Marta ma dopiero 17 lat, ale już rozkręciła z kolegami interes. Wpadło im 200 tys. zł

W Los Bomberos Marta odpowiada za marketing. Wstydu nie ma, bo do kasy wpadło im po niespełna roku prawie 200 tys. zł! Zarobku na czysto było z tego ok. 20 tys. zł. – Nawet jeśli do podziału na siedem osób, to i tak niezły zysk – mówi trzecioklasistka z II LO w 43-tysięcznej Dębicy na Podkarpaciu.

Kawiarnia, serwis nart i produkcja świec

Już nazwa mikroprzedsiębiorstwa z Dębicy wskazuje, jak to z nowym biznesem bywa – uczniowie planowali wycieczkę do Hiszpanii, a los Bomberos po hiszpańsku znaczy strażacy, to również nazwa popularnego zespołu grającego latynoskie przeboje. Jednak do Hiszpanii daleko, a uczniowie z Dębicy mogli poświęcić na wycieczkę tylko tydzień. Skrócili więc trasę, pojechali do Włoch, ale nazwa firmy, choć myląca, już została.

Oglądałam ich podczas ogólnopolskiego finału konkursu Miniprzedsiębiorstwo Roku 2024 organizowanego w formie targów przez Fundację Młodzieżowej Przedsiębiorczości w Warszawie. Fundacja działa w ramach organizacji Junior Achivement Worldwide, która była nominowana do pokojowej nagrody Nobla. W tym roku zgłosiło się ponad 200 mikroprzedsiębiorstw, do finału weszło 20. Na przykład grupa uczennic z II LO w Radomsku, które w szkolnej kawiarence Cafe Decor, potrafiły od jesieni wykręcić 13 tys. dochodu. Albo uczniowie z VIII Prywatnego Akademickiego LO w Krakowie, którzy otworzyli serwis narciarski z odbiorem nart do konserwacji i dowozem do klienta do domu. Zimą odbierali zamówienia nawet po północy.

Młodzi przedsiębiorcy z I LO w Lublińcu wyprodukowali kilkadziesiąt świeczek zapachowych i ze zdumieniem zanotowali, że wszystkie sprzedały się podczas jednej tylko, przedświątecznej szkolnej przerwy. Albo licealiści z I LO we Włocławku – zaprojektowali neony w kształcie serc i króliczków, wydrukowali w 3D, dołożyli elektronikę i sprzedali to na pniu na walentynki.

Z młodzieżowych targów wyszłam z salonową lampą neonową kupioną od zwycięzców tegorocznej edycji – uczniów I LO we Włocławku i ich mikroprzedsiębiorstwa Strive. Mogłabym też wyjść z ciuchem od dziewczyn z Gryfnej-Manufaktury w ZSZ nr 12 w Radzionkowie na Śląsku, a gdybym prowadziła hotel – wykupić subskrypcję na ekośrodki czystości w butelkach wielorazowego użytku z rozpylaczem, które proponowali uczniowie z Zespołu Szkół Gastronomiczno-Hotelarskich w Wiśle.

– Zauważyliśmy w tym roku dużą różnorodność pomysłów na biznes oraz znacznie większą współpracę i dobry team spirit uczestników – mówiła Małgorzata Sobkowicz, prezeska Fundacji Młodzieżowej Przedsiębiorczości.

Polskie dzieci nie uczą się przedsiębiorczości

Rok 2024 został przez Senat RP ogłoszony rokiem edukacji ekonomicznej. Co z tego, kiedy w szkołach przedsiębiorczość nadal kuleje? Zespoły, które zgłaszają się do konkursu, są wyjątkiem na tle kraju, jednak żadna z ekip, z którymi rozmawiałam podczas targów konkursu Miniprzedsiębiorstwo Roku 2024, nie planowała przedłużenia działalności poza czas trwania szkolnego konkursu (może poza krawcowymi z Gryfnej— Manufaktury, które i tak przygotowują się do zawodu krawcowej). Jakby zorganizowanie przedsiębiorstwa było wyłącznie projektem na potrzeby szkolnej edukacji.

– To na razie ćwiczenie edukacyjne. Dobrze by jednak było, żeby uczniowie złapali bakcyla biznesu i przedsiębiorczości i myśleli o tym w kategoriach zarabiania pieniędzy – przyznał jeden z jurorów, Włodzimierz Grudziński sekretarz rady Fundacji Młodzieżowej Przedsiębiorczości. Jurorzy podkreślali też, że uczniowie jeszcze nie biorą na poważnie swojej pracy w ramach rozliczeń. To dla nich raczej kolejne zadanie domowe.

Najpierw praca, później zarobki, na końcu wydatki

– Nastolatki nie czują pieniądza, tak jakby dorośli nie uczyli ich jego wartości – przyznaje Marcin Józefaciuk, nauczyciel m.in. przedsiębiorczości i dyrektor w technikum w Łodzi, a dzisiaj poseł. Prowadził też w TVN program „Nastolatki rządzą kasą”. To eksperyment społeczny, który polegał na tym, że rodziny powierzały dzieciom swoje utrzymanie. Nastolatki w wieku 14-18 lat miały płacić rachunki i zapewniać pożywienie całej rodzinie. Okazało się, że kompletnie tego nie potrafią. Kupowały np. kosmetyki lub instrumenty muzyczne. – Nie wyjaśniamy dziecku logicznego ciągu: praca – zarobki – wydatki – mówił Józefaciuk „Newsweekowi” po programie.

