Jarosław Kaczyński ogłosił w piątek Deklarację Polską – 10 punktów wyznaczających kierunki polityki na najbliższe lata. Jak zadeklarował prezes PiS, dokument ten ma na celu „wyjaśnienie podziałów, które w tej chwili istnieją w Polsce”, tak, by opinia publiczna miała jasność, kto z kim trzyma i gdzie stoi. O określenie się i podpisanie 10 punktów prezes Kaczyński zaapelował przede wszystkim do Konfederacji.
Ta natychmiast odpowiedziała – ale nie pozytywnie. Sławomir Mentzen na portalu X napisał, że czasy, gdy to PiS rozdawał karty na prawicy się skończyły i teraz to Konfederaci będą stawiać PiS warunki, a nie na odwrót.
Konfederacja nie mogła tego podpisać
Trudno dziwić się takiej odpowiedzi. Konfederacja nie mogła podpisać deklaracji w tej formie. Gdyby to zrobiła na wezwanie Kaczyńskiego, to przyznałaby tym samym, że to PiS rozdaje dziś karty na prawicy. Uznałaby hegemonię Nowogrodzkiej i ustawiła się w roli jej wiecznego młodszego partnera.
Tymczasem to Konfederacja po wyborach jest dziś w trendzie wzrostowym i nie ma żadnego interesu w tym, by w ten sposób ustawiać się przy PiS. Co więcej, z punktu widzenia Konfederacji optymalne będzie utrzymywanie do ostatniej chwili PiS w niepewności co do tego, czy po następnych wyborach faktycznie dojdzie do koalicji, czy Konfederacja nie zdecyduje się jednak na zaskakujący ruch w postaci czy to koalicji z KO czy tolerowania mniejszościowego rządu zbudowanego wokół tej partii, np. z premierem Sikorskim – bardziej strawnym dla elektoratu Konfederacji niż Tusk.
Co więcej, ostatni punkt deklaracji „Mieszkanie prawem nie towarem” – obiecujący „politykę mieszkaniową nakierowaną na obniżanie cen, a nie interes deweloperów” – brzmi tak, że Konfederacja ma bardzo przekonujący, programowy pretekst by odmówić podpisu. „Mieszkanie prawem nie towarem” kojarzy się przecież raczej z postulatami Razem niż wolnorynkowych Konfederatów. Uzasadniając odmowę Mentzen powołał się zresztą na ten argument, podkreślając, że gdy Konfederacja będzie PiS stawiać swoje warunki, to wśród nich z pewnością nie będzie „żadnych socjalistycznych bzdur, w rodzaju: mieszkanie prawem, nie towarem”.
Od „prawych kochanych” do wyborców Razem
Treść Deklaracji Polskiej w ogóle jest interesująca. „Razemowy” postulat mieszkaniowy nie pasuje do pozostałych postulatów, skierowanych wybitnie do wyborców prawicy różnych odcieni. Treść Deklaracjia można by przedstawić za pomocą formuły 1:1:2:6. Obok jednego postulatu „lewicowego” mamy też bowiem jeden postulat dla silnie antyukraińskich wyborców, których w pierwszej turze wyborów prezydenckich zagospodarowali Braun i Mentzen. PiS obiecuje im ukraińską politykę opartą „wyłącznie na polskim interesie”.
Dwa kolejne postulaty skierowane są do bardziej tradycyjnego elektoratu PiS. Pierwszy punkt deklaracji – nie dla współpracy z Tuskiem i jego ludźmi – potwierdza tożsamość partii, podział w ramach duopolu i obsługuje emocjonalne potrzeby betonowego elektoratu, „prawych kochanych”, przekonanych po latach propagandy TVP Kurskiego, że Tusk to Niemiec, wspólnik Putina, wróg Polski, a może i sam diabeł.
Mamy też punkt deklarujący brak współpracy z putinowską Rosją, włożony chyba głównie po to, by nikt nie powiedział, że PiS odszedł od „dziedzictwa Lecha Kaczyńskiego” w polityce wschodniej – choć punkt o Ukrainie wyraźnie wskazuje, że co najmniej poważnie je zrewidował.
