Na nowy film Władysława Pasikowskiego szedłem z mieszaniną lęku przed potwornym zażenowaniem oraz fantazji, że będzie to tak złe, iż po seansie wytarzam się z uciechy jak pies w zdechłym gołębiu. Tymczasem wychodziłem pełen zadumy i szacunku dla reżysera, że podjął jakże nieaktualny, niedzisiejszy i niezrozumiały dla współczesnej widowni temat rozterek moralnych bohatera.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Rzecz jest promowana jako ostatni film duetu Pasikowski-Linda, co miało spędzić wychowaną na „Psach” publiczność do kin. Bo przecież cokolwiek Pasikowski nakręcił po „Psach” i cokolwiek Linda po „Psach” zagrał, i tak ginie w cieniu tamtego arcydzieła. A po „Psach” bywało mocno różnie, Pasikowski zaś zamienił się w doktora Frankensteina polskiej kinematografii, powołującego do życia kolejne potwory. W tych potworach Linda też grał niestety i nie mówię tu tylko o „Psach 2” i „Psach 3”, myślę tu szczególnie o filmie „Reich”, w którym Linda z Mirosławem Baką jako kiler i policyjny tajniak rozwalali trójmiejską mafię, w międzyczasie pijąc dużo wódki, rozmawiając o sensie życia oraz mając stosunki seksualne z kobietami. Do dziejów potworności polskiej kinematografii przejdzie finałowa strzelanina w zwolnionym tempie, gdy zabijani wznosili się w powietrze, wykonując dziwaczne wygibasy.
Linda stał się uosobieniem maczystowskiego kina, tak bardzo, że nawet w czasie swojej długiej kariery reklamował gorzałę, szlugi i geriavit. W końcu wódka, fajki i geriavit to obowiązkowy zestaw prawdziwego mężczyzny. Zestawienie nazwisk Linda i Pasikowski działa więc jak zaklęcie. Ze szkodą dla dorobku Lindy, bo przez to zapominamy o jego występach w „Przypadku” Kieślowskiego, „Kobiecie samotnej” i „Gorączce” Holland, a to były występy wybitne. Wyobraźcie sobie, że młody Linda był wielką nadzieją kina niepokoju moralnego. Chociaż jak się przyjrzeć, to niepokój moralny był główną emocją w jego postaciach u Pasikowskiego. Przecież u Pasikowskiego nie chodziło tylko o strzelanie i mordobicie, ale i o moralność, o pryncypia, o wierność sobie, jakkolwiek to upiornie brzmi. Pasikowski jako reżyser „Psów” był nowym pokoleniem kina niepokoju moralnego, tyle że nie w inteligenckim, ale policyjno-bandyckim sztafażu. Poplątanego inteligenta, figurę już wówczas żałosną, zastąpili gangster i gliniarz, tyle że jeszcze bardziej poplątani. Fenomen „Psów” polegał na tym, że w 1992 r., chwilę po obaleniu komuny, Pasikowski głównym bohaterem uczynił esbeka, a my temu esbekowi kibicowaliśmy. To było obrazoburcze, a przez to genialne, odważne do wariactwa, a przez to epokowe. Franz Maurer to jedna z najważniejszych figur naszej kultury romantyzmu, jak Kordian, Gustaw/Konrad i ksiądz Robak, którego Linda zagrał u Wajdy w „Panu Tadeuszu”.
Teraz dostaliśmy film w poetyce złotych lat 90., tak bardzo niedzisiejszy, że byłem najmłodszym widzem na seansie pierwszego dnia wyświetlania. W 1981 r., gdy rozgrywa się akcja „Zamachu na papieża”, mężnie usiłowałem zdać do siódmej klasy podstawówki, gdy tymczasem reszta widzów wyglądała na takich, którzy doskonale pamiętają ówczesne realia, a nawet mieli w nich swój udział.
„Zamach na papieża” jest o tym, że liczą się zasady, a posiadanie zasad zawsze było w filmach Pasikowskiego na pierwszym miejscu. Nawet „Psy 3” nosiły podtytuł: „W imię zasad”, jakby ktoś nie załapał. Bohater Lindy o nazwisku Konstanty Brusicki i ksywce Bruno jest macho w stanie agonalnym, ale wciąż macho. Otóż Bruno, jeden z pięciu najlepszych na świecie snajperów, przynajmniej w 1981 r., ma terminalne stadium raka płuc. Dlatego właśnie bezpieka składa mu propozycję nie do odrzucenia, ale za to ostatnią: Bruno ma zastrzelić Alego Ağcę, który chwilę wcześniej zastrzeli Jana Pawła II, a że Bruno i tak niebawem umrze, to nie będzie trzeba jego zabijać, by zatrzeć ślady. Bo jakby nie umierał, toby musieli zlecić komuś zabicie Brunona, a potem zlecić komuś zabicie zabójcy Brunona i tak bez końca.
