„Nie zarabiasz kilkunastu tysięcy? Coś z tobą nie halo”. 20-latki są coraz bardziej nieszczęśliwe

Sam do niedawna pracował w lokalnej firmie i czuł, że musi się dwoić i troić, by zadowolić szefostwo. Za pensję minimalną był zatrudniony jako pracownik magazynu, ale tak naprawdę musiał robić po trochu wszystkiego. Obciążenie fizyczne było bardzo duże, psychiczne niemniejsze. — Bo jak można się dobrze czuć, gdy jesteś na granicy wytrzymałości, a ciągle słyszysz, że trzeba robić szybciej i więcej?

Teraz Maciek ma przerwę od pracy — jest na zwolnieniu lekarskim ze względu na depresję, po nagłej śmierci matki. — Chorowała przez długie lata i w końcu jej organizm się poddał. Niby to jakaś ulga, bo nie będę się już musiał nią zajmować, ale trzepnęło mnie to emocjonalnie — tłumaczy.

Ukojenie

Po śmierci matki dotkliwie odczuł, jak bardzo jest samotny. Bliskich przyjaciół ma w innych miastach. I choć pisali do niego i dzwonili, brakowało mu tego, by ktoś go przytulił, ukoił swoją obecnością. W ogóle ma wrażenie, że współcześnie trudno o głębokie bycie z drugim człowiekiem.

— Media społecznościowe sprawiają, że ludzie szybko nudzą się relacjami. I nie chodzi mi tylko o te romantyczne, o przyjaźnie też. Dwa, trzy miesiące jest intensywny kontakt, a potem zmiana na kogoś innego — mówi.

Do tego, według Maćka, ludzie zamykają się w swoich bańkach szczelniej niż kiedyś. Od najmłodszych lat algorytmy podsuwają im treści zgodne z ich przekonaniami. Nie ma miejsca na dyskusje, próbę zrozumienia innego punktu widzenia. Jest utwierdzanie się, że nasz światopogląd jest jedyny i słuszny. W takich warunkach trudno o dialog.

— Platformy internetowe uczą nas przekrzykiwania się nawzajem, rozdmuchują nasze ego. Przestajemy umieć ze sobą rozmawiać, a potem cierpimy w samotności — podkreśla.

Nie zmienia się nic

Jako nastolatek organizował choćby protesty przeciwko zaostrzeniu prawa do aborcji, działał, liczył, że może jakoś zmienić kraj, w którym przyszło mu żyć. Nawet jeśli musiał się w związku z tym mierzyć z konsekwencjami — na przykład ostracyzmem wśród konserwatywnych rówieśników. Czy przylepioną mu w szkole łatką tego, który sprawia problemy, bo „nie potrafi usiedzieć cicho”.

Był przekonany, że mimo to warto walczyć, że młodzi nie powinni być obojętni. Dziś zaangażowanie zastąpiła bezsilność. Władza się zmieniła, ale jakby nie zmieniło się nic. — Prawa kobiet, osób LGBT+, mniejszości są dalej spychane na koniec kolejki. To po co się angażowaliśmy? — wzdycha Maciej.

Może kiedyś wyjedzie na Zachód. Nie pasuje mu polski konserwatyzm, ale też chciałby znaleźć miejsce, w którym poczuje się trochę bardziej stabilnie i będzie mógł godnie żyć. Ale czy gdzieś indziej będzie dużo lepiej? — Niestety, w mojej głowie wyświetlają się głównie mroczne wizje przyszłości.

Połączeni, ale samotni

Młodzi, poniżej 25. roku życia, są znacznie mniej szczęśliwi niż jeszcze kilkanaście lat temu. A przynajmniej w krajach Europy Zachodniej i Ameryki Północnej, w większości świata trend jest bowiem odwrotny. Tak wynika z najnowszego raportu World Happiness Report 2026. Przeanalizowano w nim poziom dobrostanu obywateli ze 136 krajów, dzieląc ich na dwie grupy: tych poniżej i tych powyżej 25. roku życia.

Choć generalna populacja w Polsce zajmuje w rankingu wysokie 24. miejsce (przed Kanadą, Wielką Brytanią czy Włochami) i jest szczęśliwsza niż kiedyś, to młodzi znacząco odbijają na minus od starszych. Osoby mające więcej niż 25 lat plasują się na 23. miejscu, młodsze — na 56.

