Trudno zasnąć w pokoju, w którym jest kilkadziesiąt osób. Jedna coś szepcze, druga tańczy, trzecia czegoś się boi i trzęsie ze strachu. Gosia, choćby chciała, nie może wyjść, bo to pokój w jej głowie.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Zanim trafiła na lekarza, który połączył kropki, długo nie rozumiała, co się z nią dzieje. Odkąd pamięta, mierzyła się z lukami w pamięci. Nie pamiętała, co mówiła, czy że z kimś się spotkała. W szkole Gosi źle szło z przedmiotów, na których trzeba się uczyć dat, nazwisk, miejsc. Odnajdywała się w fizyce i matematyce, bo są logiczne i nic nie trzeba wkuwać na pamięć.
Męczyły ją bóle głowy, problemy ze snem. Potem pojawiły się też ataki paniki, stany depresyjne. I głosy w głowie, które ze sobą dyskutowały. Od znajomych słyszała czasem, że jest jakaś nieswoja.
Rodzice długo nic nie zauważali. Dopiero gdy pojawiły się stany psychotyczne i próby samobójcze oraz pierwsza nietrafiona diagnoza — schizofrenia, matka się przejęła. Nie tyle Gosią, ile tym, że Bóg tak pokarał jej rodzinę.
Życie z alterami
Dziś Gosia ma 32 lata i wie, że to żadna kara, tylko skutek traum. Rok temu zdiagnozowano u niej inne określone zaburzenie dysocjacyjne. Specjaliści tłumaczą, że wyodrębnienie się innych tożsamości to mechanizm obronny, który pozwala odseparować się od trudnych przeżyć. To choroba pokrewna do dysocjacyjnego zaburzenia tożsamości (DID).
Spotykamy się w jednej z popularnych w Białymstoku kawiarni. Długie, kręcone włosy pofarbowała na czarno-czerwono. Pod szerokim uśmiechem, który powoduje, że na jej policzkach pojawiają się dołeczki, kryje zdenerwowanie. Nie przyszła sama, żeby czuć się bezpieczniej — jest z nią jej osoba partnerska oraz koleżanka, którą poznała na forum internetowym dla osób zmagających się z podobnymi zaburzeniami.
Koleżankę zdiagnozowano po siedmiu latach. Dzięki uporowi ojca, który zabierał ją do kolejnych lekarzy, szukając odpowiedzi na pytanie: co się dzieje z córką? Nazywa się system Lavender. System, bo to zbiór tożsamości. Mówi mało i cicho, na kolanach trzyma plecak, jak tarczę. Nieco się rozluźnia, gdy rozmowa schodzi na zwierzęta. Jest lekarzem weterynarii. A czworonogi pomagają radzić sobie z napięciem.
Gosia też funkcjonuje w systemie. Na cześć książek o Harrym Potterze nazwała go Slytherin. W odróżnieniu od systemu Lavender, który preferuje liczbę mnogą, można się do niej zwracać w liczbie pojedynczej — jeśli wiemy, która tożsamość akurat frontuje, czyli przejęła dowodzenie. Najczęściej frontuje właśnie Gosia. Ale lepiej zapytać, bo mogło nastąpić przełączenie tożsamości i na froncie jest Wiktor, Annabelle, Natalie, Raven albo jeszcze ktoś inny.
System Lavender pomógł się Gosi w tym wszystkim odnaleźć. Wspólnie prowadzą w social mediach konto Życie z alterami. Opowiadają o swoich zaburzeniach, bo mają nadzieję, że to zwiększy społeczną świadomość.
Kot Mruczek
Gosia: — Nic z tego by się nie wydarzyło, gdyby nie psychiatrzy z kliniki w Białymstoku, którzy dali mi diagnozę. Wcześniej byłam hospitalizowana dwa razy, ale dopiero tam ktoś zauważył, że silnie dysocjuję.
Gosia była przestraszona, ale też obudziła się w niej nadzieja. Przepisane wcześniej leki na schizofrenię i terapia nie działały. Polecono jej terapeutkę z doświadczeniem w pracy z traumą. Wtedy zaczęła lepiej poznawać swoje 45 tożsamości, których istnienie wcześniej tylko przeczuwała. A także dowiadywać się, skąd się wzięły. Rozumieć, że to był mechanizm obronny, który kiedyś pomógł jej przetrwać.
Odkryła, że Gosi najłatwiej zapanować nad stresującą sytuacją, że Agnes lubi czytać, a Raven robić zdjęcia. Albo że najlepiej brać się za sprzątanie, gdy frontuje Claire, bo ma do tego najwięcej pasji. Są też jednak takie tożsamości, które namawiają ją do zrobienia sobie krzywdy. Albo kot Mruczek — jeden z jej alterów — który pojawia się, gdy czuje się zalękniona, gotów bronić jej pazurami. A czasem spragniony głaskania, by ujarzmić skołatane nerwy.
