Mieszkańcy muszą być świadomi zmian klimatu i tego, jak ich codzienne działania wpływają na zasoby wodne miasta — mówi Witold Ziomek, prezes MPWiK we Wrocławiu.
Newsweek: Zmiany klimatu w ostatnich latach przyspieszają, a ich efekty widać szczególnie w dużych miastach. Jaka jest rola takich spółek jak MPWiK w zapobieganiu negatywnym konsekwencjom tych zjawisk?
Witold Ziomek: — Zmiany klimatu rzeczywiście stają się coraz bardziej zauważalne, a ich wpływ na życie i funkcjonowanie w mieście coraz bardziej dotkliwy.
Spółki, takie jak zarządzane przeze mnie MPWiK, odgrywają kluczową rolę w adaptacji miast do nowych warunków klimatycznych, zarówno przez zapobieganie, jak i łagodzenie skutków tych zmian. We Wrocławiu do tematu podeszliśmy w sposób kompleksowy, dlatego mocno pracowaliśmy nad „Strategią gospodarowania wodami opadowymi”, która ostatecznie została uchwalona w 2023 r. Opracowywanie dokumentu poprzedziliśmy dokładną analizą, wizjami terenowymi i wieloletnimi obserwacjami. Wsłuchiwaliśmy się także w głosy mieszkańców, którzy na co dzień obserwują, co dzieje się z deszczówką na ich osiedlach. Strategia była opracowywana interdyscyplinarnie przez wiele jednostek miejskich, natomiast MPWiK trzymało i dalej trzyma flagę w tym temacie.
To musiało być ogromne przedsięwzięcie, ponieważ Wrocław ma najbardziej złożony układ hydrologiczny w Polsce.
– Zgadza się. To aż 48 zlewni, rzek i cieków. Dlatego „Strategia GWO” jest dla miasta wyjątkowo ważna. Dzięki naszym staraniom mamy dokument planistyczny, który wyznacza nam cele i metody działania na lata. Przed nami wdrożenie nowoczesnych rozwiązań, które zwiększą retencję wód opadowych w miejscu ich występowania, co równocześnie poprawi jakość życia mieszkańców stolicy Dolnego Śląska. Podsumowując, w dzisiejszych czasach spółki takie jak MPWiK pełnią funkcję nie tylko dostawców wody, ale także aktywnych uczestników w budowaniu odporności miast na zmiany klimatyczne, poprzez inwestycje w infrastrukturę, innowacje technologiczne. Ale równie ważna jest edukacja.
Co w tym kontekście jest największym wyzwaniem dla państwa spółki?
– Podam przykład, 2 sierpnia 2024 r. we Wrocławiu w ciągu zaledwie 18 godzin spadło prawie 77 l wody na każdy metr kwadratowy powierzchni! To 112 proc. średniej wieloletniej normy opadów dla… przeciętnego sierpnia we Wrocławiu. Nie przesłyszał się pan – w niecały dzień „wyrobiliśmy” miesięczną normę. Takie ekstremalne zjawiska pogodowe, jak intensywne opady deszczu, stawiają przed nami ogromne wyzwania. Infrastruktura kanalizacyjna w żadnym mieście na świecie, choć byłaby najbardziej nowoczesna i rozbudowana, nie jest w stanie w pełni poradzić sobie z przyjęciem takich ilości wody w tak krótkim czasie. To pokazuje, jak ważne jest inwestowanie w systemy retencji wody oraz adaptacyjne rozwiązania, które pozwolą nam jeszcze lepiej zarządzać wodami opadowymi.
Kolejnym wyzwaniem jest potrzeba długofalowego planowania, ponieważ zmiany klimatu są procesem, który nie odbywa się w ciągu kilku miesięcy czy nawet kilku lat. Musimy przewidywać, jak będą wyglądały warunki atmosferyczne w przyszłości, i odpowiednio dostosowywać naszą infrastrukturę. W tym zakresie istotne jest współdziałanie z innymi podmiotami – zarówno w ramach miasta, jak i na poziomie krajowym – w celu wdrażania rozwiązań opartych na zrównoważonym rozwoju i ochronie zasobów wodnych.
Wreszcie, istotnymi wyzwaniami są edukacja i zaangażowanie społeczności lokalnych. Mieszkańcy muszą być świadomi zmian klimatu i tego, jak ich codzienne działania wpływają na zasoby wodne miasta i jak mogą przyczyniać się do poprawy sytuacji, np. przez oszczędzanie wody, retencjonowanie deszczówki czy unikanie zanieczyszczania wód opadowych.
I z tego wprost wynika największe wyzwanie dla naszej spółki, czyli balansowanie między rosnącymi oczekiwaniami społecznymi a długoterminowym, przemyślanym planowaniem działań.
Wrzesień ubiegłego roku minął w cieniu walki z powodzią na południu Polski. Dlaczego pana zdaniem Wrocław uniknął tragedii porównywalnej z tą, która wydarzyła się w 1997 r.?
