Wstrząsające zdjęcia stały się symbolem głodu w Gazie. Zwolennicy Izraela zarzucają mediom manipulację

Niewielu zaprzecza, że Palestyńczycy w Strefie Gazy zmagają się z tragicznymi i wciąż pogarszającymi się warunkami życia. Debata wokół zdjęcia toczy się jednak w momencie, gdy izraelscy urzędnicy oraz zwolennicy celów wojennych Izraela twierdzą, że doniesienia o masowym głodzie na oblężonym terytorium są przesadzone i celowo spreparowane, by wspierać narrację promowaną przez Hamas.

— Nie ma głodu w Gazie, nie ma polityki głodu w Gazie i zapewniam, że jesteśmy zobowiązani do osiągnięcia naszych celów wojennych — oświadczył w niedzielę premier Izraela Benjamin Netanjahu.

Jednak podczas gdy Organizacja Narodów Zjednoczonych i międzynarodowe organizacje humanitarne twierdzą inaczej. Jeden z najbliższych sojuszników izraelskiego premiera, prezydent Donald Trump, również podał w wątpliwość twierdzenie Netanjahu, zapytany przez reportera, czy się z nim zgadza.

— Nie wiem. To znaczy, na podstawie telewizji powiedziałbym, że nieszczególnie [się zgadzam], ponieważ te dzieci wyglądają na bardzo głodne — powiedział Trump w poniedziałek, dodając, że w Gazie panuje „prawdziwy głód” i „nie można tego udawać”.

Nowy punkt zapalny

Zdjęcia małego Matouqa po raz pierwszy pojawiły się 23 lipca w artykule na pierwszej stronie „Daily Express”, prawicowego brytyjskiego tabloidu. Szybko opublikowało je wiele międzynarodowych serwisów, w tym BBC, CNN, „The Guardian”, NBC News, „The New York Times” i „The Washington Post”.

Zdjęcie chłopca publikowano w relacjach dotyczących dramatycznej sytuacji humanitarnej w Strefie Gazy. Wiele z nich zawierało dodatkowe materiały wizualne, źródła i relacje zebrane od pracowników lokalnych i międzynarodowych organizacji pomocowych.

Jednak większość artykułów nie wspominała o tym, że Matouq cierpi również na inne dolegliwości, o czym poinformował dziennikarz śledczy David Collier, który wspiera działania wojenne Izraela.

W serii wpisów na platformie X Collier oskarżył media o manipulowanie losem Matouqa poprzez nieuwzględnienie faktu, że chłopiec cierpiał na porażenie mózgowe, niedotlenienie oraz „poważne schorzenie genetyczne”. Collier powołał się na – jak twierdził – raport medyczny z maja 2025 r. wydany w Gazie.

„Wykorzystaliście wizerunek dziecka z porażeniem mózgowym, aby wcisnąć kłamstwo o głodzie” — napisał Collier w poniedziałkowym poście skierowanym do kilku głównych mediów, które opublikowały wizerunek Matouqa. „Zrobiliście to, ponieważ wszyscy prowadzicie kampanie demonizujące Izrael. Nie obchodziła was prawda. Zobaczyliście obraz, który mogliście wykorzystać — lub nadużyć — i zrobiliście to”.

„Tym samym zignorowaliście prawdziwą historię: Mohammed jest kruchy z medycznego punktu widzenia” — dodał Collier. „Potrzebuje specjalistycznego pokarmu i leków”.

Doniesienia Colliera zostały poparte przez proizraelską organizację Honest Reporting, która oskarżyła główne serwisy informacyjne o nieujawnienie informacji o wcześniejszych chorobach Matouqa.

„Każdy wydawca, który promował tę fałszywą narrację, musi zaktualizować swoje relacje, aby odzwierciedlić całą prawdę: Muhammad jest chory” — napisała w niedzielę organizacja. — „Nie jest po prostu ofiarą głodu, a obraz został przedstawiony w mylący i niekompletny sposób” — dodano.