— To nie jest oczywiście tak, że zmieniam się w kota. Po prostu mam wtedy takie kocie cechy osobowości. Niedawno rozpoznałam na terapii, skąd się wziął Mruczek. Osoba, która robiła mi krzywdę, kazała mi miauczeć w trakcie… — Gosia przerywa i bierze głęboki oddech. Nie chce się w to zagłębiać, bo przywołanie traumy bez kontroli terapeuty może mieć tragiczne skutki.
Pakt milczenia
Za oknami kawiarni przejeżdża z głośnym hukiem motor i Gosia sztywnieje, a jej spojrzenie staje się puste. Trwa to może trzy sekundy. Gdy znów się odzywa, słyszę, że jej głos stał się niższy i intensywniej gestykuluje.
— Coś się stało? — pytam.
— O, uważna jesteś. Dźwięk silnika czasem mnie triggeruje. Rozmawiasz teraz z Annabelle — mówi. Jest zaskoczona, bo mało kto potrafi wyłapać, że doszło do zmiany.
Niektórym wydaje się też, że każda osoba z DID ma jakąś „złą osobowość”, która jest żądna krwi i przemocy. Uważają, że nie można jej ufać, że jest nieprzewidywalna. Z powodu takich stereotypów kilka bliskich osób, którym Annabelle zdecydowała się powiedzieć o swoim zaburzeniu, zerwało z nią kontakt. Inni ulotnili się, gdy myśleli, że ma schizofrenię.
— A rodzice?
— Przyjęli do wiadomości, ale nie rozumieją i chyba nie chcą zrozumieć, co mi jest. Wszyscy zachowujemy się, jakbyśmy zawarli pakt milczenia. Temat mojej choroby właściwie nie istnieje, kiedy się widzimy — Annabelle wzrusza ramionami, jakby chciała dodać:, „no co zrobić”.
Już się mnie nie pozbędziesz
Najwięcej wsparcia dostaje w związku. Drugą połówkę poznała przez Tindera. Annabelle od razu powiedziała o swoim zaburzeniu. Jej osoba partnerska przytakuje. I wyjaśnia: — Samo jestem w spektrum autyzmu, przez co z góry odrzuca mnie wielu ludzi. Ja uznałom, że nie będę tak innych skreślać. To oczywiście nie oznacza, że jest idealnie. Niektóre tożsamości lubię mniej, chociaż staram się nie mieć faworytów… Do tego jestem przy nich też w trudnych momentach. Widzę, że cierpią, a ja jestem bezradne. Ale niczego nie żałuję.
Łapie Annabelle za rękę, czule głaszcze i szepcze: — Tak się uczepiłom, że się mnie teraz nie pozbędziesz.
— I dobrze — uśmiecha się Annabelle. Odchrząkuje i zaczyna opowiadać o pracy. W firmie — to branża technologiczna — większość współpracowników nie wie. A ci, którym coś wspomniała, chyba nie do końca dowierzają. Wyjaśnia, że to jej nie dziwi — to są na tyle słabo znane zaburzenia, że są tacy, którzy nie wierzą w ich istnienie. Pod swoimi filmami na TikToku czasem czyta, że „sobie zmyśla”.
No, zarycz, no!
— Z drugiej strony są osoby, które myślą, że mogę wywoływać poszczególne tożsamości, ot, tak. Czuję się wtedy niczym Shrek z tej słynnej sceny, gdy jakiś dzieciak męczył go, krzycząc: „No, zarycz, no!” — kwituje. U Annabelle te tożsamości zawsze gdzieś tam z tyłu są, jak cienie, ale to nie znaczy, że może je dowolnie przywoływać. Żeby doszło do przełączenia osoby frontującej, musi pojawić się coś, co w jakiś sposób przypomina o traumie. To może być dźwięk, zapach. Albo system musi przeżywać silne emocje.
Inni tego nie zauważają, bo Annabelle nauczyła się doskonale maskować to, co się z nią dzieje. Do tego, dzięki terapii, coraz lepiej radzi sobie z dysocjowaniem, lękiem i atakami paniki. Gdy czuje, że zaraz „odleci”, stosuje metodę uziemiania — dotyka rzeczy dookoła, by wrócić do tu i teraz.
Teoretycznie dzięki terapii mogłaby dokonać fuzji, czyli złączenia wszystkich części. To udaje się jednak rzadko. Teraz celem jest raczej nauczenie się, jak funkcjonować bez lęku, i przepracowanie traumy. Ale czasem się zastanawia, jakby to było żyć z jedną tożsamością. — Niby nie marzę o niczym innym, a z drugiej strony mnie to przeraża. Może nie lubiłabym tego, kim bym się stała?
