Wróble i inne ptaki znikają z Ukrainy. Doszło nowe zagrożenie

Pospolitość wróbla jest wręcz symboliczna. Wróbla domowego (jagodnika) oraz wróbla polnego (mazurka) uważamy niekiedy za najliczniejsze, najbardziej pospolite ptaki, co jest zupełną nieprawdą.

Podobnie jest zresztą w całej Europie. Ani wróbel domowy, ani wróbel mazurek nie są ptakami najliczniejszymi i już dawno nie są tak pospolite jak kiedyś. W niektórych miastach Polski ich liczba spadła o jedną trzecią, a w samym centrum dużych miast wróble nie występują już niemal wcale. Tak jest chociażby w Poznaniu, gdzie zachowały się tylko w kilku miejscach ścisłego centrum.

– Wróble wykańcza kombinacja wielu przyczyn, bo nigdy nie ma jednego czynnika. Należy jednak do nich to, co my, ludzie, nazywamy porządkiem – zauważa prof. Tadeusz Mizera z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

To chociażby równo skoszone trawniki, zabezpieczone śmietniki i szczelnie zawiązane worki na śmieci. Wróble tracą odpady, którymi się żywią, a do tego dochodzi budownictwo, które nie przewiduje szczelin i wnęk, w których wróble mogłyby zakładać gniazda. Dzisiejsze miasta to szkło i stal, czyli przyrodnicza śmierć.

Zanieczyszczenie zabija owady, czyli także wróble

Wreszcie dochodzi zanieczyszczenie. Wróble domowe żywią się rozmaitym pokarmem, ale w okresie lęgowym do wychowu piskląt potrzebują owadów. W zasadzie tylko nimi karmią swe młode i gdy bezkręgowców brakuje, nie ma czego podać dzieciom. A zanieczyszczenie miast spalinami, smog, ogrzewanie węglowe i podobne czynniki ograniczają liczbę miejskich owadów. Co za tym idzie – także wróbli.

To są problemy wspólne dla wielu miast europejskich, ale w wypadku Ukrainy dochodzą jeszcze nowe czynniki, w tym jeden niezwykle niszczycielski. Niegdyś zarówno wróble domowe, jak i wróble mazurki były pospolite także na terenach Ukrainy, gdzie zresztą występowały masowo nie tylko w miastach, ale i na prowincji.

Ornitologowie raportują, że Ukraina traci bardzo wiele swoich ptaków z powodu działań wojennych. Najtrudniejsza sytuacja związana jest z chronionymi gatunkami zamieszkującymi czarnomorskie obszary południowej Ukrainy.

„Wydarzenia wojenne mają negatywny wpływ na ptaki, które zmuszone są szukać nowych miejsc na gniazdowanie z powodu utraty siedlisk. Szczególnie ucierpią rzadkie gatunki, ponieważ ich kolonie lęgowe na południu Ukrainy są zagrożone. Może to prowadzić do zmniejszenia różnorodności ptaków na Ukrainie i zagrażać przetrwaniu rzadkich gatunków” i informuje portal 112.ua.

Jednakże trudna sytuacja dotyczy nie tylko rzadkich gatunków ptaków, ale również tych uważanych za pospolite jak wróble. Z powodu wojny i ostrzałów cierpią bowiem ptaki mieszkające dotąd w ukraińskich miastach, teraz zrujnowanych przez bombardowania i ostrzał.

Ukraińskie Towarzystwo Ochrony Ptaków ogłosiło 2024 rok mianem Roku Wróbla Domowego. To nie przypadek. Może się to wydawać niestosowne w środku wojny, gdy ginie tak wielu ludzi, ale bez zwrócenia uwagi na przyrodę i jej problemy już teraz, w trakcie działań wojennych, późniejsza odbudowa Ukrainy będzie trudna. Zawalenie się ekosystemów tutejszej przyrody może być trudne do odwrócenia, o ile w ogóle możliwe.

Tymczasem wróble – ptaki niezwykle ważne dla ekosystemów miejskich i pozamiejskich – wyjątkowo cierpią na skutek wojny w Ukrainie. Akurat ukraińskie miasta były jednymi z tych, w których ptaki te czuły się dobrze. Miały tam stare budownictwo, zakamarki i szczeliny na gniazda. Miały sporo pokarmu i owadów.

Wszystko to runęło, teraz nie ma ani spokojnych miejsc na gniazda, ani odpowiedniej żywności, a do starych kłopotów doszedł jeszcze jeden, bardzo poważny. To szczury.

Plaga szczurów w Ukrainie. Wróble mocno to odczuwają

Duże zniszczenia i kiepska sytuacja sanitarna sprawiły, że w wielu miastach Ukrainy zwiększyła się liczba szczurów, a to ma przełożenie na ptaki. Szukające pokarmu gryzonie polują na wróble i plądrują ich gniazda. O ile w miejscach takich jak Polska problem ataków szczurów na ptaki jest dość marginalny, o tyle na terenach Ukrainy – poważny.

Walki w Ukrainie zaczęły przypominać te z pierwszej wojny światowej i to sprzyja mnożeniu się gryzoni. Nie tak dawno CNN opublikowało reportaż z okopów ukraińskich, w którym żołnierze opowiadali o pladze szczurów i myszy. Gryzonie są wszędzie, wzdłuż całej linii frontu. Presja ze strony głodnych szczurów jest tak duża, że ptaki nie dają sobie z tym rady.

Ogłoszenie 2024 Rokiem Wróbla Domowego miało zwrócić uwagę na to, że Ukraina może w znacznym stopniu stracić sporą część populacji niezwykle ważnego ptaka, od którego zależy regulacja wielu stosunków w ekosystemie.

„Świat ptaków w Ukrainie przechodzi obecnie znaczące zmiany z powodu wojny, utraty naturalnych siedlisk, zmiany klimatu i urbanizacji. Wróble i jaskółki stopniowo znikają z naszych ulic, a ich miejsce zajmują gatunki egzotyczne, np. papugi aleksandretty obrożne zadomowiły się już w Czerniowcach, a różowe flamingi zaobserwowano w zbiornikach wodnych w pobliżu Odessy” – mówi ukraiński ornitolog Ołeksandr Ponomarenko na łamach SM News.