– Wrocław odrobił lekcję z 1997 r. i we wrześniu tego roku wygraliśmy z wielką wodą. Był to dla nas jednak bardzo trudny czas, kiedy pracowaliśmy praktycznie 24 godziny na dobę. Powódź, z którą zmierzyliśmy się w 2024 r., była inna niż ta w 1997 r. czy 2010 r. Wrocławski Węzeł Wodny został zmodernizowany, wprowadzono nowe plany ochrony przed powodzią, a zbiornik Racibórz spełnił swoją funkcję. Bez tego wszystkiego, a także solidarności naszych mieszkańców na wszystkich frontach, nie udałoby się obronić Wrocławia przed powodzią. Miejskim sztabem zarządzał osobiście Jacek Sutryk, prezydent Wrocławia. To jego decyzja o natychmiastowych przygotowaniach miasta do najczarniejszego scenariusza spowodowała, że byliśmy gotowi na każdy wariant. A przecież pamiętamy, jak zmieniały się wyliczenia meteorologów co do wysokości fali powodziowej. My jako MPWiK musieliśmy z jednej strony zabezpieczać Wrocławską Oczyszczalnię Ścieków przed zalaniem, a technolodzy i laboratorium Zakładów Produkcji Wody nieustannie czuwali nad jakością wody do picia. Jednocześnie dzień i noc działaliśmy na terenie miasta, gdzie zabezpieczaliśmy infrastrukturę wodociągowo-kanalizacyjną. Jeszcze raz ogromne podziękowania kieruję do wszystkich pracowników MPWiK zaangażowanych w te działania. To ich doświadczenie, poświęcenie, nieustanna praca i czujność pozwoliły zachować stabilność w tak trudnej sytuacji.
Działania MPWiK to nie tylko inwestycje infrastrukturalne, ale i edukacja. Czy właśnie po to powstało Hydropolis?
– Pomysł na inwestycję zrodził się jeszcze w 2011 r. Niezbędne było przeprowadzenie prac remontowych w zabytkowym, ale wyłączonym z użytkowania zbiorniku wody czystej. Stąd zdecydowaliśmy, że to magiczne, XIX-wieczne miejsce zmieni swoją funkcję i pomoże nam realizować misję edukacyjną. Prace trwały cztery lata. Początkowo była to żmudna droga ratowania zabytkowej konstrukcji, następnie prace adaptacyjne, wreszcie przygotowanie eksponatów i umieszczenie ich w strefach tematycznych. Od momentu uroczystego otwarcia w grudniu 2015 r. nasz obiekt odwiedziło już blisko 3 mln gości, czyniąc go jedną z najbardziej popularnych atrakcji turystycznych Wrocławia. Jesteśmy dumni z naszego Centrum Edukacji Ekologicznej. Hydropolis organizuje wystawy jako narracje o znaczeniu wody w przyrodzie, kulturze, nauce i technologii. Każda strefa tematyczna, np. „Planeta Wody” czy „Głębiny”, stanowi część większej opowieści, która budzi ciekawość i zachęca do zgłębiania tematu.
Z kolei nasze programy edukacyjne, np. warsztaty, dostosowane są do różnych grup wiekowych. Łączą one teorię z praktyką, a to przyciąga dzieci i młodzież szkolną.
Oprócz eksponatów multimedialnych dostępne są również modele, np. statku podwodnego, czy instalacje przedstawiające zjawiska hydrologiczne. Dzięki temu każdy może znaleźć formę, która najbardziej go angażuje.
W jakim kierunku będzie rozwijać się Hydropolis – czy planują państwo więcej projektów edukacyjnych, które wychodzą poza mury tej placówki?
– Naszym celem jest nie tylko edukacja na temat wody, ale również inspirowanie do działań na rzecz ochrony środowiska. Na pewno będziemy kontynuować rozwój Hydropolis, ale także wychodzić poza jego mury, by angażować społeczność w jeszcze szerszy sposób. Bardzo ważnym aspektem rozwoju Hydropolis jest kontynuacja i rozszerzanie współpracy z innymi instytucjami edukacyjnymi, w tym z placówkami w innych częściach Polski oraz za granicą. Chcielibyśmy, by nasze działania miały charakter ogólnokrajowy, a nawet międzynarodowy, promując zrównoważoną gospodarkę wodną i świadome zarządzanie zasobami wodnymi.
Hydropolis wykorzystuje nowoczesne technologie, takie jak ekrany dotykowe, ekran z mgły wodnej czy wirtualną rzeczywistość, aby w atrakcyjny sposób przekazywać wiedzę. Dzięki temu nauka staje się zabawą, co przyciąga zarówno dzieci, jak i dorosłych.
Wystawy – co ważne – prezentują nie tylko fakty, ale również opowieści o ludziach i wydarzeniach związanych z wodą, np. o budowie akweduktów czy roli wody w mitologiach. Taki kontekst pozwala lepiej zrozumieć i zapamiętać informacje, ale i motywuje do działania. Bez wody nie ma przecież życia na Ziemi.