Resort edukacji już rok temu wprowadził do polskiej szkoły nowy przedmiot – zamiast przedsiębiorczości uczniowie liceów i techników mają się uczyć biznesu i zarządzania. Nowością w programie mają być zajęcia praktyczne, polegające m.in. na zakładaniu wirtualnych przedsiębiorstw. – Idea jest świetna, bo włącza pracę projektową, w dodatku nieobarczoną ryzykiem plajty, a więc ewentualnej traumy dla nastolatków – uważa Józefaciuk. Rzecz w tym, że nikt jeszcze z tego nie korzysta. – Program wszedł tak późno, że szkoły odsunęły go w czasie. Nie ma też szkoleń dla nauczycieli ani narzędzi, które by umożliwiały tworzenie wirtualnych przedsiębiorstw – mówi nauczyciel. Mimo że ze szkoły wyłączają go obowiązki poselskie, nadal studiuje zarządzanie po to właśnie, żeby po powrocie uczyć tego przedmiotu.

– Moje pokolenie pracowało dorywczo, a to mycie samochodu, a to zakupy dla sąsiadki. Dzisiaj dzieci odsuwa się od pracy i od pieniędzy. Tak żeby mogły się o to martwić, dopiero kiedy dorosną. To błąd, bo potem nie są przygotowane do życia – mówi Józefaciuk.

Nie tylko zarabianie

Janusz Korczak pisał: „Dlaczego nie mamy możliwie wcześniej nauczyć dziecka, czym jest pieniądz, wynagrodzenie za pracę, aby czuło wartość niezależności, którą daje zarobek, aby poznało złe i dobre strony posiadania?”. Na te słowa powołał się Senat RP, ustanawiając Rok Edukacji Ekonomicznej. Sęk w tym, że Polacy niespecjalnie ufają swojej wiedzy o ekonomii, a młodzi Polacy nie mają o niej pojęcia tym bardziej.

Według raportu „Poziom wiedzy finansowej Polaków” z 2024 r. (coroczne badanie realizowane na zlecenie Warszawskiego Instytutu Bankowości i Fundacji Giełdy Papierów Wartościowych) prawie 40 proc. dorosłych obywateli naszego kraju przyznaje, że nie zna się na giełdzie, obligacjach, kredytach czy inwestowaniu Jako przyczynę wskazują luki w edukacji szkolnej. Za źródło wiedzy ekonomicznej blisko 60 proc. badanych uważa blogi i portale internetowe, w dalszej kolejności, prawie po równo, media i banki. Zaledwie jeden na czterech badanych pozytywnie ocenił poziom swojej wiedzy finansowej.

Musi więc dziwić, że z kolei według badania „Młodzi a przedsiębiorczość” Fundacji Citi Handlowy i Fundacji Wiedzy THINK!, zrealizowanego przez Fundację Stocznia w 2021 r., aż 93 procent młodych Polaków uważa, że prowadzenie własnej firmy to najlepszy pomysł na karierę. Mimo że zaledwie 15 proc. z nich przyznało, że ma na tym polu doświadczenie, bo prowadzi lub prowadziło własny biznes. Dla ponad połowy badanych przedsiębiorczość kojarzy się jednak głównie z wykorzystaniem wiedzy i umiejętności. Dopiero na drugim miejscu stawiają zarabianie pieniędzy, a później – kreatywność w działaniu, rozwój i dążenie do celu.

Pole uprawne zamiast Marsa

Nie myślał też o spieniężeniu swojego projektu Piotr Łazarek, 23-letni dziś student Uniwersytetu w Pensylwanii, założyciel start-upu Nirby, który może zrewolucjonizować rolnictwo. Łazarek jest uważany za jednego z najbardziej obiecujących innowatorów na świecie. Zaczął w wieku 15 lat od skonstruowania łazika marsjańskiego. To mu otworzyło drogę do nauki w liceum w Wielkiej Brytanii, a potem do stypendium na studia w USA.

– Szybko zrozumiałem, że mój łazik nie poleci na Marsa. Bo na Marsa wysyła pojazdy NASA, a ja mieszkałem w małych Pawłowicach na Śląsku. Postanowiłem więc tę technologię przerzucić na coś bardziej praktycznego – mówi. Ponoć zainspirowała go nauczycielka chemii, gdy opowiedziała historię o polu uprawnym, które nie obrodziło, bo rolnicy nie wykonali badania stanu gleby. – To była dla mnie iskra zapalna. Pomyślałem, że może na Marsa nie polecę, za to będę mógł pomagać rolnikom – mówi.

Według Łazarka nie da się w szkole nauczyć przedsiębiorczości i biznesu na tyle, żeby go od razu prowadzić z sukcesami. – W moim przypadku zadziałała własna ciekawość i to, że nauczyciele jej we mnie nie ograniczali. Przeciwnie, mogłem eksperymentować kosztem niektórych przedmiotów – przyznaje Łazarek.

Jego Nirby w oparciu o AI i dane satelitarne, a także własne autonomiczne drony planuje i przeprowadza błyskawiczne badania gleby rolniczej i efektywne dzięki temu zarządzanie gruntami rolnymi. Nirby pozyskało niedawno grant z NCBR w wysokości 300 tys. zł, dzięki któremu została uruchomiona platforma w wersji beta, która przyciągnęła 200 polskich rolników. Na Startup Challenge UPenn 2024 Nirby zdobyło cztery główne nagrody o łącznej wartości 80 tys. dol.

– Nie chodzi tylko o to, żeby wprowadzić nowy przedmiot, bo i tak brakuje nam wykwalifikowanych nauczycieli biznesu – mówi Marcin Kawecki, założyciel portalu This is it, na którym promuje rozwój technologii, m.in. sukcesy młodych polskich naukowców. – W USA panuje kult młodości, wystarczy, że masz jakiś innowacyjny pomysł, to znajdą się wsparcie i pieniądze, żeby go realizować. Polski rynek inwestycyjny, niestety, jest zbyt mało otwarty na podejmowanie takiego ryzyka.