Fala upałów już w Polsce. Jak dbać o siebie przy takich temperaturach?

Zagrożeniem dla zdrowia i życia są także gwałtowne zmiany temperatur, ciśnienia atmosferycznego i wilgotności. Nagłe skoki w pogodzie odczuwają osoby zdrowe, tzw. meteopaci, czyli osoby wrażliwe na zmianę warunków meteorologicznych. – Meteopaci odczuwają senność, bóle głowy, zaburzenie koncentracji. Mają wydłużony czas reakcji na bodźce. Nie jest to groźny stan. Meteopatia nie jest chorobą – uspokaja Uścińska.

– Dużo poważniejsze problemy podczas nagłych zmian pogody mogą dotyczyć osób chorujących przewlekle na tzw. choroby meteotropowe, czyli takie, w których warunki atmosferyczne wpływają na przebieg choroby. Są to m.in. schorzenia reumatyczne. U dotkniętych nimi pacjentów mogą nasilić się zmiany zapalne, które powodują ból w stawach. Dolegliwości te chorzy odczuwają, jeszcze zanim zmiany w pogodzie staną się zauważalne – dodaje dr Uścińska.

Nagła zmiana warunków atmosferycznych może wpłynąć na przebieg niewydolności serca. – Serce nie jest w stanie tak szybko przystosować swojej pracy do gwałtownych zmian pogody. Może dojść do zaostrzenia się niewydolności serca, które objawia się najczęściej dusznością i powstaniem obrzęków nóg. To jest niepokojący objaw – mówi dr Uścińska.

Problemy ze zdrowiem mogą mieć także osoby z chorobą wieńcową. W czasie gwałtownych zmian warunków meteorologicznych zmianom może ulegać lepkość krwi. Powstają wtedy zakrzepy, które mogą spowodować zawał serca lub zator płucny.

Alergicy i osoby z astmą oskrzelową mogą mieć napady duszności, a pacjenci ze schorzeniami neurologicznymi i psychicznymi mogą odczuwać nasilenie objawów. – Podczas gwałtownej zmiany pogody częściej występują infekcje. Nie tylko spada nasza odporność, ale także bakterie i wirusy szybciej się wtedy namnażają – mówi dr Uścińska.

Zmiany pogody groźne jak zanieczyszczenie powietrza

Na początku lipca w czasopiśmie naukowym „The Lancet. Planetary Health” ukazała się analiza, z której wynika, że gwałtowne skoki temperatury są tak samo groźne dla naszego życia, jak zanieczyszczenie powietrza. Badanie przeprowadził międzynarodowy zespół naukowców, m.in. ze Stanów Zjednoczonych, Chin, Australii i Japonii. Uczeni zbadali związek między gwałtownymi skokami temperatury a zgonami w 750 miastach na świecie. Wykazali, że takie nagłe zmiany pogody doprowadzają do śmierci ok. 1,75 mln ludzi rocznie.

Naukowcy przeanalizowali dane z lat 2000-2019 i z niepokojem stwierdzili, że takich nadmiarowych zgonów z roku na rok jest coraz więcej. Co dekadę z tego powodu śmierć ponosi o 4,6 proc. osób więcej. W 2019 r. takich nadmiarowych zgonów z powodu nagłych zmian temperatury najwięcej było w Arabii Saudyjskiej, Iraku i Kuwejcie, ale największy wzrost śmiertelności odnotowano w Australii i Nowej Zelandii oraz Europie.

– Wyniki tego badania nie są dla mnie zaskoczeniem. Sama zmiana pogody nie jest przyczyną zgonu, ale u osób predysponowanych może je narazić na śmierć w wyniku chorób, które mają. Jestem kardiologiem i widzę, z jakimi problemami zmagają się pacjenci w związku z upałami, jak często mają duszność, stany przedzawałowe – mówi dr Uścińska.

Jak radzić sobie podczas upałów?

– Należy założyć lekki i przewiewny strój. Jeśli mamy zamiar przebywać na słońcu, trzeba pamiętać o nakryciu nie tylko głowy, ale i karku, aby uchronić mózg oraz rdzeń kręgowy, który jest najbliżej na zewnątrz w okolicy karku. Nosić okulary przeciwsłoneczne, a odsłonięte części ciała smarować kremem z filtrem przeciwsłonecznym – mówi dr Uścińska.

Należy też dostosować aktywność fizyczną do warunków meteorologicznych. – Wysiłek fizyczny produkuje ciepło, dlatego zaleca się unikanie aktywności fizycznej, także gier i zabaw, w temperaturze przekraczającej 30 st. C. Powinniśmy pić co najmniej trzy litry płynów dziennie, najlepiej wodę, którą można dosalać, by uzupełnić elektrolity tracone wraz z potem. Jeśli nie jesteśmy przegrzani, można pić wodę zimną lub w temperaturze pokojowej, ale gdy jesteśmy przegrzani lub mamy objawy udaru cieplnego, to woda powinna być ciepła. Zimna woda może wzmagać dreszcze i produkować ciepło – wyjaśnia dr Uścińska.

Podczas upałów chronić należy dzieci. – Nie mają one dobrze rozwiniętego ośrodka termoregulacji, czyli struktury, która znajduje się w podwzgórzu mózgu, pozwala na odczuwanie temperatury i steruje mechanizmami utrzymującymi stałą temperaturę ciała. Dzieci są zatem bardziej niż dorośli narażone na przegrzanie i udar cieplny. Do tego są ruchliwe i produkują ciepło. Nie są też w stanie rozpoznać niepokojących objawów przegrzania. Szczególną uwagę należy zwrócić także na osoby starsze, które nie odczuwają pragnienia i łatwo mogą ulec odwodnieniu – mówi dr Uścińska i odradza picia alkoholu podczas upałów. – Alkohol może zaburzać mechanizmy termoregulacji, które pozwalają na utrzymanie właściwej temperatury ciała – dodaje lekarka.

W czasie upałów i podczas gwałtownych zmian pogody u osób dotkniętych chorobami meteotropowymi dochodzi do zaostrzenia dolegliwości. – Ale także samo przyjmowanie leków może obniżyć zdolności termoregulacyjne. Dotyczy to np. leków kardiologicznych z grupy betablokerów, które zaburzają kurczliwość naczyń krwionośnych, a kurczliwość jest jednym z mechanizmów termoregulacyjnych – dodaje dr Uścińska.