Styczniowa operacja, podczas której amerykańskie służby odsunęły wenezuelskiego dyktatora Nicolása Maduro od władzy, jest przez niektórych republikanów przedstawiana jako wzorzec postępowania wobec wrogich reżimów. Tyle że z Iranem to może być całkiem inna historia.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
— Całkowicie możliwe jest, by niedługo upadły także reżimy w Iranie i na Kubie — powiedział Ted Cruz, senator z Teksasu, który dodał, że obecnie „znajdujemy się w wyjątkowym momencie historii”.
Jak powiedział prezydent Donald Trump w poniedziałek, przewodniczący Kolegium Połączonych Szefów Sztabów, generał Dan Caine zapewnił go, iż konflikt z Iranem byłby „łatwym zwycięstwem”. Źródła „The Washington Post” poinformowały jednak, że za kulisami Caine miał ostrzegać Trumpa przed brakami w uzbrojeniu i wsparciu ze strony sojuszników, które sprawiają, iż taka operacja byłaby znacznie bardziej ryzykowna niż w Wenezueli. Generał miał także stwierdzić, że atak na Iran mógłby wiązać się z wysokim ryzykiem ofiar po stronie amerykańskiej.
Nikłe szanse na zatrzymanie Alego Chameneiego
W przeciwieństwie do Maduro, ajatollah Ali Chamenei nie jest przywódcą, którego można łatwo osaczyć i zatrzymać. Najwyższy Przywódca Iranu jest chroniony przez elitarną jednostkę Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC). Mężczyznę otoczono także rozbudowaną architekturą bezpieczeństwa, zaprojektowaną właśnie po to, by uniemożliwić jego pojmanie lub zabicie.
Podczas poprzednich eskalacji Chamenei wycofywał się do bezpiecznych lokalizacji, a komunikację ograniczał do najbardziej zaufanych współpracowników. 86-latek, którzy powszechnie postrzegany jest jako fizycznie słaby, raczej nie podda się, ani nie przeżyje zatrzymania. Każda poważna próba pojmania mężczyzny prawdopodobnie skończyłaby się gwałtownym oporem jego lojalistów lub jego śmiercią, a nie aresztowaniem.
Likwidacja przywódcy nie doprowadzi do upadku struktury władz w Iranie
Władza Maduro opierała się na głęboko podzielonym wojsku i najbliższym otoczeniu, które było osłabione licznymi sankcjami i nie miało silnego wsparcia ze strony wielkich światowych mocarstw. To ułatwiło przeprowadzenie szybkiej operacji, która zmieniła sytuację w Wenezueli. Iran ma natomiast znacznie mocniejsze fundamenty. Jego polityczne, wojskowe i religijne instytucje są głęboko zakorzenione, przez co znacznie trudniej jest je osłabić czy obalić za pomocą jednego ciosu czy tajnej akcji.
W obliczu rosnącego zagrożenia bezpośredniej konfrontacji ze Stanami Zjednoczonymi i Izraelem, Chamenei skupił się na utrzymaniu reżimu. Jak poinformowało sześciu wysokich rangą urzędników irańskich w rozmowie z „The New York Times”, ajatollah polecił Alemu Larijaniemu, wpływowemu przewodniczącemu Najwyższej Rady Bezpieczeństwa Narodowego Iranu oraz wąskiemu gronu zaufanych doradców politycznych i wojskowych, by zapewnili, że Islamska Republika przetrwa nie tylko długotrwałe bombardowania, ale również potencjalne próby zamachu na najwyższych przywódców — w tym na niego samego.
Według tych samych źródeł, Chamenei ustanowił cztery poziomy sukcesji dla każdego kluczowego stanowiska wojskowego i państwowego. Najwyżsi urzędnicy dostali polecenie wyznaczenia czterech następców na wypadek własnej śmierci. Najważniejsze decyzje podejmowane są przez wąskie grono, by zapewnić ciągłość w sytuacji zerwania łączności lub śmierci Najwyższego Przywódcy. Podczas dwunastodiowej wojny z Izraelem w czerwcu ubiegłego roku, gdy Chamenei musiał się ukrywać, miał on wyznaczyć trzech potencjalnych następców.
Na początku tego miesiąca Korpus Strażników Rewolucji Islamskie zapowiedział odnowienie tzw. strategii obrony mozaikowej — doktryny zakładającej decentralizację dowodzenia i samodzielne działanie lokalnych dowódców. Ma to zapewnić, że Islamska Republika będzie w stanie kontynuować walkę i ciągłość rządzenia nawet w wypadku utraty wyższych przywódców czy przerwania centralnej łączności w wyniku ataków z zewnątrz.
Iran jest gotowy na wojnę
W przeciwieństwie do Wenezueli, Iran od miesięcy przygotowuje się na ewentualność amerykańskich ataków zbrojnych. Pomimo tego rozmowy nuklearne nadal trwają, a przywódcy jasno dają do zrozumienia, że woleliby uniknąć konfliktu. Teheran postawił swoje siły zbrojne w najwyższy stan gotowości i działa w przekonaniu, że konflikt może wybuchnąć w każdej chwili.
— Przeanalizowaliśmy nasze słabości i je wyeliminowaliśmy — powiedział Larijani w zeszłym tygodniu. — Jeśli zostanie nam narzucona wojna, odpowiemy.
