Sąd Najwyższy w piątek, 28 lutego 2025 roku, podjął decyzję dotyczącą statusu umowy kredytowej. Zgodnie z uchwałą Izby Cywilnej, kredyt bankowy jest umową wzajemną w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Rozstrzygnięcie to może mieć duże znaczenie w sporach sądowych dotyczących kredytów frankowych, zwłaszcza w kontekście stosowania prawa zatrzymania.
Sprawa dotyczy sytuacji, w której sądy unieważniają umowy kredytowe. Banki często powołują się na prawo zatrzymania, wstrzymując zwrot wpłaconych przez klientów rat do czasu oddania przez nich pełnej kwoty kapitału. SN potwierdził, że takie działanie może być uzasadnione tylko wtedy, gdy umowa jest wzajemna.
Rzecznik Finansowy zadał kluczowe pytanie
Dyskusja na temat wzajemności umowy kredytowej trwa od lat. W 2022 roku Rzecznik Finansowy skierował do SN pytanie dotyczące jej charakteru, pytając, czy jest to umowa wzajemna czy jedynie dwustronnie zobowiązująca.
Banki w sporach frankowych często stosują prawo zatrzymania, co oznacza, że nie wypłacają klientom należnych im środków do momentu zwrotu pełnej kwoty kredytu. TSUE w poprzednich wyrokach niejednokrotnie ograniczał takie działania, wskazując, że mogą one naruszać prawa konsumentów.
Co oznacza uchwała dla frankowiczów?
W jednej ze spraw, która była podstawą zapytania do SN, bank wniósł apelację od wyroku unieważniającego umowę, jednocześnie podnosząc zarzut zatrzymania. Twierdził, że klient powinien najpierw zwrócić 230 tys. zł wypłaconego kredytu, zanim otrzyma zwrot wpłaconych środków.
Decyzja SN może wpłynąć na dalsze postępowania sądowe. Chociaż uznanie umowy kredytowej za wzajemną daje bankom podstawę do powoływania się na prawo zatrzymania, to wcześniejsze wyroki TSUE ograniczały możliwość stosowania tego mechanizmu.
TSUE ogranicza prawo zatrzymania
Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE) w wyroku z 14 grudnia 2023 roku (C-28/22) uznał, że banki nie mogą warunkować zwrotu nienależnych świadczeń od wcześniejszej spłaty kapitału przez konsumenta. Takie podejście mogłoby bowiem ograniczać prawo kredytobiorców do otrzymywania odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie środków.
Podobne stanowisko TSUE podtrzymał w postanowieniu z 8 maja 2024 r. (C-424/22), podkreślając, że stosowanie prawa zatrzymania nie może być używane jako środek nacisku na kredytobiorców.
Uchwała Sądu Najwyższego potwierdza, że kredyt bankowy to umowa wzajemna, co może dać bankom podstawę do stosowania prawa zatrzymania. Jednak wcześniejsze wyroki TSUE znacznie ograniczyły możliwość stosowania tego mechanizmu na niekorzyść konsumentów.
Decyzja SN może wpłynąć na przyszłe spory sądowe, ale nie zmienia faktu, że frankowicze nadal mogą liczyć na ochronę swoich praw przez Trybunał Sprawiedliwości UE.
