— Chciałbym, żeby rodzice odpowiedzieli sobie na pytanie, czy mają wystarczającą wiedzę na temat zdrowia, aby przekazywać ją swoim dzieciom — mówi prof. Zbigniew Izdebski, seksuolog, specjalista w zakresie zdrowia publicznego.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
„Newsweek”: Politycy w studiu TVP Info nie znali różnicy między owulacją a okresem. „Nie wiem, nie pamiętam. Nie interesowałem się tym nawet na biologii — mówił Andrzej Kosztowniak z PiS. „Oj, nie będę wchodził w te tematy” — uznał Marcin Karpiński z Nowej Lewicy. „Nie będę z kolegami polemizował” — dodał wiceminister sportu i turystyki Ireneusz Raś. Ten stan niewiedzy to w Polsce ewenement czy norma?
Prof. Zbigniew Izdebski: Niestety, norma. Ani owulacja, ani polucja to nie są terminy, które Polacy powszechnie znają. I nie chodzi tylko o osoby dorosłe. Dowód? Do mojego gabinetu trafił niedawno pewien 18-latek. Wyznał, że ma infekcję przenoszoną drogą płciową. Zapytałem, na jakiej podstawie tak uważa? Odpowiedział, że każdego ranka znajduje na spodniach od piżamy albo na prześcieradle „wyciek”. Według niego to objaw choroby wenerycznej. Nie miał pojęcia o nocnych polucjach, które mogą występować nawet u dojrzałych mężczyzn, np. tych, którzy nie są zbyt aktywni seksualnie albo nie masturbują się.
Gdybyśmy o owulację czy polucję zapytali wyrywkowo innych, starszych czy młodszych, podejrzewam, że też mieliby problem z odpowiedzią. Ale od polityków jednak oczekujemy czegoś więcej. Dlaczego? Przeciętny człowiek nie ma tak dużego wpływu na to, co się dzieje w życiu społeczeństwa, jak politycy. Podejmują decyzje w parlamencie, przegłosowują ustawy, zatem mają realny wpływ na nasze życie w wielu wymiarach. Przeciętny obywatel ma wpływ, m.in. na swoją rodzinę, ponieważ to rodzice decydują, czy ich dziecko będzie uczestniczyć w zajęciach edukacji zdrowotnej w szkole, czy tylko w lekcjach religii.
Świetnie by było, żeby rodzice spróbowali odpowiedzieć sobie na pytanie, które dziennikarka zadała politykom. I następnie zadali sobie jedno z najważniejszych pytań: czy mam wystarczającą wiedzę na temat zdrowia, aby przekazywać ją swoim dzieciom? Edukacja jest procesem trwającym całe życie, na różnych etapach potrzebujemy nieco innej wiedzy. Każdy polityk powinien ponosić odpowiedzialność za swoje słowa, a jeśli czegoś nie wie, musi się dokształcić, szczególnie jeżeli wypowiada się na ten temat. Oczekuję od polityków, aby byli po prostu douczeni.
Kiedyś, gdy politycy więcej mówili o edukacji seksualnej, ale również nie rozumieli jej istoty, powielali liczne mity, razem z prof. Magdaleną Środą zaproponowaliśmy im spotkanie. Pewnego rodzaju korepetycji na temat seksualności człowieka.
Za którego rządu?
— Wyraźnie chcę podkreślić, że to naprawdę bez znaczenia, za którego rządu. Znacząca grupa polityków jest niedouczona w aspekcie zdrowia, zwłaszcza seksualności i zdrowia seksualnego. Ale korepetycjami z tej dziedziny nie wykazali zainteresowania.
Edukacja zdrowotna? Ekspert: Z dekady na dekadę uprawiamy coraz mniej seksu
Zostawmy polityków. Jak się zmienia podstawowa wiedza na ten temat w społeczeństwie? Jest lepiej czy gorzej?
