Wolontariusz udzielający pomocy na granicy polsko-białoruskiej stanie przed sądem z zarzutami karnymi. Grozi mu do trzech lat więzienia. – Filmik stał się podstawą aktu oskarżenia przeciwko mnie – opowiada pan Bartosz.
Bartosz jest wolontariuszem, który udziela pomocy humanitarnej na pograniczu polsko-białoruskim. Jesienią 2024 r. podczas jednej z interwencji spotkał grupę migrantów. Był w niej obywatel Somalii, który chciał ubiegać się w Polsce o ochronę międzynarodową. Na miejsce została wezwana Straż Graniczna, a uchodźca w obecności funkcjonariuszy złożył ustną deklarację, że chce ochrony w Polsce. Funkcjonariuszom wręczono też pełnomocnictwo, w którym Somalijczyk upoważnił Bartosza do działania w jego imieniu we wszystkich postępowaniach. Potem mężczyzna został zabrany do placówki Straży Granicznej w podlaskim Michałowie.
Kiedy następnego dnia Bartosz zjawił się w placówce na umówione spotkanie, usłyszał, że Somalijczyk nie chciał jednak składać wniosku o ochronę międzynarodową. Poprosił więc o spotkanie z nim, by sprawdzić, czy to prawda. Funkcjonariusze kategorycznie odmówili. Jak się później okazało, Somalijczyka nie było już w Polsce. Straż Graniczna wydała postanowienie o wydaleniu go na Białoruś. A sam wolontariusz został wyprowadzony siłą z placówki.
– Zaraz po powrocie do miejsca zakwaterowania napisałem skargę do Rzecznika Praw Obywatelskich, szczegółowo opisując tę sytuację. Następnego dnia byłem w innej placówce, tym razem w Narewce, gdzie asystowałem przy składaniu dwóch wniosków o ochronę. Kiedy skończyłem, zostałem zaproszony do sąsiedniego pokoju. Byłem przekonany, że będziemy ustalali terminy kolejnych przesłuchań, bo miałem tych pełnomocnictw więcej. Okazało się, że w pokoju byli śledczy, którzy dali mi do zrozumienia, że są z wydziału wewnętrznego i chcą zbadać nieprawidłowości po stronie służb w związku z tą sytuacją z poprzedniego ranka. I w ten sposób podstępem zatrzymali mój telefon z nagranym przeze mnie filmem, na którym widać, jak wyrzucają mnie z placówki w Michałowie. Ten filmik stał się podstawą aktu oskarżenia przeciwko mnie – opowiada Bartosz.
„Łamiecie prawo”
Prokuratura oskarżyła go o to, że „wywierał on wpływ na działania funkcjonariuszy SG”, usiłując na nich wymusić przyjęcie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Miał przy tym stosować groźby bezprawne w postaci słów „macie prze***ane”, „łamiecie prawo”, „zostaną wobec was wyciągnięte konsekwencje”. Prokuratura uważa, że było to przestępstwo z art. 224 par. 2 kodeksu karnego.
– Zarzuty wobec mnie są na tyle absurdalne, że chyba nawet ci, którzy je postawili, nie oczekują, że zostanę skazany na trzy lata. Natomiast z dużym prawdopodobieństwem liczą na to, że trudy procesu, wielomiesięczne przygotowania, zaangażowanie dużych środków i wielu osób mogą skutecznie zniechęcić mnie do dalszego działania. To się nie uda, czuję się jeszcze bardziej zdeterminowany, by udzielać pomocy humanitarnej na granicy – mówi wolontariusz.
Dodaje, że nie boi się procesu. – Jestem podminowany, zwłaszcza w ostatnich dniach, bo bardzo dużo się dzieje: przygotowania z prawnikiem, ale też rozmowy z mediami, które chcą pisać o moim procesie. I za każdym razem, kiedy opowiadam o tym, co się wydarzyło w Michałowie, wracają do mnie tamte silne emocje. Nie boję się, raczej mam dużą wiarę w sprawiedliwość. Mój proces będzie okazją do pokazania bezprawnych działań służb, głównie Straży Granicznej. Mamy bardzo mocny materiał pokazujący, że działałem zgodnie z prawem. Robiłem to wielokrotnie wcześniej i pierwszy raz spotkałem się z tak absurdalną sytuacją i takim traktowaniem – mówi Bartosz.
Zapewnia, że słowa, jakich użył w placówce Straży Granicznej w Michałowie, były emocjonalną reakcją na pogwałcenie prawa, a nie groźbą czy próbą wywierania jakiegokolwiek wpływu. – Towarzyszyła mi bezsilność i świadomość, że mój mocodawca, wycieńczony student, jest w drodze za płot na granicy albo już za nim, a ja jestem siłą wywlekany z placówki przez mężczyzn, którzy odmówili podania nazwisk – tłumaczy.
Nielegalne pushbacki
Jego proces miał ruszyć jutro, 28 maja, przed Sądem Rejonowym w Białymstoku, ale w ostatniej chwili wolontariusz dostał informację, że rozprawa została odwołana. Termin kolejnej wyznaczono na 30 lipca. Pomocy prawnej oskarżonemu udziela Helsińska Fundacja Praw Człowieka wraz z Kolektywem SZPILA.
– Sąd będzie musiał rozstrzygnąć, czy pan Bartosz jako pełnomocnik miał prawo występować w obronie praw swojego mocodawcy. Sprawa ta nie powinna być rozpatrywana w oderwaniu od szerszego kontekstu – kryzysu humanitarnego na pograniczu polsko-białoruskim, stosowania przez polskie władze pushbacków, utrudnianiu pracy i represji, których doświadczają osoby udzielające pomocy humanitarnej – mówi adw. Jarosław Jagura, współpracujący z HFPC prawnik, który jest obrońcą Bartosza.
Jak twierdzą organizacje pozarządowe, Rzecznik Praw Obywatelskich, a także polskie sądy, stosowanie pushbacków narusza Konstytucję RP, prawo Unii Europejskiej, Europejską Konwencję Praw Człowieka, a także zasady prawa międzynarodowego, m.in. zakaz zbiorowego wydalania cudzoziemców.
Według Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka wolontariusze, którzy działają jako pełnomocnicy osób przekraczających polsko-białoruską, są czasami jedynymi gwarantami przestrzegania praw osób migrujących. Problem w tym, że Straż Graniczna regularnie utrudnia im pracę.
Wstyczniu b.r. 2025 roku w Sądzie Rejonowym w Hajnówce rozpoczął się proces pięciorga aktywistów oskarżonych o ułatwianie pobytu migrantom z Iraku i Egiptu, którzy nielegalnie przekroczyli granicę z Białorusią.Prokuratura zarzuca im przewożenie migrantów oraz udzielanie im pomocy. Oskarżeni nie przyznają się do winy, twierdząc, że działali z pobudek humanitarnych, ratując życie i zdrowie ludzi w potrzebie.
