W odpowiedzi na wcześniejsze izraelskie uderzenie lotnicze na cele w Iranie, nazwane operacją „Rising Lion”, ajatollah Ali Chamenei osobiście zapowiedział „miażdżącą odpowiedź”. A jednak, mimo setek wystrzelonych pocisków, efekt końcowy tej demonstracji siły był zadziwiająco mizerny. Ta „odpowiedź” na wielu poziomach okazała się „kapiszonem” – głośnym, lecz nieskutecznym. Dlaczego?
Iran w trzech falach wystrzelił ok. 170 bomb latających, 30 pocisków manewrujących oraz 120 rakiet balistycznych krótkiego i średniego zasięgu. Początkowo mówiło się nawet o kilkuset rakietach, lecz z danych NATO i amerykańskiego CENTCOM wynika, że faktyczna liczba odpalonych głowic była niższa, niż zakładali analitycy jeszcze dzień wcześniej.
Trajektorie ich lotów prowadziły przez Irak i Syrię, Jordanię oraz Zatokę Perską. Część z nich została zneutralizowana już nad terytorium Iraku i Jordanii, dzięki współpracy z sojusznikami Izraela. Według oficjalnych danych izraelskiej armii aż 99 proc. irańskich pocisków zostało zneutralizowanych.
Skuteczność izraelskiej obrony
Problem w tym, że liczba ta, choć chwytliwa, wymaga szerszego kontekstu. Po pierwsze, izraelskie systemy przeciwlotnicze nie przechwytują każdego obiektu, który leci w kierunku Izraela. Gdy trajektoria wskazuje, że pocisk spadnie na niezamieszkany obszar, system nie aktywuje rakiety przechwytującej. To element optymalizacji kosztów i zasobów. Oznacza to, że część irańskich rakiet mogła dolecieć do celu, ale nie stanowiły one zagrożenia, więc nie zostały zniszczone. Mimo to, w narracji medialnej pozostają „przechwycone”, bo nie spowodowały szkód.
Po drugie, jak przyznali izraelscy wojskowi, kilka pocisków dotarło do baz wojskowych. W Nevatim zniszczono budynek techniczny oraz uszkodzono pas startowy i schronohangar. W Ramon uszkodzony został fragment infrastruktury komunikacyjnej. Żadna z tych szkód nie miała krytycznego znaczenia operacyjnego, ale podważa to mit „całkowitej ochrony”.
Po trzecie, istnieje czynnik przeciążenia systemu. Gdyby Iran wypuścił nie 300 pocisków w kilku falach, a w jednej, o zróżnicowanym profilu lotu i z zastosowaniem wabików, skuteczność tarczy przeciwlotniczej mogłaby spaść dramatycznie.
Już teraz szacuje się, że koszt jednej przechwyconej rakiety balistycznej to nawet 2 mln dol. Cały wieczorny ostrzał mógł kosztować więc Izrael i sojuszników ponad miliard dolarów. Tego nie da się powtarzać codziennie. Rzeczywista skuteczność izraelskiej obrony wydaje się niższa i sięga ok. 85-90 proc. Za to stuprocentową skuteczność obrona przeciwlotnicza osiągnęła przeciwko bombom latającym.
Zgodnie z wcześniejszymi obserwacjami z Ukrainy, drony te są stosunkowo łatwe do neutralizacji przez lufowe systemy, jak np. izraelski Skyguard, zakłócanie GPS oraz systemy walki elektronicznej. W regionie zdominowanym przez izraelskie sensory, radary i aktywną obronę warstwową, Shahedy okazały się po prostu przestarzałe.
Propaganda sukcesu i jej granice
Narracja o „99 proc. skuteczności” to przede wszystkim broń psychologiczna. Jej celem było nie tylko podtrzymanie nastroju w Izraelu, ale także wysłanie sygnału Iranowi, że jego potencjał odstraszania nie działa. Problem w tym, że Iran też osiągnął swój cel. Przeprowadził największy atak na Izrael w historii, ominął systemy wczesnego ostrzegania i pokazał, że jego rakiety są w stanie dolecieć do celu, nawet jeśli nie zadają decydujących strat.
Co więcej, choć izraelska tarcza zadziałała, to wymagała koordynacji z czterema innymi państwami. Gdyby Amerykanie nie zaangażowali swoich systemów THAAD i Aegis w rejonie, a do tego sojusznicy nie podjęli działań nad Jordanią i Syrią, izraelska obrona mogłaby zostać przeciążona. To rodzi pytania o długoterminową niezależność takiej strategii.
Mimo to z punktu widzenia Teheranu atak nie spełnił funkcji skutecznego odstraszania. Izrael nie tylko zdołał się obronić, ale wręcz odparł irański atak niemal bez strat, zademonstrował też globalne wsparcie wojskowe i przeprowadził skuteczny kontratak. To pokazuje, że izraelski wywiad i łańcuch dowodzenia funkcjonują na poziomie, który czyni go wyjątkowym graczem.
Długofalowy skutek
Przy tym nie sposób nie docenić kalkulacji izraelskich decydentów. Operacja „Rising Lion” została przeprowadzona w idealnym momencie – kiedy Iran nie zdążył się odbudować po atakach z października 2024 r. Nie tylko fizycznie, ale i psychologicznie. Władze w Teheranie zostały zaskoczone, część dowództwa zginęła, a reszta musiała odpowiadać naprędce pod presją opinii publicznej i elity duchownej.
Wbrew pozorom, odwet Iranu może mieć bardziej długofalowy skutek. Izrael udowodnił, że może uderzyć, przeżyć kontrę i odpowiedzieć po raz kolejny. To chwieje fundamentalną zasadą odstraszania – równowagą ryzyka.
Jeśli tylko jedna strona realnie dysponuje inicjatywą i przewagą technologiczną, to druga, w tym przypadku Iran, staje się coraz bardziej zakładnikiem własnej doktryny.
