„Nie łudźcie się — jesteśmy w stanie wojny” — napisał po śmierci Charliego Kirka jeden z dziennikarzy związanych z radykalną prawicą amerykańską. To właśnie tego typu eskalacji najbardziej obawiają się eksperci od przemocy w polityce.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Charlie Kirk swoją karierę zbudował za pomocą licznych konfrontacji z przeciwnikami politycznymi — online, na kampusach uniwersytetów, a nawet w telewizji. Stawianie czoła wyzwaniom i nieporozumieniom sprawiło, że stał się jednym z ważniejszych głosów w ruchu MAGA. Po jego śmierci wśród ekspertów rosną jednak obawy dotyczące tego, że kultura otwartej dyskusji, które starał się prowadzić, zostanie zastąpiona kulturą przemocy.
„Pojawiał się na kampusach i rozmawiał z każdym, kto chciał z nim dyskutować” — napisał Ezra Klein, felietonista „The New York Times” w artykule opisującym śmierć konserwatysty. — „Kirk uprawiał politykę we właściwy sposób”.
Dziennikarz opisuje Kirka jako praktyka perswazji — zaciekłego przeciwnika ideologicznego, ale takiego, który nadal grał zgodnie z zasadami. „Albo wszyscy jesteśmy bezpieczni, albo nikt z nas nie jest” — ostrzegł autor.
Po śmierci Charliego Kirka. „Jesteśmy w stanie wojny”
31-letni Kirk został zastrzelony podczas przemówienia na kampusie Uniwersytetu Utah Valley w środę (10 września). W piątek wczesnym popołudniem czasu polskiego Donald Trump powiedział w Fox News, że służby zatrzymały podejrzanego. Pomóc w jego namierzeniu miały informacje przekazane przez duchownego, który znał rodzinę sprawcy. Prezydent odmówił podania informacji o motywacji sprawcy. Chce, by został skazany na karę śmierci.
Morderstwo dokonane na oczach ludzi w ciągu 24 godzin wywróciło sytuację polityczną w USA do góry nogami. Niektórzy zwolennicy Kirka już nazywają go męczennikiem. Inni wykorzystują jego śmierć jako dowód na to, że jedyną opcją, jaka pozostała, nie jest już rozmowa, tylko pełnoskalowa wojna.
W mediach — zarówno tradycyjnych, jak i społecznościowych — wezwania do zemsty zagłuszyły liczne apele o powściągliwość. — Pomścimy śmierć Charliego — powiedział prowadzący Fox News Jesse Watters. „Lewica jest partią morderstwa” — napisał Elon Musk. Prawicowi influencerzy ogłaszają początek konfliktu cywilnego, a dziennikarz Alex Jones stwierdził: „Nie łudźcie się — jesteśmy w stanie wojny”. To właśnie tego typu eskalacji najbardziej obawiają się eksperci od przemocy politycznej.
— Chociaż nie znamy jeszcze danych zabójcy ani jego motywacji, atak ten pokazuje, że przemoc jako forma działań politycznych została znormalizowana — mówi „Newsweekowi” Kurt Braddock, profesor na Uniwersytecie Amerykańskim w Washington DC, który bada komunikację ekstremistów. — Niektórzy — w tym znane osobistości medialne — już zaczęli wykorzystywać śmierć Kirka do usprawiedliwiania większej przemocy.
Charlie Kirk, lojalny sojusznik Trumpa o kontrowersyjnych poglądach
Będący lojalnym sojusznikiem Trumpa Kirk zajął się mobilizacją młodzieży, której głosy pomogły zapewnić prezydentowi powrót do władzy w 2024 r. Jak stwierdził wiceprezydent J.D. Vance: — Charlie pomógł nam zapewnić prezydenturę. Był niezastąpiony.
