usłyszanymi i zrozumianymi. W sytuacji konfliktowej wzajemne zrozumienie i usłyszenie są kluczowe, dzięki temu łatwiej nam szukać rozwiązań i być bardziej otwartym na różne opcje. Gdy zrozumiemy drugą osobę, czasem jesteśmy gotowi odstąpić od forsowania swojego idealnego rozwiązania, bo chcemy uwzględnić jej potrzeby.
Uznajmy naszą wolność i to, że jesteśmy różni
Wyrzućmy ze słownika słowa „musisz”, „powinieneś”, „nie możesz”, „nie powinieneś”. Pozwólmy sobie i innym brać odpowiedzialność za swoje potrzeby i za swoje wybory. Zrezygnujmy z kontrolowania drugiej osoby. Często robimy to, bo chcemy kogoś wesprzeć, pomóc mu być lepszym. A jednak powiedzenie: „dobrymi chęciami piekło jest wybrukowane” i w tym przypadku ma sens.
Pamiętajmy o tym, że każdy z nas jest nieco inny i ma inne ulubione sposoby dbania o swoje potrzeby. Kiedy dajemy wolność sobie i drugiej osobie, łatwiej jest nam też być razem i z radością spędzać wspólny czas bez poświęcania się, rezygnowania z siebie i swoich potrzeb.
Prośmy, pamiętając, że możemy usłyszeć „nie”
Kiedy prosimy z otwartością na usłyszenie odmowy, dbamy o naszą relację. Pamiętajmy, każda odmowa, którą słyszymy, jest powiedzeniem „tak” potrzebom tej drugiej osoby. Mówiąc inaczej – kiedy odmawiamy, nie znaczy to, że nie lubimy, nie szanujemy drugiej osoby. To znaczy, że gdybyśmy spełnili tę prośbę, jakieś nasze ważne potrzeby byłyby niezaspokojone. I każda odmowa może być nowym początkiem. Początkiem rozmowy o tym, na co jesteśmy gotowi i czy można znaleźć sposób na zadbanie o potrzeby obu stron.