Agencja Getty Images, które udostępnia kilka zdjęć Matouqa i jego matki wykonanych przez fotografa tureckiej agencji prasowej Anadolu, opisało dziecko jako „chore” i „wykazujące również oznaki niedożywienia” w dołączonych podpisach.

„Newsweek” przeszukał bazy zdjęć agencji i znalazł liczne fotografie innych Palestyńczyków ze Strefy Gazy – zarówno dzieci, jak i dorosłych – wykazujących oznaki niedożywienia.

„Newsweek” skontaktował się z Collierem, Konsulatem Generalnym Izraela w Nowym Jorku, Biurem ONZ ds. Koordynacji Pomocy Humanitarnej (OCHA) i Światowym Programem Żywnościowym ONZ w celu skomentowania tej historii.

„Głód jest powszechny”

Wiele międzynarodowych organizacji humanitarnych, w tym agencje ONZ, oskarżyło Izrael o blokowanie pomocy przed dotarciem do Strefy Gazy, co pogarsza rozpaczliwe warunki dla około dwóch milionów ludzi na tym terytorium.

Palestyńskie Ministerstwo Zdrowia z siedzibą w Strefie Gazy, które jest nadzorowane przez rząd Hamasu na tym terytorium, poinformowało w sobotę, że pięć kolejnych osób zmarło z głodu. Od początku wojny 7 października 2023 r. z powodu głodu w Strefie Gazy zmarło 127 osób, w tym 85 dzieci.

Izrael ogłosił w marcu, że zablokuje dostarczanie pomocy do Strefy Gazy, argumentując, że takie dostawy są wykorzystywane przez Hamas do własnych celów. Później Izrael zezwolił jednej organizacji, wspieranej przez USA Gaza Humanitarian Foundation, na działanie w wybranych punktach dystrybucji.

Organizacja Narodów Zjednoczonych odrzuciła ofertę współpracy z Gaza Humanitarian Foundation. ONZ argumentuje, że stworzony przez organizację system rozdzielania pomocy naraża życie Palestyńczyków na ryzyko w związku z powtarzającymi się doniesieniami o przemocy w miejscach dystrybucji. Izrael oskarżył ONZ o brak współpracy, który — jego zdaniem — uniemożliwia skuteczne wprowadzanie konwojów z pomocą humanitarną do Strefy Gazy.

W obliczu rosnącej presji międzynarodowej, Izrael ogłosił w zeszłym tygodniu, że zacznie zezwalać krajom arabskim, takim jak Jordania i Zjednoczone Emiraty Arabskie, na wznowienie zrzutów pakietów pomocowych do Strefy Gazy. Siły Obronne Izraela (IDF) ogłosiły następnie w niedzielę, że ich siły rozpoczną codzienną „taktyczną przerwę” w celach humanitarnych w trzech obszarach: Gaza City, Deir al-Balah i Musawi.

Ogłoszenie to zostało z zadowoleniem przyjęte przez agencje ONZ, w tym Światowy Program Żywnościowy, który w swoim niedzielnym oświadczeniu zauważył, że w Gazie „około 470 tys. osób cierpi z powodu głodu” i „ludzie umierają z powodu braku pomocy humanitarnej”.

Tess Ingram, rzeczniczka Funduszu Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci (UNICEF) na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej, stwierdziła, że sytuacja pozostaje krytyczna.

– Dowody ze Strefy Gazy są jasne – niedożywienie szybko rośnie z powodu braku żywności, bezpiecznej wody i leczenia żywieniowego – powiedziała Ingram w rozmowie z Newsweekiem. – Głód jest powszechny i zabija ludzi, zwłaszcza dzieci – dodała.

Ingram powiedziała, że jej koledzy w Strefie Gazy rozmawiali z matkami, „które patrzą, jak ich dzieci umierają na ich oczach, oraz z lekarzami, którzy są zrozpaczeni, że nie mogą ich uratować”. Powiedziała, że UNICEF przeprowadził również wywiady z dziećmi, „które zostały ranne podczas desperackich poszukiwań jedzenia lub patrzyły, jak rodzic został zabity na ich oczach, próbując zdobyć odrobinę pomocy”.

