Bóle brzucha, narastająca panika i kiepski humor — tak często czują się dzieci przed pierwszym dzwonkiem. Początek roku szkolnego to przecież koniec swobody i powrót do obowiązków oraz ograniczeń. Co, jeśli tak samo czują się ich szkolni opiekunowie?
Anka drży ze strachu przed rodzicami swoich uczniów. Jest psycholożką i pedagożką w dwóch szkołach, zaczęła 25. rok pracy.
— Mam kilka lat do emerytury, ale nie wiem, czy to wytrzymam. Trzeba mieć stalowe nerwy, żeby pracować w szkole. Nie z powodu uczniów, ale przez rodziców. Bo im się całkiem już w głowach poprzewracało — mówi.
Przeżyła już: straszenie kuratorem, sądem, dyscyplinarką oraz „podam panią do TVN—u”. — Teraz jak mam zrobić jakąkolwiek interwencję wśród uczniów, dziesięć razy się zastanawiam, czy w ogóle się mieszać — mówi nauczycielka.
Weszła np. pomiędzy bijących się piątoklasistów. Rodzice zażądali: „Zrobić z tym porządek!”. No więc chłopiec, który uderzył drugiego, dostaje naganę. Nie wolno bić kolegów, wiadomo. Na to mama protestuje, bo został sprowokowany. Rodzice tego drugiego: OK, to nasz też może dostać naganę, ale jeśli ten, który uderzył, dostanie dwie. Albo inna sytuacja, uczennica skarży, że ją prześladuje koleżanka. Szkoła sprawdza: przeglądają monitoring, robią wywiad wśród nauczycieli, obserwują. — Wyszło, że to raczej uczennica zabiegała o uwagę tej, którą potem posądziła o przemoc. Mówię o tym jej ojcu, a on do mnie : „Ja to załatwię inaczej! „. I pyk — skarga do dyrektora i do kuratorium — opowiada nauczycielka.
Tyle lat, a brzuch mnie boli
Jest jeszcze taka historia: —W gabinecie dyrektora rozmowa o grupce siódmoklasistów, którzy rozkładają lekcję biologii, bekają na głos, chodzą non stop po klasie, przedrzeźniają nauczycielkę. Próbujemy wypracować z rodzicami jakąś strategię. Nagle jeden z ojców do mnie: „A kim pani jest, żeby mi mówić, jak mam syna wychowywać?!”. To już lepiej, gdyby mi powiedział wprost, że jestem dla niego za głupia — opowiada.
W pierwszej szkole Anka dzieli gabinet z pedagogiem, w drugiej — z trzema pedagożkami. Jaką interwencję psychologiczną można przeprowadzić w takich warunkach? Z uczniami omawia ich problemy na korytarzu, o ile akurat nie ma tam wuefu. Albo prosi pedagożki, żeby wyszły z gabinetu, i one się snują po korytarzach, aż skończy.
— W szkole jestem obsadzona w roli nadzorcy i straszaka — opowiada psycholożka. — Nauczyciele straszą uczniów: „bo pójdziesz do psychologa”, dyrektor do mnie ciągle: „niech pani mu coś zrobi”, a rodzice oczekują, że usunę ze szkoły każdego ucznia i nauczyciela, który stanął na drodze ich cudownego bąbelka. Jeszcze się rok szkolny nie zaczął, a mnie już brzuch boli — mówi.
Prawie 1800 nauczycieli odpowiedziało na pytanie: „Z jakim nastawieniem rozpoczniesz nowy rok szkolny?” w ankiecie przeprowadzonej przez Głos Nauczycielski. Rozpacz, zmęczenie i wypalenie — do takich uczuć przyznał się niemal co trzeci nauczyciel. Co czwarty stwierdził u siebie niepokój z powodu ciągłych zmiany w oświacie. Zaledwie co dziesiąty przekroczy we wrześniu szkolny próg z optymizmem i w dobrym nastroju.
Ucisk w żołądku
Mikołaj, nauczyciel historii i HiT-u z 10-letnim stażem pracy już przygotowuje się do zmiany zawodu. Do szkoły nie przyszedł prosto po studiach, pracował wcześniej na uczelni, w bibliotece, był też telemarketerem.
— W tym roku rząd wyciął HiT, będę miał mniej godzin do wyrobienia, czyli mniej pieniędzy. To się może zmienić, kiedy wejdzie nowa edukacja obywatelska, ale nie wiadomo czy tego doczekam — mówi. Zarabia już po podwyżkach ok. 4300 zł na rękę. — To trochę za mało, żeby utrzymać rodzinę. Zacząłem nowe studia, żeby całkiem zmienić zawód. Nastawia się na obsługę ruchu turystycznego za granicą.