Historia jest częściowo prawdziwa, bo w istocie 13 maja 1981 r. turecki zamachowiec Ali Ağca strzelał do polskiego papieża, ale jak wiemy, Wojtyła przeżył. I tu się kończą podobieństwa. Reszta to fantazje, legendy i teorie spiskowe, jak ta, że polscy towarzysze po ustaleniach z radzieckimi towarzyszami, a nawet samym Leonidem Breżniewem — który u Pasikowskiego wygląda jak wypożyczony z filmu Patryka Vegi — postanawiają wprowadzić w życie plan bułgarskich towarzyszy, którzy jakoby byli umoczeni w projekt odstrzelenia Ojca Świętego. To nie film dokumentalny, więc prawda o strzelaniu do Karola Wojtyły nas nie interesuje. Nas interesują sztuka filmowa oraz życie jako takie.
Wróćmy zatem do Brunona i jego nowotworu.
Bogusław Linda jako Bruno co jakiś czas strasznie kaszle i zapluwa się krwią, bo zostały mu dwa miesiące życia i faktycznie wygląda mizernie. Ale zarazem potrafi tak przywalić, a nawet zatłuc młotkiem, że widz jest pełen podziwu i zazdrości. Każdy chciałby w stanie agonii tak mocno bić większych od siebie. Widz zazdrości Brunonowi terminalnego raka, zwłaszcza że nawet ludzie zdrowi fatalnie znoszą takie ilości gorzały i papierosów, jakie pochłania Bruno. A najwyraźniej nie ma po tym nawet kaca i ręce mu się nie trzęsą, gdy ćwiczy strzelanie. W filmowym świecie Pasikowskiego ręka nie zadrżałaby nawet snajperowi ciężko choremu na parkinsona.
Zatem Bruno zaszywa się w małej mieścinie z ponętną prostytutką graną przez boską Karolinę Gruszkę, żeby na wojskowym terenie ćwiczyć zabijanie Alego Ağcy. Przy okazji wpada w lokalne bagno, zarządzane przez zblatowanych komendanta milicji i sekretarza powiatowego PZPR. Bruno zamiast ćwiczyć idealny strzał, jakim zabił w czasie wojny sześciodniowej izraelskiego pułkownika czy generała, musi rozwiązywać lokalne problemy. Czyli zabić ojca, który usmażył swoje dziecko na rozgrzanym piecu, oraz odstrzelić porywacza i mordercę innych dzieci.
Ciekawe, że ten wątek umknął recenzentom: Bruno w 1967 r. walczył po stronie krajów arabskich przeciw Izraelowi. W marcu 1968 r. jego żona i córka okazały się Żydówkami, więc musiały wyjechać z Polski. Od tego czasu Bruno nie mógł się z nimi spotkać, bo go nie wypuszczają z kraju. Esbecja ma na Brunona papiery, bo zabił w dzieciństwie widelcem księdza, który molestował jego brata, a ten brat popełnił samobójstwo. Bruno jest w pułapce, Alego Ağcę zgadza się zabić, bo bezpieka obiecuje mu, że będzie mógł spotkać się z córką.
„Zamach na papieża” nie jest o żadnym zamachu ani tym bardziej o papieżu. Jest o facecie, który całe życie spędził w uwikłaniu, całe życie robił to, czego nie chciał robić, bo był szantażowany, choć jego zabicie księdza było zemstą za śmierć brata. Jego prawdziwym pragnieniem jest zobaczyć na żywo córkę, którą ogląda jedynie na przysyłanych kasetach VHS. Chce odpokutować za podłości, które wyrządził jej i jej nieżyjącej matce, a swojej żonie. I o tym właśnie jest ten film. Najwyraźniej takie subtelności już nie docierają do recenzentów filmowych, którzy jeżdżą po tym filmie dla samej frajdy jeżdżenia po Pasikowskim. Papież nie ma nic wspólnego z tą historią i mogłoby go w ogóle nie być. 