Psycholożka Katarzyna Wieloch zwraca uwagę, że w raporcie skupiono się na wpływie social mediów na stan młodych. Przyznaje, że to ważny czynnik, ale trzeba go zniuansować. Kluczowe jest bowiem nie samo używanie platform społecznościowych, ale sposób, w jaki się z nich korzysta.

— Social media mogą pomagać w wymianie informacji, zdobywaniu wiedzy, znajdowaniu podobnych sobie ludzi. Ale jeśli konsumuje się ich za dużo i w szkodliwy sposób, to znaczy spędza się czas na biernym scrollowaniu, porównywaniu z innymi, może to znacząco obniżyć jakość życia — tłumaczy.

Problemem jest też to, że technologia zaczyna zapełniać przestrzeń, którą kiedyś wypełniały bezpośrednie relacje. Żyjemy w paradoksie, w którym młodzi są „połączeni” bardziej niż kiedykolwiek wcześniej, a jednocześnie samotni. — Social media zmieniają strukturę więzi. Coraz częściej relacje są zapośredniczone przez ekran, co może obniżać ich jakość, sprawiać, że trudniej otrzymać wsparcie — podkreśla Katarzyna Wieloch.

Nigdzie u siebie

Socjolożka i badaczka w Centrum Nauki Kopernik dr Marta Sałkowska sprowadzanie wszystkiego tylko do mediów społecznościowych uważa za zbyt duże uproszczenie.

Według niej warto zadać sobie pytanie nie tylko o to, ile czasu młodzi spędzają w social mediach, ale również dlaczego to robią. — Często nie mają alternatywy. Brakuje przestrzeni, w których mogliby po prostu być razem — bez konieczności wydawania pieniędzy, bez bycia przepędzanymi. Młodzież bardzo często „nigdzie nie jest u siebie” — wyjaśnia. I dodaje, że gdy już takie miejsca powstają — choćby w dobrze prowadzonych bibliotekach — młodzi chętnie z nich korzystają.

Sałkowska zauważa też, że młode pokolenie wchodzi w dorosłość w rzeczywistości wielokryzysowej. Jest po doświadczeniu pandemii, kiedy zostało zamknięte w domach, a życie przeniosło do internetu. — Towarzyszyła temu narracja, że młodzi mogą być zagrożeniem dla starszych, że ich odpowiedzialnością jest chronić seniorów. To ogromne obciążenie — mówi ekspertka.

Do tego dochodzi wojna za polską granicą. Młodzi wychowują się w przekonaniu, że konflikt jest bardzo blisko i może się w każdej chwili rozlać. I wreszcie: kryzys klimatyczny, czyli wizja życia w coraz trudniejszym środowisku.

Nie będzie lepiej

Jednocześnie w opinii Sałkowskiej przestają działać ścieżki, które dawniej były oczywiste. Przez lata funkcjonowało przekonanie, że można zaplanować swoją przyszłość według określonego schematu: szkoła, studia, praca, mieszkanie, rodzina. Tymczasem młodzi żyją w świecie, w którym reguły nie są już jasno określone. Warunki szybko się zmieniają — właściwie każdego dnia docierają do nas nowe informacje, które mogą wpływać na to, jak myślimy o przyszłości.

— W związku z tym od młodych wymaga się dużej elastyczności, samodzielnego szukania swojej drogi. I to bez gwarancji, że osiągną taki poziom stabilizacji i ekonomiczny, jak ich rodzice czy dziadkowie. Oni mieli szansę podnieść swój status choćby w czasie transformacji. Młodym nikt nie składa obietnicy, że „będzie tylko lepiej”. Trudno o poczucie bezpieczeństwa w takich warunkach — wyjaśnia socjolożka.

Przyczyn niskiego poziomu dobrostanu młodych Sałkowska upatruje też w polskiej szkole, która wciąż opiera się przede wszystkim na odtwarzaniu wiedzy. A powinna być przestrzenią na wspieranie sprawczości czy umiejętności komunikacji i współpracy — umiejętności, które pomagają w niepewnym świecie.

Przekraczanie granic

Młodzi mają dziś znacznie mniej przestrzeni na samodzielność niż wcześniejsze pokolenia. Ich życie jest bardziej nadzorowane przez dorosłych. Wskazuje na choćby dzienniki elektroniczne — rodzice często wiedzą o ocenach czy nieobecnościach szybciej niż same dzieci. Są one odwożone do szkoły i z niej odbierane, telefony pozwalają sprawdzać, gdzie przebywają właściwie w każdej sekundzie.

