Co nam daje kontakt z przyrodą? „Wyjście z roli bywa bezcenne”

Spacerowanie po lesie bywa przyjemne. Chociaż nie zawsze, zwłaszcza jeśli akurat nie ma się ochoty. Kiedy jednak człowiek zdecyduje się zostać opiekunem co najmniej jednego psa – nie da się nie spacerować. A co dopiero, kiedy pod opieką jest ich aktualnie osiem! Cóż – taka moja rola. Sama ją sobie wybrałam. Padam zmęczona na kanapę, codzienna dawka kilometrów czasem daje się we znaki. Obok mnie zwija się w kłębek Lupi, nasz „podlaskan husky”, adoptowany z dziury pod stodołą z jednej z podbiałostockich wiosek. Lupi ma już pięć lat, do tej pory był jedynym dorosłym samcem w ekipie, liderem zaprzęgowym, bardzo ładnie uczył inne psiaki, jak się zachowywać w domu i w lesie. Od kilku miesięcy coś się jednak zmieniło. Ciszę przerywa dźwięk przypominający grzmot. Niski pomruk dobiega jakby z brzucha Lupiego. Do pokoju wchodzi Alex – do niedawna najlepszy kolega ze stada, od dwóch miesięcy „konkurent do łapy” Sahary, powabnej rudej suczki, która trafiła do nas z północnoafrykańskiej pustyni, połamana i zagłodzona. Alex ma półtora roku, jest wzorcowym przedstawicielem rasy siberian husky, postawnym, silnym i bardzo aktywnym. Na spacerach nadal superkumpel Lupiego, w domu – intruz, którego starszy pies trochę się boi, trochę próbuje dyscyplinować, ale już ze słabym skutkiem. Pogodny Aluś ma go w swoim wielkim, nakrapianym nosie. Ciekawe jest to, że wszelkie antypatie znikają, kiedy obaj panowie wychodzą z roli. Nikt nie musi nikomu niczego udowadniać, niczego pilnować. Jest wspólny las, wspólne bieganie, są wspólne zainteresowania. Jest dobrze.

Newsweek Psychologia

Foto: Materiały wydawcy

Rola z pierwotnej definicji oznacza wcielenie aktorskie albo wierzchnią warstwę gleby, na którą działają narzędzia. Świat z zewnątrz, z jego potrzebami, oczekiwaniami co do rezultatów, koncepcjami i strategiami. Dalej są głębsze warstwy, te dzikie, aż do macierzystej skały, praźródła, które kształtuje jakość płytszych, bardziej dostępnych. Kiedy chwilę się nad tym zastanowimy, z łatwością dostrzeżemy, ile ról pełnimy w życiu, bo tak nas prowadzą wewnętrzne oczekiwania, presja bliskich, przełożonych, trendy, sytuacje społeczne. Zakładamy stroje stosownie do okazji, przybieramy pozy, dostosowujemy tembr głosu. Czy to oznacza, że nie jesteśmy autentyczni? Zazwyczaj nie – zewnętrzny wizerunek, „z jungowska” określany personą, to nasze narzędzie odnajdywania się w społeczeństwie, skutecznie kontaktujące ego ze światem zewnętrznym. Warto jednak pamiętać, że z personą lepiej się nie „zrastać”, nie być prezesem we własnym domu, nauczycielką swoich dzieci, nie redukować życia tylko do jednej kreacji, ponieważ może to być katastrofalne w skutkach. Kiedy wypracowana persona się załamie, a poza nią nie ma nic, ego jest bezradne i świat rozpada się na kawałki.

Czym innym jest też rola, a czym innym funkcja. To też czasem nam się myli. Funkcję pełnimy raczej krócej niż dłużej i wiążą się z nią po prostu zadania do wykonania. Można pełnić funkcję kierowniczą albo być kierownikiem. Robi różnicę, prawda? Mały detal, który przekierowuje uwagę z rzeczy do zrobienia i odpowiedzialności za nie na całą tożsamość postaci.