— Nie dziwi mnie, że nauczyciele boją się powrotu do szkoły. Nauczyciel musi być dzisiaj nie tylko przedmiotowcem i wychowawcą, ale też przewodnikiem turystycznym, organizatorem eventów, pielęgniarką i psychologiem. Przy tym pracuje w ciągłej niepewności, bo ciągle się zmieniają warunki pracy i wymogi, a nie ma wsparcia u swoich pracodawców — mówi Violetta Kalka, polonistka w technikum w Toruniu, prowadzi na Facebooku strony: Uwaga, mobber w szkole (5,7 tys. członków) oraz Nauczyciel zmienia zawód (40 tys. członków). — Dyrektor przyciśnięty przez rodziców, zrzuca na nich odpowiedzialność, mam mnóstwo zgłoszeń o mobbingu. Czasem absurdalne: jedna z nauczycielek prosiła o pomoc prawną, gdy dyrektor ją dyscyplinował, bo nie chciała się tłumaczyć rodzicom z tego, że na lekcji użyła wulgarnego słowa „członek”. A ona mówiła uczniom o członkach parlamentu — opowiada Kalka.
Kalka ma za sobą 28 lat pracy, ale przyznaje, że przed początkiem nowego roku szkolnego też czuje ucisk w żołądku — To przez nieustanne zmiany w edukacji i brak poczucia stabilizacji — mówi.
— Przeraża mnie papierologia. Zmieniamy np. w szkole system oceniania, więc na koniec wakacji pracowaliśmy nad nowymi wymaganiami edukacyjnymi. I wiem, że jak zacznie się rok szkolny, takich dokumentów będę musiała naprodukować znacznie więcej. Kiedy zaczynałam pracę w zawodzie, nauczyciel miał większą swobodę i nie był tak ograniczony przepisami, mógł się skupić na metodyce. Teraz mniej czasu poświęcamy na uczenie, a najwięcej na tworzeniu dowodów, że pracujemy — mówi.
Nie wiem, ile wytrzymam
Gdyby Magdalena Góra, nauczycielka polskiego i niemieckiego z Rudy Śląskiej wzięła udział w ankiecie Głosu Nauczycielskiego, wybrałaby odpowiedź: „Wracam z optymizmem, tęsknię za pracą”. Ma za sobą 18 lat pracy w zawodzie i nie myśli wcale o zmianie. Widzi jednak jeden problem: — Boję się, jak długo jeszcze wytrzymam fizycznie — mówi nauczycielka.
W tym roku będzie miała 37 godz. przy tablicy w tygodniu, w dwóch szkołach: podstawowej i liceum. Z jednej do drugiej ma raptem kilka minut autem, dojazd nie stanowi więc problemu, a plan lekcji też ma ułożony tak, żeby dała radę. Jednak nauczycielski etat został ograniczony w Karcie Nauczyciela do 18 godz. przy tablicy nie bez powodu. Chodzi o to, aby pozostały czas z 40—godzinnego tygodnia pracy nauczyciel mógł przeznaczyć na przygotowanie do lekcji, sprawdzanie uczniowskich prac i doszkalanie. — Nie znam nikogo, kto by pracował na „gołym” etacie — mówi nauczycielka. W szkołach brakuje kadry, a nauczyciele chętnie przyjmują nadgodziny albo dobierają etat w szkołach po sąsiedzku. — Sami to sobie robimy, że się godzimy na tak dużo pracy. Jednak inaczej trudno by mi się było spiąć finansowo, nawet po podwyżkach — mówi Góra.
Barbara pracuje w zawodzie 37 lat, w tym roku obejmuje nową klasę pierwszaków.
— Rząd ogłosił, że dzieci ukraińskie, żeby dostać 800 plus, muszą pójść do szkoły. W ubiegłym roku miałam takich uczniów: nawet ich rodzice nie chcieli, żeby się uczyły polskiego. Boję się, ilu ich przyjdzie i czy w ogóle będę w stanie z nimi pracować — mówi. — Urzędnik wrzuca nam do szkoły bombę, a my sobie sami musimy z tym poradzić — twierdzi.
— Pracy naprawdę jest za dużo — przyznaje Katarzyna Włodkowska, polonistka w liceum w Pile. Ma 23 godz. w tygodniu w klasie, prowadzi też ogólnopolskie, gigantyczne kursy przygotowawcze do matury, dla kilkuset osób na sali, pisze podręczniki. — Podjęłam się wielu zobowiązań, bo lubię wyzwania, ale przecież chodzi o to, że z jednej pensji trudno byłoby mi się utrzymać. Teraz martwię się tylko o to, żeby mi wystarczyło siły — mówi.