Aż sześć postulatów skierowana jest do szerokiego prawicowego elektoratu, do obozu rozciągającego się od Brauna do Nawrockiego. Mamy tam postulaty suwerenistyczne, sceptyczne wobec głębszej integracji z Unią Europejską, deklarujące sojusz z Ameryką Trumpa, sprzeciw wobec migracji i tradycjonalistyczną wizję edukacji, „bez ideologii”, za to z „wychowaniem patriotycznym” jako receptą na bolączki polskiej oświaty. Co ciekawe, w deklaracji zabrakło CPK, atomu i tematów rozwoju, na których PiS w ostatnich miesiącach silnie budował swój przekaz.
Co Kaczyński chce osiągnąć, zbierając postulaty rozciągające się od „prawych kochanych” po wyborców Razem? Czy chciał stworzyć mieszankę, której Konfederacja nie mogła podpisać, by móc ją obwiniać za brak porozumienia na prawicy? A może chciał spróbować przyciągnąć do siebie młody, antysystemowy elektorat, niechętny migracji, selektywnie tradycjonalistyczny, coraz bardziej sceptyczny wobec Europy, ale też ze względu na swoje osobiste doświadczenia oczekujący od państwa, że niezależnie od tego co ma na ten temat do powiedzenia Friedrich von Hayek i inni klasycy neoliberalizmu, państwo zaczęło prowadzić politykę umożliwiającą młodym ludziom zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych?
Problem w tym, że dla elektoratu, który już odpłynął w stronę Konfederacji czy Brauna PiS jest niewiarygodny w temacie Ukrainy, migracji czy nawet Europy. W odpowiedzi na Deklarację politycy Konfederacji od razu zaczęli wypominać PiS migrację jaka miała miejsce w trakcie ich rządów, a na prawo od PiS także polityka europejska i ukraińska rządu Morawieckiego budzi dziś wielkie pretensje. By odzyskać elektorat, który z tych powodów odpłynął w pierwszej turze do Brauna i Mentzena PiS będzie potrzebował znacznie więcej dziesięciopunktowa deklaracja.
Łatwo z Mentzenem nie będzie
W ostatnich dniach Kaczyński – dzięki zwycięstwu Nawrokiego znów traktowany w partii jako „wielki strateg” czy niemalże polityczny geniusz – przestrzegał swoją formację przed myśleniem typu „z Konfederacją mamy już większość”. Podkreślał różnice, jakie dzielą PiS i Konfederację, a także odcinał się od Brauna, jako polityka, którego otwarty antysemityzm może być wielkim problemem we współpracy z administracją Trumpa.
Kaczyński doskonale zdaje sobie sprawę, że koalicji z silną, dysponującą poparciem na poziomie kilkunastu procent Konfederacją będzie dla PiS bardzo trudna. Już choćby dlatego, że PiS odzwyczaił się od podmiotowych koalicji, po raz ostatni był w takiej prawie 20 lat temu – z Samoobroną i Ligą Polskich Rodzin – i nie wytrzymał w niej całej kadencji. W dodatku obie formacje dzielą realne różnice programowe, a ich elektoraty różnice interesów. PiS ma starszy, uboższy elektorat, który najbardziej by ucierpiał, gdyby państwo zaczęło prowadzić politykę gospodarczą i społeczną w myśl pomysłów Mentzena.
Kaczyński wyraźnie chce, by po wyborach PiS w najmniejszym możliwym stopniu zależał od Konfederacji, chce ją sobie ustawić pod możliwie bezproblemową współpracę. Odzew z jakim spotkała się Deklaracja Polska pokazuje, że przynajmniej tak długo jak partią kieruje Mentzen łatwe to nie będzie. Prezes też może się przekonać, że inaczej niż 2023 roku dwucyfrowe poparcie Konfederacji będzie czymś z czym PiS nic nie będzie w stanie zrobić – i jeśli będzie chciał rządzić, to po raz pierwszy od 20 lat będzie się z kimś musiał porozumieć na realnie partnerskich warunkach.