Ważne jest, aby w swoich życiowych rolach czuć się dobrze, autentycznie i realizować się, wypełniając je, być może zmieniając lub pozwalając, by czas zmieniał je za nas. Nie zawsze będę występować w roli mamy nastolatka, choć w samej roli rodzicielskiej – mam nadzieję, że do końca życia. Możemy mieć rolę w rodzinie, w społeczeństwie, w stadzie, tam gdzie nadajemy naszym działaniom znaczenie jednocześnie odnoszące się do naszej tożsamości. Bez tego znaczenia – po prostu jesteśmy. I czasem to jest najlepszy sposób na pobycie. Wyjście z roli nawet na godzinkę bywa bezcenne. To bardzo często przydarza się nam w przyrodzie, która niczego nie oczekuje i której niczego nie trzeba demonstrować.

Zdarza się, że dzieci pytają mnie: „A po co są kleszcze?”, oczekując, że określę jakoś ich rolę, uzasadniając tym samym ich prawo bytu. Można silić się na odpowiedź, dopatrując powiązań ekosystemowych – pokarmowych, epidemiologicznych, innych. Ta narracja nadal pozostanie jednak antropocentryczna. Pytanie można poszerzyć: „Po co jest przyroda?”. Odpowiada na nie profesor Jan Marcin Węsławski, dyrektor Instytutu Oceanologii Polskiej Akademii Nauk, na łamach wywiadu dostępnego na stronie internetowej placówki. „Przyroda jest po nic. Dla człowieka pytanie »po co?« jest zasadne i często bardzo ważne. Zakłada celowość podejmowania aktywności. Po co się uczymy angielskiego? Żeby dogadać się z obcokrajowcami. To samo pytanie traci jednak sens, kiedy zadajemy je w przypadku przyrody (…). Niewygodna dla wielu prawda jest natomiast taka, że przyroda i jej różnorodność nie powstały po coś ani tym bardziej dla naszego komfortu”.

Czasami życie samo w sobie jest uzasadnieniem ról, w które wpisujemy się, podążając za archetypowymi wzorcami, które w ogólnym ujęciu psychologii głębi dotyczą wszystkich ludzi bez względu na czasy i miejsce, ja zaś uważam, że odnoszą się dodatkowo do wielu różnych gatunków, być może do całej przyrody. Miło byłoby myśleć, że zawsze jesteśmy kowalami własnego losu, jednak często to właśnie archetypy rządzą nami z ukrytej strefy nieświadomości, przez pokolenia czyniąc z naszych najbardziej intymnych spraw kolejne wcielenia mitów i legend. Wybierajmy zatem nasze role uważnie, a czasem pozwólmy sobie pobyć zwyczajnie nago. Albo w mentalnych dresach – jeśli tak jest lepiej.

Rudy pyszczek Sahary wpatruje się we mnie głębią błękitnego spojrzenia. Pojutrze czeka nas skomplikowana operacja złamanej łapy. Sunia, podobnie jak malutki, przypominający sowiątko Eddie, dalej czekający na dom stały w naszym Haszczarium (zdjęcia można podejrzeć na Facebooku), i wiele innych uratowanych psów z Egiptu, jest okaleczona, ale w Polsce ma szansę na adopcję, znalezienie cudownego domu, który wejdzie w rolę jej wymarzonych, kochających i odpowiedzialnych opiekunów. Tego sobie obie życzymy.

Dr n. med. Katarzyna Simonienko — lekarz psychiatra, przewodnik kąpieli leśnych, przewodnik Białowieskiego Parku Narodowego. Wieloletni pracownik szpitala psychiatrycznego w Choroszczy, obecnie zajmuje się leczeniem depresji i lęku w poradnictwie. Założycielka Centrum Terapii Lasem, od 2018 r. prowadzi zajęcia z terapii lasem oraz kąpiele leśne w Puszczy Białowieskiej, zajęcia i wykłady poświęcone tej tematyce. Autorka książek „Lasoterapia”, „Nerwy w las” oraz monografii naukowej „Terapia lasem w badaniach i praktyce”