Wyrzutnie pocisków balistycznych zostały przesunięte wzdłuż zachodniej granicy z Irakiem oraz na wybrzeże Zatoki Perskiej. Szacuje się, że Teheran dysponuje około 2 tysiącami pocisków średniego zasięgu, zdolnych dosięgnąć Izraela. Posiada też duży zapas pocisków krótszego zasięgu, które mogą uderzać w amerykańskie bazy w Zatoce oraz okręty w Cieśninie Ormuz. Ostatnio pojawiły się także doniesienia o ogromnych kontraktach zbrojeniowych z Rosją i Chinami.
Jak pokazują najnowsze zdjęcia satelitarne, opublikowane w zeszłym tygodniu przez agencję Reuters, Iran po cichu naprawia i umacnia kluczowe obiekty, co sugeruje, że pomimo trwającej dyplomacji, Teheran szykuje się do konfliktu. Eksperci analizujący komercyjne zdjęcia satelitarne z kilku źródeł twierdzą, że Iran odbudowuje i wzmacnia także kluczowe obiekty nuklearne, w tym instalacje w Natanz i Isfahanie. Zauważono nowe dachy i konstrukcje osłaniające, które mają chronić uszkodzone obiekty, ukryć prowadzoną działalność oraz zabezpieczyć sprzęt i wzbogacony uran przed kolejnymi atakami. Wzmocniono także wejścia do tuneli, a bazy rakietowe uderzone podczas poprzednich nalotów są remontowane.
W ubiegłym tygodniu Iran zamknął Cieśninę Ormuz w celu przeprowadzenia ćwiczeń z użyciem ostrej amunicji — to pierwszy oficjalnie ogłoszony paraliż tego strategicznego szlaku od lat 80. Przez cieśninę przepływa ok. 20 proc. światowego handlu ropą. Choć blokada była krótka, stanowiła jasny sygnał, że Teheran w razie konfliktu może zakłócić rynki energetyczne i wywołać globalne konsekwencje gospodarcze.
Wojna wyleje się poza granice Iranu
Stawka regionalna jest w przypadku Iranu nieporównywalnie wyższa niż w przypadku Wenezueli. Teheran przez dekady budował sieć sprzymierzonych milicji i ugrupowań na Bliskim Wschodzie, rozszerzając swoje wpływy i komplikując kwestie potencjalnego konfliktu zbrojnego. Te grupy — m.in. Hezbollah w Libanie, szyickie milicje w Iraku, Huti w Jemenie oraz palestyńskie frakcje — mogą otworzyć wiele frontów przeciwko zarówno USA jak i Izraelowi.
Upadek centralnych władz Iranu może wywołać próżnię władzy i destabilizować cały region.
Wyzwania geograficzne i logistyczne
Ostatecznie atak na Iran jest znacznie trudniejszy niż operacja w Wenezueli pod względem logistyki. Szczególnie problematyczne są tutaj odległość, geografia i brak wsparcia ze strony kluczowych sojuszników USA.
Wenezuela leży blisko kontynentalnych Stanów Zjednoczonych i jest w zasięgu amerykańskich baz znajdujących się na Karaibach oraz na południu USA. Iran leży natomiast głęboko na Bliskim Wschodzie, co zmusza amerykańskie siły do podejmowania działań na ogromnym obszarze ze znajdujących się pod dowództwem United States Central Command (CENTCOM) baz w Europie lub Zatoce Perskiej.
Kolejną komplikacją jest stanowisko rządu Wielkiej Brytanii, którzy odmówił udzielenia Amerykanom zgody na wykorzystanie bazy RAF Fairford w Gloucestershire oraz kluczowej bazy Diego Garcia na archipelagu Chagos do potencjalnego ataku na Iran bez jasnej podstawy prawnej. To rozwścieczyło Trumpa i skłoniło go do publicznego wycofania poparcia dla układu w sprawie suwerenności Chagos.
Przeszkodą może okazać się także kwestia pokonania irańskiej obrony przeciwlotniczej oraz sam teren wokół Cieśniny Ormuz. Każdy atak na Teheran będzie więc znacznie większym wyzwaniem niż operacja w Caracas.
Trump nie może ignorować potencjalnego ryzyka
Sukces w Wenezueli może dodać Trumpowi pewności siebie, jednak wizja ta może być szczególnie myląca.
Iran nie jest osłabionym państwem pod rządami dyktatora, którego da się obalić jednym szybkim ciosem. Mimo wewnętrznych niepokojów jest to kraj z twardymi strukturami przygotowanymi na przetrwanie — planami awaryjnymi dotyczącymi przywództwa, zdecentralizowanym dowodzeniem armią i siłami gotowymi do długiej walki.
Każda próba narzucenia zmiany reżimu wiązałaby się z o wiele większym ryzykiem, włącznie z możliwością regionalnej wojny i wstrząsami na światowych rynkach energii. Porównania Teheranu do rządów Maduro mogą działać w politycznej retoryce, ale stanowią ignorancję wobec podstawowego faktu: Iran jest przygotowany i zdolny do tego, by każdą konfrontację uczynić kosztowną, także daleko poza własnymi granicami.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.