W czerwcu wietnamski rząd ogłosił odejście od tzw. polityki dwojga dzieci, która funkcjonowała w kraju od lat 60. ubiegłego wieku. Przy spadających wskaźnikach dzietności na całym świecie, krajowi przywódcy zadają sobie pytanie — czy to wystarczy, aby zachęcić obywateli do zakładania rodzin i uratować wietnamskie społeczeństwo?
Wietnam, podobnie jak wiele innych krajów na świecie, odnotowuje stały spadek liczby urodzeń. Współczynnik dzietności spadł w zeszłym roku do 1,91 urodzeń na kobietę — jest to mniej niż 2,1 urodzeń pozwalających na zastępowalność pokoleń i umożliwiających utrzymanie stabilnej populacji. W mieście Ho Chi Minh, w 2023 r. wskaźnik spadł do nawet 1,39 dziecka na kobietę, co jest jednym z najniższych wyników w kraju.
Pod koniec lat 80. w Wietnamie doszło do wielu reform rynkowych, które przez dekady powodowały szybki wzrost gospodarczy. Koszty życia w wietnamskich miastach stale rosną, a pokoleniowe podejście do planowania rodziny stale się zmienia. Wskaźniki imigracji są niskie, co powoduje, że społeczeństwo szybko się starzeje. W przyszłości może oznaczać to mniejszą liczbę pracowników, którzy będą wspomagać siłę czwartej największej gospodarki w Azji Południowo-Wschodniej oraz większą presję na system emerytalny i opiekę zdrowotną.
Wietnam — od wyżu demograficznego do spadających wskaźników
W przeszłości Wietnam borykał się jednak z zupełnie odwrotnym problemem — w latach 60. wysoki współczynnik dzietności i ubóstwo doprowadziły do wyżu demograficznego. To właśnie wtedy Wietnam Północny wprowadził normę dotyczącą ograniczania liczby dzieci do dwojga, po czym rozszerzył ją na cały kraj po przejęciu przez komunistów południa kraju w 1975 r.
Na początku XXI w. władze naciskały na osiągnięcie poziomu dzietności zastępczej do 2005 r., przedstawiając planowanie rodziny zarówno jako patriotyczny obowiązek, jak i odzwierciedlenie kultury kolektywistycznej, w której potrzeby społeczeństwa przeważają nad pragnieniami jednostki.
W czerwcu tego roku rząd formalnie zniósł ograniczenie, opisując tę zmianę jako próbę dostosowania się do „międzynarodowej praktyki”. Ruch ten następuje po odejściu Chin od polityki jednego dziecka, która najpierw została rozszerzona do dwojga w 2016 r., a potem do trojga w 2021 r.
Wietnamscy decydenci uważają, że 101-mln populacja znajduje się w „złotej fazie”, w której liczba dorosłych w wieku produkcyjnym przewyższa liczbę osób pozostających na ich utrzymaniu. Wietnamski Główny Urząd Statystyczny ostrzega jednak, że przewaga ta może nie potrwać dłużej niż do 2041 r.
„Superstare” społeczeństwo jako problem wielu państw azjatyckich
Społeczeństwo wietnamskie już teraz szybko się starzeje. Według statystyk U.N. Population Division, w 2024 r. osoby w wieku 65 lat i starsze stanowiły około 9 proc. populacji tego kraju, a do 2050 r. liczba ta ma wzrosnąć do nawet 20 proc.
To stawia Wietnam w podobnej sytuacji co Japonię i Koreę Południową, w których mówi się o „superstarym” społeczeństwie. Zarówno Japończykom jak i Koreańczykom nie udało się, póki co, przezwyciężyć tego problemu, nawet przy pomocy licznych zachęt, od premii pieniężnych i subsydiowanych metod leczenia bezpłodności po ulgi w spłacie kredytów hipotecznych.
Sytuacja w Wietnamie nie jest jeszcze tak poważna jak w Singapurze lub innych krajach Azji Wschodniej, ale trend spadkowy stale się utrzymuje.
— Złota faza populacji pojawia się w każdym kraju tylko raz, dlatego konieczne jest opracowanie krajowej strategii zatrudnienia, aby dostosować się do tego okresu — powiedział w zeszłym roku mediom Le Thanh Dung, dyrektor Departamentu Ludności w Ministerstwie Zdrowia. Mężczyzna ostrzegł, że obecne trendy będą miały „wiele konsekwencji” dla wietnamskiego społeczeństwa, od rozwoju gospodarczego aż po obronę narodową.
Dla wielu Wietnamczyków największą przeszkodą przed powiększaniem rodziny pozostają koszty wychowania dzieci. Według szacunków VN Express, w 2023 r. średni miesięczny koszt utrzymania dziecka do 22. roku życia wynosi około 15 mln dongów, czyli około 570 dol. Średnia miesięczna pensja w Wietnamie wynosi natomiast równoważnik zaledwie 230 dol.
Rząd wietnamski stoi obecnie w obliczu społeczno-ekonomicznych jak i kulturowych wyzwań, które frustrują także inne narody. To, czy zakończenie polityki dwojga dzieci będzie miało wpływ na spadający wskaźnik dzietności, pozostaje niepewne.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.