Ale w samym ruchu MAGA (Make America Great Again) pozycja Kirka nie była tak oczywista. Mimo swojej żywiołowości często stawał się obiektem ataków ze strony innych postaci amerykańskiej skrajnej prawicy, które zarzucały mu niewystarczający radykalizm. Biały nacjonalista Nick Fuentes oskarżał Kirka o zawłaszczanie populistycznej energii Trumpa przy jednoczesnym osłabianiu jego przesłania. Zwolennicy Fuentesa regularnie zakłócali prowadzone przez niego wydarzenia, atakując go za to, że nie przyjął ostrzejszej postawy w sprawie imigracji i odrzucenie homofobicznej retoryki.
Niektórym nie spodobały się także słowa Kirka, że wysoko wykwalifikowani zagraniczni studenci kończący amerykańskie uniwersytety powinni wraz z dyplomami otrzymywać zezwolenie na pobyt — uznano to za zdradę zasad „America First”. Konserwatywna felietonistka Michelle Malkin publicznie potępiła stanowisko Kirka, oskarżając go o porzucenie podstawowych wartości nacjonalistycznych. Inni sprzeciwiali się jego poparciu dla otwarcie homoseksualnych konserwatystów lub niechęci do całkowitego poparcia polityki białej tożsamości.
Jednak Turning Point USA — młodzieżowa organizacja, którą Kirk założył w wieku 18 lat — stała się jedną z najbardziej wpływowych sił w konserwatywnej polityce, służąc jako centrum aktywizacji tysięcy uczniów szkół średnich i uniwersytetów. Po wygranej Trumpa w ubiegłym roku członkowie organizacji z Kirkiem na czele stali się wpływowymi pośrednikami w odnowionej administracji prezydenta.
Charlie Kirk stał się męczennikiem skrajnej prawicy
Krytycy Kirka często przedstawiali go jako skutecznego, ale skompromitowanego. Po jego nagłej śmierci rozróżnienia te zniknęły.
— Myślę, że przedstawianie jego śmierci jako męczeństwa będzie tylko napędzać ten gniew i radykalizację — mówi „Newsweekowi” dr Matthew Boedy, profesor z University of North Georgia, który w mającej niedługo ukazać się książce analizuje Kirka jako nową twarz chrześcijańskiego nacjonalizmu. — Kirk po swojej śmierci stanie się podobny do tego, kim stał się Trump po strzelaninie w Butler. A sam Trump będzie teraz szukał odwetu.
Niektórzy z najbardziej zaciętych krytyków Kirka za czasów jego życia już zdążyli uczynić jego śmierć symbolem. Na skrajnie prawicowych forach użytkownicy wzywają do masowych aresztowań demokratów, a influencerzy, którzy kiedyś określali Kirka jako sprzedajnego, teraz chwalą jego dziedzictwo. Nawet Nick Fuentes, który przez lata atakował aktywistę, napisał na X: „Przemoc i nienawiść muszą się skończyć. Nasz kraj potrzebuje teraz Chrystusa bardziej niż kiedykolwiek”. Niektórzy obserwatorzy ostrzegają jednak, że zmiana ta może być motywowana politycznie, a nie prawdziwymi wyrzutami sumienia.
— Kirk przedstawiał siebie jako głos stosunkowo przystępny — mówi „Newsweekowi” Luke Baumgartner, pracownik naukowy Programu Ekstremizmu na Uniwersytecie George’a Washingtona. — Jeśli ktoś zajmie jego miejsce, mało prawdopodobne jest to, że będzie to siła moderująca. Będzie skłaniać się ku jeszcze bardziej oburzającym i radykalnym komentarzom.
— Jego zabójstwo już teraz podsyca gniew i oburzenie, zwłaszcza wśród skrajnej prawicy, co jeszcze bardziej polaryzuje i tak już podzielone Stany Zjednoczone — uważa z kolei dr Alex Hinton, dyrektor Centrum Badań nad Ludobójstwem i Prawami Człowieka na Uniwersytecie Rutgersa. — Trzymajcie się mocno. Droga, przez którą będziemy musieli teraz przejść jako naród, będzie prawdopodobnie wyboista.