— Największą zmianą jest to, że z dekady na dekadę uprawiamy coraz mniej seksu jako społeczeństwo, bo jesteśmy coraz bardziej zestresowani i przepracowani. A wiedza? Dalej tkwimy na etapie stereotypów kobiecości, męskości. Wciąż mało wiemy o dojrzewaniu, a także o wirusie HIV i infekcjach przenoszonych drogą płciową. W ciągu ostatnich lat wzrosła liczba zakażeń wirusem HIV, o czym prawie się nie mówi. Oczywiście, medycyna pozwala na to, że osoby z HIV mogą żyć coraz dłużej i zachowywać dobrą jakość życia, mimo że nadal nie ma szczepionki na HIV. Jestem zaniepokojony też często podstawowym brakiem wiedzy na temat antykoncepcji i higieny.
Niektórzy nadal wierzą, że od pierwszego razu nie zachodzi się w ciążę.
— Ten mit jest powtarzany od wielu lat. Ale jak wiele mitów obowiązuje na temat tabletek antykoncepcyjnych, o procesie in vitro nie wspominając! Jeśli mówimy o świadomości seksualnej Polaków, to ponad 60 proc. badanych osób, szczególnie kobiet po 50. roku życia, deklaruje, że życie seksualne odgrywa dla nich nieistotną rolę. Często wypowiadają się tak również kobiety w związkach, mimo że nie ma żadnych przeciwwskazań biologicznych, żeby były aktywne seksualnie, jeżeli oczywiście by chciały. Jednak deklarują niechęć do seksu, dlatego że ograniczają je uwarunkowania kulturowe, społeczne, religijne.
„Nie wypada uprawiać seksu w pewnym wieku”?
— Odchowały dzieci i mają poczucie, że ten cały seks już nie jest ważną dla nich sprawą. Może nawet jest niestosowny. Uważają, że powinny się skoncentrować na opiece nad wnukami, na innych kwestiach, jak dbanie o dom. Byle nie na seksie. Uwaga, mówię teraz o kilkumilionowej grupie Polek.
Edukacja zdrowotna? „Oficjalny dostęp do rzetelnej wiedzy jest ograniczony niemal jak w PRL”
Ciekawe, jak stan niewiedzy ma się do czasów PRL. Teraz nastolatkowie „uczą się” seksu z pornografii. Kiedyś wyłącznie z książki „Sztuka kochania” Michaliny Wisłockiej.
— Sprawa jest złożona. Kiedy mówimy o seksualności człowieka, o procesie dojrzewania psychoseksualnego, to mówimy o zdrowiu seksualnym jako ważnym obszarze zdrowia. I o tym, że wszyscy jesteśmy istotami seksualnymi od urodzenia do śmierci, co kiedyś ludziom nie mieściło się w głowie. Zdecydowana większość z nas ma szansę na to, żeby przeżywać seksualność w pozytywnej perspektywie.
Natomiast obecnie oficjalny dostęp do rzetelnej wiedzy jest ograniczony niemal tak jak w PRL. W efekcie głównym źródłem wiedzy nastolatków, a nawet dzieci, jest obecnie dostęp do materiałów o charakterze pornograficznym. Ja wiem, że kiedyś też istniała pornografia, ale nie tak szeroko dostępna i nie tak zwulgaryzowana jak teraz. Dawniej mieliśmy jakieś „świerszczyki”, jakieś filmy na kasetach, jakieś karty z nagimi postaciami. Natomiast współcześnie dostęp do pornografii jest powszechny. Czy dzieci z tego korzystają? Nawet w grupie ośmio-, dziesięciolatków co piąte dziecko zetknęło się z materiałami pornograficznymi. Pornografia spełnia zupełnie inne cele w społeczeństwie. Ja nie jestem całkowitym przeciwnikiem takich treści, ale wyłącznie w dyspozycji dorosłych osób, świadomych tego, co oglądają. I rozumiejących, że tak nie wygląda codzienne życie seksualne.
Kto ponosi winę za to, że dzieci mają dostęp do porno?
— Politycy, którzy zabraniają rzetelnej wiedzy w szkołach, i rodzice, którzy nie pilnują tych spraw. Co z tego, że zakładają blokady rodzicielskie w telefonach, jak dzieci obejrzą te filmiki u kolegów. My przekazujemy pewną wiedzę, dostosowaną do określonych faz rozwojowych dzieci i młodzieży czy do człowieka dorosłego. Ale jeśli ludziom odmawia się dostępu do tej wiedzy, korzystają wyłącznie z porno. Nie maja innego wyjścia.
