Mamy kupować trwalsze produkty, a o ich naprawę zadbają sami producenci. To już się zresztą dzieje. A dzięki gospodarce układu zamkniętego na znaczeniu zyskują zawody, które powoli zaczęły odchodzić do lamusa – jak szewcy, kaletnicy, czy złotnicy.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Szewc, kaletnik, kuśnierz — takie szyldy to coraz rzadszy widok na ulicach polskich miast, choć jeszcze niedawno bez tego typu usług nie mogły obyć się nawet niewielkie ośrodki. Zarabiamy lepiej, dlatego kupujemy coraz większą ilość ubrań i akcesoriów, równocześnie bez mrugnięcia okiem wyrzucamy zużyte rzeczy na śmietnik.
Skutek? Zalewa nas już nie fala, ale prawdziwe tsunami odzieży spod znaku „fast fashion”, na czym cierpi środowisko — nie tylko u nas z uwagi na zalegające na wysypiskach hałdy ubrań, lecz także na drugim końcu świata, gdzie tego rodzaju produkty powstają na masową skalę. Według danych Europejskiej Agencji Środowiska przeciętny Europejczyk wyrzuca rocznie około 11 kg tekstyliów, z czego większość trafia na wysypiska, a recyklingowi poddaje się zaledwie około 15 proc. zużytych ubrań.
Fast fashion czy fast pollution?
To jednak nie wszystko. Przemysł odzieżowy wykorzystuje ogromne ilości chemikaliów i wody, której zaczyna brakować zwłaszcza w krajach globalnego Południa. Jak podaje Parlament Europejski, do wytworzenia zaledwie jednego podkoszulka potrzeba aż 2,7 tys. litrów, czyli tyle, ile jedna osoba wypija średnio w ciągu… 2,5 roku swojego życia.
— Tanie zakupy z platform wysyłkowych wydają się atrakcyjne w danym momencie, ale w dłuższej perspektywie kosztują nas wszystkich, i to nie tylko środowiskowo, lecz także gospodarczo. Niskiej jakości produkty szybko się psują, więc zamiast oszczędności mamy rosnące ilości śmieci, a przy okazji wspieramy model biznesowy, który często opiera się na nieetycznych warunkach pracy i nadprodukcji — mówi w rozmowie z „Newsweekiem” Martyna Zastawna, promotorka zrównoważonego rozwoju i ekspertka ds. zielonych inwestycji w Europejskim Banku Inwestycyjnym.
Zjawisko to ma ukrócić wdrażana właśnie w Unii Europejskiej polityka, mająca na celu poprawę gospodarki odpadami i dzięki temu przejście z tzw. gospodarki liniowej do gospodarki cyrkularnej. Czyli zamiast dotychczasowego „weź — wyprodukuj — użyj — wyrzuć” producenci mają tworzyć bardziej trwały produkty, a konsumenci mieć możliwość ich naprawy, a jeśli nie, to przynajmniej recyklingu, tak aby jak najwięcej surowców zostało w gospodarce przy równoczesnym zmniejszaniu ilości odpadów.
Szewc potrzebny od zaraz
W te założenia wpisuje się także renesans zawodów do niedawna traktowanych jako zanikające. — Gospodarka cyrkularna realnie przyczynia się do odbudowy prestiżu zawodów rzemieślniczych, które jeszcze kilka lat temu uznawane były za schyłkowe. Szewcy, krawcy, kaletnicy, złotnicy to profesje, które nagle zyskały nowy kontekst i nowe znaczenie. Klienci coraz częściej szukają fachowców, którzy potrafią naprawić, odnowić i przedłużyć życie produktu, zamiast wyrzucać go do kosza — twierdzi Martyna Zastawna.
Sama jest tego najlepszym przykładem — założona przez nią 10 lat temu firma woshwosh zajmująca się odnawianiem obuwia odniosła gigantyczny sukces. — Momentem przełomowym był styczeń 2015 r., gdy wyjęłam z szafy brudne buty i okazało się, że w Polsce, a nawet na świecie, nie było miejsca, gdzie mogłabym je wyczyścić i odnowić. Pomyślałam wtedy, że właśnie na tym pomyśle mogę zbudować firmę, która w prosty sposób edukuje poprzez usługi odnowy, naprawy i czyszczenia obuwia — opowiada Zastawna. — Założyłam, że w pierwszym miesiącu do woshwosh trafi 10 par butów. Tymczasem przyszło ich ponad 500! Po dwóch miesiącach mieliśmy już 2 tys. par, 32-osobowy zespół, trzy lokale w Warszawie i dziesiątki artykułów w największych polskich mediach — dodaje.
Naprawia nie tylko Dior
Co równie istotne, w trend „aftercare” zaczęli też wpisywać się kolejni modowi giganci. Dożywotni serwis naprawczy swoich produktów oferują obecnie nie tylko właściciele najbardziej luksusowych marek pokroju Diora czy Louis Vuitton, lecz także producenci tych bardziej masowych, jak Patagonia, Jack Wolfskin. Od niedawna tego rodzaju usługi, w części swoich butików, świadczy też popularna japońska marka Uniqlo. Inne firmy, jak polski LPP, prowadzą poradnikowe serwisy internetowe, które za pomocą materiałów filmowych i tekstowych praktycznie pokazują, w jaki sposób należycie dbać o swoje ubrania i obuwie lub je naprawiać.
— Zajęło to kilka lat, ale w końcu udało się przekonać duże firmy do tej zmiany, a tym samym dać sygnał rynkowi, że cyrkularność się opłaca. Łącznie współpracowałam z ponad 200 przedsiębiorstwami w obszarze czyszczenia oraz naprawy butów i zawsze pilnowałam, aby te współprace były transparentne i autentyczne. Niestety, nie zawsze tak jest na rynku i często spotykamy się z działaniami mającymi więcej wspólnego z PR niż z realną zmianą — mówi Martyna Zastawna. Ale też dodaje: — Jeśli będziemy łączyć edukację, realne wsparcie biznesu i politykę regulacyjną, mamy szansę odwrócić trend i zbudować rynek, który nie będzie oparty na „szybkim zużyciu”, ale na długowieczności i szacunku do zasobów.