Wynika to w jakimś stopniu z troski, ale rozwój polega także na przekraczaniu granic, sprawdzaniu siebie w różnych sytuacjach, czasem nawet na doświadczeniu porażki czy ryzyka.

— Jeśli tego brakuje, trudno budować wiarę we własne możliwości. I to widać też w badaniach — polscy nastolatkowie osiągają dobre wyniki w nauce, ale mają bardzo niskie poczucie własnej wartości — podsumowuje ekspertka.

20-latki czują presję na zarobki

Nie zarabiasz co najmniej kilkunastu tysięcy złotych miesięcznie? Coś jest z tobą nie halo — 23-letnia Jagoda tak podsumowuje przekaz, jakim zalewani są młodzi w mediach społecznościowych. Zdaje sobie sprawę, że ten wyidealizowany świat to tylko ułamek życia influencerów, w dodatku zazwyczaj starannie wyreżyserowany. Mimo to łapie się na tym, że gdy za długo scrolluje, czuje się gorsza.

— Wybieram osoby, które obserwuję, mam świadomość, jak działają social media, ale raz, że nie da się od nich uciec, a dwa, że rozum sobie, a emocje sobie — mówi.

Platformy odbijają się też na relacjach. Wydaje się, że na młodych czeka wielu potencjalnych partnerów, a w związku z tym, że „za rogiem może czekać ktoś lepszy”, trudno o zaangażowanie. Jagodzie przestało już zależeć na stałej relacji, bo tak ciężko ją stworzyć.

Długo chciała takiej, w której można liczyć na drugą osobę i nie rozstaje się przy najmniejszej oznace trudności. Ale przez to bywała odbierana jako zbyt wymagająca. — Miałam nawet moment, że zaczęłam w to wierzyć, że oczekuję zbyt dużo. Ale stabilność, wzajemność i szacunek to przecież nie jest nic wygórowanego. Smuci mnie, że internet tak wykrzywia postrzeganie miłości — wyznaje.

Na jej nastrój wpływają także wizja kolejnej wojny światowej, radykalizacja polityczna, ale też informacje o wykorzystywaniu seksualnym, zabójstwach, wypadkach. Szum informacyjny, co dzień podrzucający negatywne obrazy, bywa bardzo obciążający. Jagoda radzi sobie z tym, starając się poszerzać wiedzę, weryfikując informacje. — To pomaga nie wpadać w panikę — podkreśla.

Znów ten Freud

Najbardziej stresuje jednak rynek pracy. Jej zdaniem edukacja szkolna i akademicka w ogóle nie nadąża za tempem zmian technologicznych i społecznych. — Weźmy choćby psychologię, którą studiuję. Fajnie, że kolejny raz słyszymy o Freudzie, ale przydałoby się też coś o tym, jak usługi psychologiczne będą się zmieniać choćby ze względu na AI — tłumaczy.

Drugi kierunek, który studiuje na Uniwersytecie Jagiellońskim — dziennikarstwo — daje jej chociaż możliwość sprawdzenia się przed kamerą. Działa w telewizji studenckiej. Ale wciąż to nie jest przygotowanie na to, co może czekać rynek medialny. Dodatkową wiedzę i umiejętności zdobywa więc na własną rękę — choćby chodząc na konferencje czy oglądając webinary zagranicznych naukowców. Prowadzi też autorski podcast i tworzy kolektyw, z którym organizuje eventy dla młodych w Krakowie.

Boi się jednak, że ta inwestycja czasu w naukę i tak spełznie na niczym, bo kto wie, jakie dokładnie umiejętności będą potrzebne. Chciałaby jakoś połączyć w swojej pracy neuropsychologię i dziennikarstwo społeczne, ale czy to komuś będzie potrzebne? I jak w ogóle będzie wyglądał rynek pracy?

Takie obawy wyraża mnóstwo jej znajomych. Często dyskutują o tym, co będzie po studiach, i są to rozmowy pełne znaków zapytania. A moment wejścia na rynek pracy widzą nie jako kolejny etap życia, tylko potencjalny kryzys. Mimo to Jagoda stara się trzymać maksymy „lepiej się bać i coś robić, niż bać się i stać w miejscu”. Podkreśla: — Działanie daje mi poczucie jakiejkolwiek kontroli. Działam więc, licząc, że przyszłość będzie łaskawa.