— Ten kryzys jest wywołany przez ludzi i można mu całkowicie zapobiec — powiedziała Ingram. — Pomoc wszelkiego rodzaju musi zostać natychmiast wpuszczona do Strefy Gazy na dużą skalę. Agencje ONZ, w tym UNICEF, i nasi partnerzy humanitarni muszą być w stanie bezpiecznie odbierać tę pomoc z przejść granicznych i dostarczać ją potrzebującym rodzinom, gdziekolwiek się znajdują.

Izraelscy urzędnicy odrzucili tę narrację i argumentowali, że jeśli wystąpiły niedobory żywności, głównym winowajcą jest Hamas.

W oświadczeniu, do którego dołączono cztery zdjęcia rzekomo przedstawiające bojowników Hamasu pozujących w pobliżu jedzenia, arabskojęzyczny rzecznik IDF, pułkownik Avichay Adraee, zapewnił, że „podczas gdy promują oni kampanię 'Głód w Gazie’ na całym świecie, zdjęcia nie kłamią — terroryści Hamasu pracują nad apetytem pod ziemią”.

— Głód? Tylko na ekranach i w celach propagandowych — napisał w poniedziałek Adraee. — W rzeczywistości — tunele są zaopatrzone w żywność, a magazyny są pełne dla ich rodzin. A co z biednymi w Gazie? Pozostaje im zbierać okruchy. Organizacja terrorystyczna kradnie pomoc, napełnia własne brzuchy, a następnie wylewa krokodyle łzy przed kamerami.

— Prawdziwe ofiary? Ludność cywilna Gazy, która jest wykorzystywana jako paliwo w fałszywej kampanii, smakującej ciastem i pachnącej oszustwem — dodał.

Wojna informacyjna

W miarę jak narracja na temat wojny w Strefie Gazy wciąż się zmienia, ciągły strumień obrazów pojawiających się w trakcie konfliktu nadal ma wpływ na kształtowanie percepcji obserwatorów, w tym urzędników.

Niedawne wskazanie przez Trumpa materiałów telewizyjnych jako podstawy jego sceptycyzmu wobec twierdzeń Netanjahu, że w Gazie nie ma głodu, nie było pierwszym przypadkiem, gdy prezydent powoływał się na relacje medialne w swoich wypowiedziach na temat konfliktu.

W wywiadzie dla gazety „Israel Hayom” z marca 2024 r. Trump stwierdził, że „Izrael popełnił bardzo duży błąd”, publikując materiał filmowy z ofensywy w Strefie Gazy.

— Te zdjęcia i ujęcia — mam na myśli nagrania bomb zrzucanych na budynki w Gazie — i to okropny portret — i powiedziałem: »Och, to okropny obraz« — mówił wtedy Trump. — To bardzo zły obraz dla świata. Świat to widzi — dodawał.

W.J.T. Mitchell, znany teoretyk mediów i profesor na Uniwersytecie w Chicago, argumentował, że rola „obrazów wizualnych jest kluczowa” w wojnie informacyjnej toczącej się obecnie na tle konfliktu między Izraelem a Hamasem.

— Mają one natychmiastowy wpływ na widza i sprawiają, że znacznie trudniej jest zaprzeczyć temu, co się dzieje, podobnie jak zeznania obiektywnych obserwatorów i pracowników organizacji humanitarnych (którzy również cierpią — i mdleją podczas pracy — z powodu niedożywienia) — powiedział Mitchell „Newsweekowi”.

Mitchell powiedział również, że ważne jest, aby odróżnić „błędne informacje, które są po prostu niepoprawne lub wątpliwe” od „dezinformacji, która jest celową próbą wprowadzenia w błąd i oszukania”.

— To podstawowa cecha propagandy — dodał. — A potem jest manipulowanie, czyli systematyczna próba zmylenia widzów i zasiania nieufności do mediów. Ta strategia skutecznie sprawia, że ludzie wątpią w to, co widzą, lub — co gorsza — odmawiają spojrzenia na dowody, ponieważ są one denerwujące.

Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.