Przedwczesny wytrysk? Prof. Izdebski: Za tyle minut niejeden mężczyzna dałby na mszę
Czego nie wiedzą dorośli Polacy o seksie, a powinni?
— Powtarza się pewien scenariusz. Przychodzą do mojego gabinetu mężczyźni w wieku 20, 30, 40, 50 czy 60 lat i opowiadają, że mają problem z przedwczesnym wytryskiem. Czy istnieje w seksuologii zjawisko przedwczesnego wytrysku? Istnieje. Ale ten stan diagnozujemy wówczas, gdy wytrysk następuje przed lub po 1-3 minutach od rozpoczęcia współżycia. A kiedy dopytuję: „No dobrze, to ile trwa u pana ten stosunek?”, często słyszę: „15 minut”, „20 minut”.
To znowu musi być wpływ porno, gdzie stosunek trwa godzinę albo dwie.
— Bo przecież ludzie nie zdają sprawy z tego, że materiał filmowy jest montowany na różne sposoby. I nieraz to, co oglądamy na ekranie smartfona czy komputera przez 50 minut, było montowane z kilku godzin materiału. A potem mężczyźni przychodzą do gabinetu, przerażeni i smutni, narzekając na przedwczesny wytrysk, podczas gdy on ma absolutnie prawidłowy czas trwania. Za 20 minut długości stosunku seksualnego niejeden mężczyzna dałby na mszę, z podziękowaniem.
Ale sprawa niejednokrotnie bywa bardziej skomplikowana. Bo już nie chodzi tylko o czas trwania. Słyszę: „Chciałbym, aby mój stosunek trwał tak długo, dopóki partnerka nie osiągnie orgazmu”. Czyli jest u mężczyzny wyraźne oczekiwanie, że jego orgazm pokryje się dokładnie z jej orgazmem.
Kolejna bzdura: orgazm musi być osiągnięty w jednym czasie, wspólny.
— Kobiety też często myślą, że tak musi być. A jak się nie udaje, mężczyzna ma zaniżone poczucie wartości. Co pokazuje też, że coraz częściej troszczy się również o zadowolenie seksualne partnerki. I to jest akurat korzystne.
Ostatnio kobiety, szczególnie młode, bardzo często przeżywają lęk przed stosunkiem. Boją się, że się nie sprawdzą, że nie będą tak wydolne i sprawne, jak w materiałach pornograficznych. Czasem pary oglądają sobie filmy wspólnie. Intensywność pozycji i technik w seksie, która powoduje zachwyt mężczyzny, zazwyczaj niepokoi i przeraża kobiety.
Mężczyźni oczekują tak ostrego tempa i akcji?
— Niektórzy tak, ale pary o tym nie rozmawiają w ogóle. Oni tylko razem patrzą w ekran, a potem próbują odtwarzać wszystko, co zrobili aktorzy porno.
Pacjenci sygnalizują, że bardzo popularne są filmy pornograficzne, w których występuje intensywny seks oralny z wytryskiem do ust, a także seks analny. Kobiety w gabinecie mówią, że dla nich to nie jest do zaakceptowania. Kiedy o tym rozmawiamy, przypominam: „ale przecież nie musi pani mieć tego seksu oralnego, jeśli pani nie chce”. „No jak nie muszę?”. I tutaj bardzo niepokoi mnie rosnąca grupa młodych kobiet, które mają poczucie, że skoro mężczyźni tego od nich wymagają, trzeba to spełnić. Ich zdanie i potrzeby się nie liczą. Powtarzam w rozmowach z pacjentami i na wykładach dla studentów, że dopuszczalne w seksie jest tylko to, co jest zgodne z normą prawną i na co zgadzają się obie strony. Norma partnerska mówi o tym, że dozwolone są takie aktywności, na które zgadza się druga strona. Nawet jeśli ta pierwsza nalega, nie musimy tego robić.
Edukacja zdrowotna? Prof. Izdebski: Zdrowie jest wartością, o którą należy dbać
A jak się zmienia podejście do tzw. pierwszego razu?