Nie tylko Charlie Kirk, czyli kiedy śmierć staje się memem
Śmierć Kirka jest widocznym przykładem tego, przed czym od dawna ostrzegają badacze ekstremizmu z Network Contagion Research Institute (NCRI), a więc obecnej w serwisach społecznościowych normalizacji przemocy politycznej — często ukrytej pod postacią ironii, buntu lub satyry. NCRI wskazuje na przypadek Luigiego Mangione, 26-latka oskarżonego o zeszłoroczne zabójstwo dyrektora UnitedHealthcare. Od czasu morderstwa Mangione jest gloryfikowany w skrajnych kręgach internetowych, a jego twarz pojawiła się w wielu memach, które przedstawiają go jako mściciela z gier wideo.
— Z psychologicznego punktu widzenia nasze badania wykazały wzrost przyzwolenia na morderstwo — mówi „Newsweekowi” Joel Finkelstein, współzałożyciel NCRI. — Obecnie oceniamy zagrożenia związane z tą zmianą. Celebracja przemocy, którą teraz obserwujemy na otwartych forach, wcześniej była ograniczona do platform ekstremistycznych.
Obecnie ta normalizacja nie pozostaje ograniczona do ciemnych zakamarków internetu lub jednej ze stron sporu politycznego. W ciągu ostatniego roku mamy w Ameryce do czynienia z niepokojącą eskalacją. Przykłady? Wybuch bomby w domu gubernatora Pensylwanii Josha Shapiro podczas Paschy, zabójstwa byłej przewodniczącej Izby Reprezentantów Minnesoty Melissy Hortman i jej męża oraz niemal śmiertelnego postrzelenia senatora stanowego Johna Hoffmana i jego żony.
Ataki te poprzedziły dwie próby zamachu na Trumpa w kampanii wyborczej w 2024 r., brutalne wtargnięcie do domu ówczesnej przewodniczącej Izby Reprezentantów Nancy Pelosi w 2022 r., a jeszcze wcześniej — atak na Kapitol 6 stycznia 2021 r.
Obraz USA po śmierci Charliego Kirka. „Terroryzm nie występuje w próżni”
Bruce Hoffman, pracownik Rady Stosunków Zagranicznych i wieloletni ekspert ds. terroryzmu, uważa, że erozja demokratycznego dyskursu jest już nie tylko teoretyczna, ale po prostu sprzyja przemocy.
— Terroryzm nie występuje w próżni — mówi w rozmowie z „Newsweekiem”. — Odzwierciedla podziały i polaryzację społeczeństwa. Kiedy osoby takie jak Kirk — ze stosunkowo umiarkowanym głosem i chętne do debaty — są uciszane, często zastępują je jednostki głośniejsze, bardziej radykalne.
Zamiana dzieje się już teraz. Po zabójstwie Kirka Stewart Rhodes — niedawno ułaskawiony przywódca skrajnie prawicowej bojówki Oath Keepers, który wcześniej został skazany za spisek w ataku na Kapitol — pojawił się w prowadzonym przez Alexa Jonesa programie „Infowars”, aby oświadczyć, że „wojna się zaczęła” i wezwać Donalda Trumpa do powołania ustawy o powstaniu. — Ty możesz być następny — ostrzegła z kolei swoich zwolenników aktywiska Laura Loomer.
Kolejne obawy ekspertów dotyczą tego, że śmierć Kirka zostanie zapamiętana nie ze względu na to, co udało mu się osiągnąć, tylko ze względu na to, w co może zostać przekształcona — pretekst do zemsty.
— To byłoby niebezpieczne dziedzictwo — ubolewa Kurt Braddock. — Każdy polityk i osoba publiczna powinni w tym momencie próbować uspokoić sytuację. Zamiast tego widzimy, jak liderzy i wpływowi ludzie ją zaogniają. To nie doprowadzi nas do bezpieczeństwa, tylko nakręci jeszcze większą spiralę.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.