— Kiedy pod koniec lat 80. XX w. zaczynałem badania nad seksualnością Polaków, inicjację seksualną traktowałem jako stosunek waginalny — gdy penis jest w pochwie. I to jest prawda, ale proszę zauważyć, że obecnie inicjacją seksualną stał się również seks oralny oraz analny.
Kiedy w gabinecie pytam młodą kobietę w wieku 19 lat, czy już współżyła, słyszę, że nie. A potem się okazuje, że ona ma za sobą doświadczenie seksu analnego i oralnego. Jedna z pacjentek na pytanie, czy współżyła seksualnie, odpowiedziała: „Nie, było tylko jakieś obciąganko”. Tymczasem nie tylko seks waginalny, ale również oralny czy analny może być związany z przeżywaniem orgazmu, z wytryskiem.
Ale o tym wszystkim trzeba wiedzieć, aby móc rozmawiać — także w parze. Tymczasem Jarosław Kaczyński głosi, że zajęcia z edukacji zdrowotnej będą „demoralizować dzieci”. Do 25 września rodzice mogą zdecydować, czy ich dziecko ma uczęszczać na nowe lekcje edukacji zdrowotnej.
— Komunikacja w związkach to wciąż nasza pięta Achillesowa. Dlatego tak ważna jest edukacja zdrowotna jako przedmiot szkolny. My rozmawiamy teraz o niej w kontekście seksualności, ale na lekcjach będzie mowa także o dojrzewaniu psychoseksualnym, o miłości, o przyjaźni, o koleżeństwie, o kobiecości i męskości, o uzależnieniach, w tym od internetu. Bardzo bym sobie życzył, aby statystyczny Polak zrozumiał, że edukacja zdrowotna jest poświęcona zdrowiu człowieka w kategorii pewnej wartości. Bo zdrowie jest naszą wartością, o którą należy dbać. Przecież kiedy mówimy o Ministerstwie Zdrowia, to tak naprawdę ono jest Ministerstwem Choroby bardziej niż Ministerstwem Zdrowia, prawda?
Dlatego z punktu widzenia zdrowia publicznego tak ważne jest oddziaływanie na obszar profilaktyki związanej ze zdrowiem fizycznym, psychicznym, społecznym i seksualnym. Lęki, depresje, także w relacjach, poza tym nauka asertywności, która jest nam potrzebna przez całe życie. Zapoznajemy także młodzież z systemem ochrony zdrowia, żeby nie byli w nim zagubieni. Bardzo ważną kwestią jest wykazanie, jak ten świat się zmienia, jak zmieniają się nasze relacje w rodzinie. I jak istotne jest bycie w rodzinie wspierającej, akceptującej.
W Polsce żyje osiem milionów singli. Przybywa osób, które nie chcą być w związku i takich, które wybierają seks przypadkowy.
— Jeżeli politycy twierdzą, że wychowanie do życia w rodzinie jest wspaniałym przedmiotem, podobnie jak lekcje religii dwa razy w tygodniu, to niech może odpowiedzą na pytania: Dlaczego mamy w Polsce taki niż demograficzny, skoro — jak twierdzą — promowaliśmy wartości prorodzinne? Jak ten przedmiot był realizowany, jeżeli chodzi o politykę prokreacyjną? Czy i jak przedstawia się wartość rodziny, w tym kwestie posiadania dzieci, skoro większość społeczeństwa jest wierząca? Dlaczego Polki w Polsce nie chcą rodzić dzieci, a za granicą je rodzą?
Prof. dr hab. Zbigniew Izdebski jest seksuologiem, pedagogiem, doradcą rodzinnym i specjalistą w zakresie zdrowia publicznego. Kieruje Katedrą Biomedycznych Podstaw Rozwoju i Seksuologii, Wydziału Pedagogicznego Uniwersytetu Warszawskiego, jest Koordynatorem Wydziału Medycznego UW oraz kieruje Katedrą Humanizacji Medycyny i Seksuologii, Collegium Medicum Uniwersytetu Zielonogórskiego. Twórca największych badań nad seksualnością Polaków.
